شهرزاد پیاز ندارد
در خرید آنلاین میوه، مشتری امکان بررسی اندازه، تازگی و میزان رسیدگی محصول را مانند خرید حضوری ندارد و گزینههای محلی نیز یا رایگان تمام میشوند یا بسیار ارزانتر
هفت صبح | جستوجوی پیاز در سامانه شهرزاد به نتیجه نرسید. خبرنگار هفتصبح روز گذشته برای خرید اینترنتی میوه و ترهبار به این سامانه مراجعه کرد، اما در فهرست محصولات خبری از پیاز نبود. محصولی که در آشپزخانه ایرانی پای ثابت خریدهای روزانه است، در فروشگاه اینترنتی وابسته به میادین میوه و ترهبار شهرداری تهران پیدا نمیشد. گلابی اما موجود بود. یک کیلو از این میوه با قیمت ۲۲۰هزار تومان عرضه میشد، در حالی که قیمت مشاهدهشده آن در میدان میوه و ترهبار ۲۰۰ هزار تومان بود. هنوز حساب خرید بسته نشده بود که مسئله دیگری خودش را نشان داد.
هزینه ارسال ۱۱۰ هزار تومان بود. رقمی که در مقایسه با ارسال رایگان یا هزینه ۴۰ تا ۵۰ هزار تومانی بسیاری از میوهفروشیها و فروشگاههای محلی، چندان جذاب به نظر نمیرسد. این خرید آزمایشی سه نقطه ضعف قابل بررسی را آشکار کرد. فهرست ناقص کالاها، اختلاف قیمت با میدان و هزینه بالای رساندن سفارش به خانه. شهرزاد قرار است دسترسی شهروندان به محصولات میادین را آسانتر کند، اما تجربه خرید خبرنگار هفتصبح نشان میدهد میان این وعده و آنچه مشتری هنگام سفارش میبیند، فاصلههایی وجود دارد.
پیاز نیست، سبد خرید ناقص میماند
نبود پیاز در یک سامانه فروش میوه و ترهبار، غیبت یک محصول فصلی یا کالای کممصرف نیست. پیاز، گوجهفرنگی، سیبزمینی و خیار از اقلام پرتکرار سبد خانوار هستند. خانوادهای که برای تهیه مایحتاج روزانه به فروشگاه اینترنتی مراجعه میکند، انتظار دارد این محصولات را در کنار میوههای فصل پیدا کند. وقتی یکی از اقلام اصلی در فهرست موجود نیست، مشتری برای تکمیل خرید ناچار است سراغ فروشگاه دیگری برود. در نتیجه، به جای یک سفارش کامل، دو خرید جداگانه شکل میگیرد. این موضوع بهخصوص برای سامانهای که قرار است نقش بازار روزانه خانوار را ایفا کند، اهمیت دارد.
البته موجودی فروشگاههای اینترنتی در طول روز تغییر میکند و ممکن است کالایی پس از اتمام موجودی از فهرست خارج شود. اما همین موضوع ضرورت بهروزرسانی دقیق اطلاعات را بیشتر میکند. مشتری باید بداند کالای مورد نظرش عرضه نمیشود، موقتاً به پایان رسیده یا در ساعات دیگری از روز دوباره موجود خواهد شد. نمایش موجودی لحظهای و زمان احتمالی تأمین مجدد کالا، از سردرگمی خریدار جلوگیری میکند. در واقع، مسئله فقط نبود پیاز نیست. پرسش این است که سامانه چگونه موجودی غرفههای مختلف را مدیریت میکند و چه سازوکاری برای اطمینان از حضور اقلام پرمصرف در فهرست سفارشها دارد. اگر مشتری نتواند روی موجود بودن کالاهای اصلی حساب کند، برنامهریزی خرید هفتگی هم دشوار میشود.
گلابی گرانتر از میدان
قیمت گلابی در بررسی خبرنگار هفتصبح، نمونه دیگری از فاصله میان انتظار مشتری و تجربه خرید بود. این میوه در میدان حدود ۲۰۰ هزار تومان قیمت داشت و در شهرزاد با نرخ ۲۲۰ هزار تومان عرضه میشد. اختلاف ۲۰ هزار تومانی به معنای پرداخت ۱۰درصد بیشتر برای یک کیلو محصول است. در بازار میوه، مقایسه قیمت باید با توجه به اندازه، درجه کیفیت، تازگی و نوع محصول صورت بگیرد. دو گلابی با ظاهر و کیفیت متفاوت الزاماً ارزش یکسانی ندارند. با این حال، وقتی یک سامانه وابسته به میادین شهرداری فعالیت میکند، مشتری انتظار دارد قیمت آن با نرخ عرضه در همین میادین ارتباط روشنی داشته باشد.
