هفت صبح، حمیده عبدالهی| دستهای شهروندانی که از سوپرمارکت بیرون میآیند، هنوز گرم کاغذهای سفید و نازکی است که روی آنها رسید خرید چاپ شده. بدون آنکه بدانند، این کاغذها حامل مواد شیمیاییاند. موادی که کارشناسان هشدار میدهند میتوانند سلامت هورمونها را تحت تاثیر قرار داده و حتی احتمال ابتلا به بیماریهای جدی و خطرناک را افزایش دهند. اما رسید خرید فقط یکی از خطرات روزمره مصرف محصولات و کالاهایی است که هر روز سلامت ما را تهدید میکنند. از ظروف یکبار مصرف و مواد آرایشی گرفته تا ظروف پلاستیکی خانگی و برخی مواد خوراکی بهظاهر سنتی که رنگ و ظاهرشان معیار سلامت نیست و البته دهها مورد دیگر را هم میتوانید به این لیست اضافه کنید.
گزارش خبرگزاری ایسنا درباره کاغذهای حرارتی رسید خرید و وجود مواد شیمیایی مختلکننده هورمونی، بار دیگر نگاهها را بهسمت تهدیدهایی جلب کرده است که سالهاست در زندگی روزمره جریان دارند اما کمتر جدی گرفته میشوند. موضوعی که یک سوال قدیمی را پررنگ کرده است: این تهدیدهای خاموش روزمره تا چه اندازه رصد و کنترل میشوند؟ هشدارها سالهاست مطرح میشود، اما بسیاری از این کالاها همچنان با مجوزهای رسمی تولید و مصرف میشوند، بیآنکه پاسخ روشنی درباره پیامدهای بلندمدتشان داده شود.
مصرف روزمره، تهدید نامرئی
از فروشگاه که بیرون میآیم، رسید خرید هنوز در دستم است. چند قدم آنطرفتر، کنار در خروجی، رسید را به اولین نفرکه زنی حدود 40 ساله است نشان میدهم و میپرسم: میدانستید این کاغذها میتواند برای سلامت ضرر داشته باشد؟نگاه کوتاهی میکند، شانه بالا میاندازد و میگوید: واقعاً؟ خب البته چیز عجیبی نیست، دیگر چیزی هم مانده که ضرر نداشته باشد؟!
چند متر جلوتر، زن میانسالی که کیسههای خریدش را مرتب میکند، رسید را میگیرد، نگاهی به آن میاندازد و با لبخند تلخی در مورد آن به «هفتصبح» میگوید: هر روز خبر تازهای منتشر میشود؛ یک روز درباره مواد غذایی، یک روز در مورد ظروف پلاستیکی و حالا هم این رسیدهای خرید که به گفته شما برای انسان مضر هستند. واقعا آدم نمیداند به چه چیزی باید اعتماد کند؟
جوان دیگری هم در پاسخ به سوال ما، مکثی میکند، رسید را بین انگشتانش میچرخاند و میگوید: همه اینها با مجوز رسمی تولید و عرضه میشوند، بنابراین طبیعی است که تصور کنید خطری ندارند! اما حقیقت این است که به نظر میرسد، باید به همه آنها شک کرد!واکنشها شبیه هم است؛ نه شوک، نه ترس شدید. بیشتر نوعی خستگی و بیحوصلگی در چهرهها دیده میشود. انگار رسید خرید فقط یک هشدار تازه نیست، بلکه حلقهای دیگر از زنجیرهای است که سالهاست شهروندان با آن زندگی میکنند؛ از آلودگی هوا گرفته تا خبرهای ضدونقیض درباره کیفیت مواد غذایی و افزودنیها.
در میان این چند گفتوگوی کوتاه، جملهای مدام تکرار میشود؛ جملهای که حالا به یک واکنش جمعی تبدیل شده است: این یکی را کجای دلمان بگذاریم؟ پرسشی که نشان میدهد هشدارهای سلامت، وقتی پشت سر هم و بدون تغییر ملموس در نظارت بر بازار مصرف مطرح میشوند، بهجای اصلاح رفتار، بیشتر حس سردرگمی و بیاعتمادی را در میان مردم تقویت میکنند.
کالاهای روزمره، خطرهای نادیده
بسیاری از محصولاتی که هر روز استفاده میکنیم، نه در گوشهای پنهاناند و نه غیرمجاز. با مجوز رسمی تولید میشوند و در دسترس همهاند. انواع خوراکیها و نوشیدنیهای بستهبندی، ظروف پلاستیکی و محصولات آرایشی و بهداشتی که همگی روی قفسه فروشگاهها به صف شدهاند. با این حال، گزارشها نشان میدهند که این ظاهر بیخطر ممکن است فریبدهنده باشد. کارشناسان سازمان غذا و دارو بارها هشدار دادهاند که برخی مواد شیمیایی در بستهبندیها و ظروف پلاستیکی میتوانند هنگام تماس با غذا یا نوشیدنی آزاد و با گذشت زمان وارد بدن شوند و روند طبیعی هورمونها و عملکرد بدن را تحت تاثیر قرار دهند. یعنی ممکن است این اختلال به تعادل طبیعی بدن آسیب بزند یا تاثیراتی طولانیمدت داشته باشد.
در مورد خوراکیها و نوشیدنیهای آماده نیز متخصصان تغذیه هشدار دادهاند؛ مواد نگهدارندهای که برای افزایش ماندگاری و خوش رنگ و لعاب جلوه دادن آنها، در بسیاری از غذاهای بستهبندیشده به کار میروند، اگر بیشازحد مصرف شوند میتوانند اثرات زیانباری در بدن داشته باشند و پس از انباشت به اندامهایی مثل کبد و کلیه آسیب برسانند. آنها همچنین به این نکته اشاره میکنند که مصرف مداوم نوشابههای گازدار و البته سوسیس و کالباس میتواند ریسکهای سلامت را افزایش دهد، بهخصوص برای گروههای حساسی مثل کودکان و سالمندان.