اگر محصول اینترنتی درجهبندی متفاوتی دارد یا هزینه آمادهسازی و بستهبندی در قیمت آن لحاظ شده، توضیح این تفاوت ضروری است. اهمیت این موضوع به فلسفه شکلگیری میادین میوه و ترهبار برمیگردد. بخش مهمی از استقبال مردم از این مراکز به قیمتهای مناسبتر آنها در مقایسه با خردهفروشیهای سطح شهر مربوط است. حالا وقتی مشتری از مسیر اینترنتی به همان بازار مراجعه میکند، انتظار دارد این مزیت حفظ شود. قیمت بالاتر یک محصول در سامانه، حتی اگر اختلاف آن در نگاه اول محدود باشد، پرسشی درباره شیوه نرخگذاری ایجاد میکند. آیا قیمتها بهصورت روزانه از غرفهها دریافت میشوند؟ آیا نرخ اینترنتی با قیمت حضوری یکسان است؟ آیا هزینههای دیگری به بهای محصول اضافه میشود؟ پاسخ به این پرسشها برای اعتماد مشتری اهمیت دارد. خریدار باید بداند بابت چه چیزی پول بیشتری میپردازد.
پیک ۱۱۰ هزار تومانی برای چند کیلو میوه
هزینه ارسال شهرزاد یکی از مهمترین بخشهای تجربه خرید خبرنگار هفتصبح بود. مبلغ ۱۱۰ هزار تومان برای رساندن سفارش به خانه در نظر گرفته شده بود. در مقابل، بسیاری از میوهفروشیهای محلی و فروشگاههای معمولی سفارش مشتریان محدوده اطراف خود را رایگان ارسال میکنند یا برای این خدمت حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان میگیرند. به این ترتیب، فاصله هزینه ارسال شهرزاد با فروشگاههای محلی حدود ۶۰ تا ۷۰ هزار تومان است. این اختلاف برای خریدهای کوچک اهمیت بیشتری پیدا میکند. تصور کنید مشتری یک کیلو گلابی به قیمت ۲۲۰ هزار تومان سفارش دهد. با افزودن هزینه ارسال، مبلغ پرداختی به ۳۳۰ هزار تومان میرسد. یعنی هزینه نهایی این خرید حدود ۶۵ درصد بیشتر از قیمت خود محصول خواهد بود.
البته در سفارشهای چندقلمی، هزینه ارسال میان محصولات تقسیم میشود و سهم هر قلم کاهش پیدا میکند. با این حال، خانوارهای کمجمعیت یا کسانی که به خریدهای کوچک و روزانه عادت دارند، بیشتر تحت تأثیر چنین تعرفهای قرار میگیرند. برای این گروه از مشتریان، پرداخت ۱۱۰ هزار تومان هزینه حمل برای چند قلم میوه و سبزی ممکن است از نظر اقتصادی توجیهی نداشته باشد. در این میان، میوهفروش محله مزیتی دارد که شهرزاد برای رقابت با آن باید فکری بکند. فروشنده محلی معمولاً محدوده کوچکی را پوشش میدهد و میتواند سفارش چند مشتری را در یک مسیر به مقصد برساند.
ارتباط مستقیم با مشتریان ثابت هم به او امکان میدهد از حجم سفارشها و زمان تحویل اطلاع داشته باشد. شهرزاد با شبکه عرضه گستردهتر، انتظار میرود از تجمیع سفارشها و مسیرهای توزیع منظم برای کاهش هزینه استفاده کند. پرسش این است که تعرفه ۱۱۰ هزار تومانی بر چه مبنایی محاسبه میشود. آیا هزینه برای تمام مناطق یکسان است؟ فاصله تا مرکز توزیع، وزن سفارش و تعداد اقلام در آن تأثیری دارد؟ آیا برای خریدهای بالاتر از مبلغ مشخص، ارسال رایگان در نظر گرفته شده است؟ تعیین تعرفه منطقهای و تخفیف ارسال برای سفارشهای چندقلمی میتواند بخشی از این فاصله را جبران کند.
میوه را نمیشود بدون انتخاب خرید
خرید میوه با سفارش کالاهای بستهبندیشده تفاوت دارد. مشتری هنگام خرید حضوری، رنگ، اندازه، میزان رسیدگی و سفتی محصول را بررسی میکند. ممکن است یک نفر گلابی سفت و کال بخواهد و مشتری دیگری میوه رسیده و آماده مصرف را ترجیح دهد. در خرید اینترنتی، این اختیار به کسی منتقل میشود که سفارش را جمعآوری میکند. به همین دلیل، کیفیت انتخاب محصول و نحوه بستهبندی اهمیت زیادی دارد.
آیا خریدار امکان انتخاب اندازه و درجه رسیدگی میوه را دارد؟ آیا تصویر محصول با کالایی که تحویل داده میشود تطابق دارد؟ اگر میوه لهشده یا نامرغوب به دست مشتری برسد، تعویض آن چقدر زمان میبرد؟ این موضوع در مورد میوه و سبزی اهمیت بیشتری دارد، چون کالاهای فسادپذیر با گذشت زمان کیفیت خود را از دست میدهند. مدت انتظار سفارش، شرایط نگهداری و نحوه انتقال به خانه در تازگی محصول اثرگذار است. بنابراین شهرزاد برای جلب اعتماد مشتری به سازوکاری روشن برای رسیدگی به شکایتهای مربوط به کیفیت نیاز دارد.