محصولات آرایشی و بهداشتی هم از این قاعده مستثنا نیستند. مسئولان اداره فرآوردههای آرایشی و بهداشتی سازمان غذا و دارو تاکنون بارها نسبت به استفاده گسترده از پارابنها در بسیاری از این محصولات هشدار دادهاند. این مواد که بهعنوان نگه دارنده در شامپو، کرمها و بسیاری از اقلام آرایشی به کار میروند، ممکن است باعث اختلال در عملکرد هورمونها شوند و خطراتی مثل افزایش مشکلات هورمونی و برخی بیماریهای دیگر را به همراه داشته باشند.
بررسیهای علمی حاکی از آن است که ترکیباتی مانند «بیسفنول ای» و «فتالات»ها در بسیاری از این محصولات وجود دارند و تماس مکرر با آنها میتواند تعادل هورمونی بدن را مختل کند. همچنین پژوهشهای داخلی و بینالمللی که در رسانههای ایران منتشر شده است نشان میدهد که ترکیبات شیمیایی در بستهبندیها و اقلام پلاستیکی حتی در برخی موارد بیش از حدود مجاز مشاهده شدهاند. این دادهها بهروشنی نشان میدهند که مواجهه با این مواد محدود به اخبار خارجی نیست بلکه در کشور ما هم باید به عنوان مسئلهای جدی تلقی شود. چالشی که سردرگمی و بیاعتمادی مصرفکنندگان را تشدید میکند.
مواجهه روزمره ایرانیها با مواد شیمیایی
هشدارهای کارشناسان درباره مواد شیمیایی موجود در اقلام روزمره این سوال را پررنگ کرده که چرا با وجود هشدارها، مصرف این کالاها همچنان گسترده است و نظارت کافی بر آنها وجود ندارد؟
دکتر نیلوفر حیدری، متخصص بهداشت محیط و علوم تغذیه در گفتوگو با «هفتصبح» میگوید: کاغذهای حرارتی که در فروشگاهها برای چاپ رسید استفاده میشوند، حاوی ترکیباتی شیمیایی مانند بیسفولها هستند. این مواد میتوانند از طریق تماس پوستی وارد بدن شوند و بهعنوان مختلکننده هورمونی عمل کنند. کاغذهای حرارتی فقط در رسیدهای خرید کاربرد ندارد بلکه بسیاری از کاغذها و بلیتهایی که روزانه با آنها سروکار داریم نیز با همین نوع از کاغذها تولید میشوند. از بلیتهای اتوبوس و مترو گرفته تا بلیتهای سینما و شهربازیها. ازبرچسبهای بستهبندی گوشت و مرغ و برچسبهای روی بطریها گرفته تا برچسبهای حمل و نقل و اطلاعات ردیابی بسته. بنابراین طیف وسیعی از محصولات با این کاغذها تهیه میشوند.
وی نیز براین نکته تاکید دارد که این مشکل محدود به رسیدهای خرید نیست بلکه بسیاری دیگر از مواد و محصولاتی مانند ظروف یکبار مصرف، بستهبندیهای پلاستیکی و لوازم آرایشی حاوی پارابنها نیز میتوانند اثرات هورمونی و حساسیتزایی داشته باشند. مواجهه مکرر با این مواد، بهویژه برای کودکان و زنان باردار، میتواند خطراتی ایجاد کند. حیدری با بیان اینکه با وجود هشدارهای مکرر، مصرف ظروف یکبار مصرف در ایران هنوز بالاست، میگوید که دلیل اصلی آن، قیمت پایین و دسترسی آسان به این اقلام است.
این کارشناس علوم تغذیه مدعی است که نظارت رسمی بر این محصولات بر عهده وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو است همانطور که برای تولید هر محصول باید مجوز بهداشتی آن هم صادر شود. وی اما در عین حال معتقد است که استانداردها هنوز مبتنی بر دادههای محدود یا استانداردهای بینالمللی قدیمی است و درباره اثرات تجمعی مواد شیمیایی در مصرف روزمره اطلاعات جامع ملی وجود ندارد؛« در مورد محصولات سنتی یا خانگی، نظارت دقیق کمتر است و همین باعث شده تا بخشی از بازار در این حوزه فاقد کنترل کافی باشد.» به گفته وی برای کاهش این آسیبها بهتر است اولا تا حد امکان از دریافت رسید کاغذی خودداری شود و در صورتی هم که با آنها تماس داشته باشیم، دستها را با آب و صابون بشوییم ضمن آنکه ازظروف پلاستیکی برای نگهداری غذاهای داغ و کنسروی هم استفاده نکنیم.
دکتر سوگند کاخکی، کارشناس اداره آزمایشگاه کنترل غذا و دارو نیز در مورد کاغذهای حرارتی که در بلیتها و رسیدهای خرید کاربرد دارند، تقریبا همان نکاتی را عنوان میکند که پیش از آن دکتر حیدری به آنها اشاره کرده است. وی در گفتوگو با «هفتصبح» در کنار اشاره به همان موارد علمی که پیش از این در مورد خطرات تماس با رسیدهای خرید عنوان شد، میگوید: این مواد حقیقتا خطرناک هستند و باید نسبت به مصرف آنها به شهروندان هشدار داد. این رسیدها و بلیتها میتوانند در دراز مدت هورمونهای کسانیکه با آنها در تماس هستند را تحت تاثیر قرار داده و باروری آنها را مختل کرده، موجب چاقی یا حتی سرطان در آنها شوند.
