زمستان اروپا زیر سایه نفت ۲۰۰ دلاری
حسن مرادی، کارشناس انرژی در گفت‌وگو با هفت‌صبح می‌گوید: تداوم اختلال در جریان انرژی می‌تواند قیمت نفت را افزایش دهد و کمبود سوخت و فشار اقتصادی اروپا را طولانی‌تر کند
هفت صبح| بعد از افزایش قیمت نفت در بازار جهانی به بالای ۱۱۵دلار سه کشور اروپایی انگلیس، فرانسه و آلمان خواستار مذاکره با ایران شدند. این موضوع در شرایطی رخ داده که این کشورها با موجی از تورم و اعتراضات مردمی در نتیجه فشار معیشتی روبه‌رو شده‌اند و هنوز چشم‌انداز مثبتی برای اقتصاد این کشورها دیده نمی‌شود. اروپا در ماه‌های اخیر تحت فشار شدید آمریکا تن به آزادسازی گسترده ذخایر استراتژیک داده است.
آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرد که کشورهای عضو تاکنون حدود ۳۲۵ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده نفتی از ذخایر راهبردی خود آزاد کرده‌اند که بیش از ۸۰درصد تعهد ۴۰۰ میلیون بشکه‌ای ماه مارس را پوشش می‌دهد. در ادامه این روند، گروه هفت اخیرا توافق کرده که ۱۰۰میلیون بشکه گازوئیل و نفت خام دیگر را روانه بازار کند. با این حال، همین آمار نشان می‌دهد که اروپا بخش عمده ذخایر خود را مصرف کرده و آنچه باقی مانده، حاشیه امنیت محدودی برای زمستان پیش‌رو فراهم می‌کند.
حسن مرادی، استاد دانشگاه و کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با خبرنگار هفت‌صبح درباره پیامدهای بحران انرژی بر اروپا و آینده سیاسی این قاره، با تأکید بر اینکه موضوع فراتر از گرانی فرآورده‌های نفتی است، اظهار کرد: «کشورهای اروپایی که اخیرا پیشنهاد مذاکره داده‌اند احساس کرده‌اند که موضوع افزایش قیمت نفت فراتر از یک گرانی ساده است. گرانی فرآورده‌ها باعث شده مردمی که به‌شدت به انرژی وابسته هستند، اکنون برای سوخت خودرو و گازوئیل دچار مشکل شوند. بسیاری از وسایل در اروپا گازوئیل‌سوز هستند و اکنون با مشکل روبه‌رو شده‌اند، اما چهار روز دیگر برای برق نیز مشکل خواهند داشت، زیرا نیاز به گرمایش دارند و سیستم‌های گرمایشی به سوخت نیاز دارند.
اگر هوا مانند سال گذشته باشد، مصرف انرژی به‌شدت بالا می‌رود و با این شرایط، تأمین و بهره‌گیری از انرژی برای بازنشستگان، سالمندان، معلولان و اقشار کم‌درآمد اروپا به یک معضل جدی و اساسی تبدیل شده است.» وی با اشاره به تجربه زندگی در اروپا تصریح کرد: «من در اروپا زندگی کرده‌ام و می‌دانم مردم چقدر به انرژی وابسته هستند. بنابراین اروپا راهی ندارد جز اینکه مسیری متفاوت از آمریکا را انتخاب کند و از آن فاجعه‌آمیزتر این است که اگر تهدید جدی برای جمهوری اسلامی ایران صورت بگیرد همه معادلات تغییر می‌کند.»
وی با تاکید بر اینکه اگر اروپا الان هم برای ذخیره انرژی عمل کند دیر است، گفت: «بحث ذخیره‌سازی و خرید سوخت طول می‌کشد. سیستم ال‌ان‌جی قطر یکی از بزرگ‌ترین سیستم‌های گاز مایع دنیاست که از قطر با کشتی‌های کانتینربر به تمام دنیا منتقل می‌شود. الان کشتی‌هایی که حامل تانکرهای گاز ال‌ان‌جی هستند، دیگر نمی‌توانند از خلیج فارس عبور کنند. بنابراین دیر یا زود اروپا باید به فکر این باشد که جمهوری اسلامی ایران را از طریق مذاکره مجاب کند که تنگه هرمز را باز کند و جریان انرژی دوباره به وزن ثابت برگردد. اگر این جریان انتقال سوخت از امروز یا هفته آینده به وزن سابق برگردد، تازه گرفتاری‌ها و کمبود یکی دو سال گریبان اروپا را می‌گیرد و اگر فعلا عادی نشود شرایط برای اروپا سخت خواهد شد.»
مرادی با هشدار به اروپا درباره همراهی با آمریکا تأکید کرد: «اروپا باید در تامین منافع اقتصادی خود هوشیار باشد و بیش از این فریب این دلقک سیاسی آمریکا را نخورد. ترامپ خوشبختانه قطعاً بازنده انتخابات است و تنها راه اروپا این است که با پذیرش درخواست‌های کاملاً مشروع ایران زمینه تسهیل کشتیرانی را فراهم کند.»
وی در پیش‌بینی قیمت نفت تصریح کرد: «پیش‌بینی میزان قیمت بسیار سخت است، ولی چیزی در حدود یک‌سوم تا پنجاه درصد افزایش قیمت سوخت تا ابتدای زمستان پیش‌بینی می‌شود، الان ذخایر آمریکا به پایین‌ترین سطح در چهل و چند سال گذشته رسیده و در اروپا نیز از ذخایر استفاده کرده‌اند. اروپا به جریان انرژی نیاز دارند و الان جریان سالم انرژی دچار وقفه جدی شده است. بنابراین راهی جز این ندارند که برای جبران مشکلات و رویارویی با زمستان سردی که در انتظارشان است، از الان فکری بکنند.» مرادی در پایان با اشاره به پیامدهای ادامه تنش تاکید کرد: «در حال حاضر پیش‌بینی می‌شود در صورت ادامه تنش، قیمت نفت به بالای ۱۵۰دلار برسد و حتی می‌تواند به مرز ۲۰۰ دلار هم نزدیک شود که چالش بزرگی برای اروپا خواهد بود.»
تورمی از جنس سوخت در اروپا آغاز می‌شود
چرا حسن مرادی، کارشناس اقتصادی، از وقفه جدی در جریان سالم انرژی و خطر افزایش قیمت نفت تا مرز ۲۰۰دلار سخن می‌گوید؟ نگاهی به آمارهای رسمی نشان می‌دهد که اروپا و آمریکا با بحرانی چندلایه روبه‌رو هستند. ذخایر استراتژیک به‌سرعت در حال تخلیه است، تورم انرژی در اروپا رکورد می‌زند و دولت‌ها ناچارند هزینه‌های سرسام‌آوری برای مهار پیامدهای آن متحمل شوند.
بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا برای هفته منتهی به ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۴ مهر ۱۴۰۵)، ذخایر تجاری نفت خام آمریکا با ۳.۱ میلیون بشکه کاهش به ۴۱۲.۵ میلیون بشکه رسیده که ۳ درصد کمتر از میانگین پنج سال گذشته است. ذخایر بنزین نیز با ۳ میلیون بشکه کاهش به ۲۰۵.۳ میلیون بشکه رسیده و ۵ درصد زیر میانگین پنج ساله قرار دارد. ذخایر میعانات (شامل گازوئیل و سوخت گرمایشی) به ۱۰۴.۳ میلیون بشکه رسیده، اما همچنان ۹ درصد کمتر از میانگین پنج ساله است.
نکته کلیدی آن است که ذخایر راهبردی نفت آمریکا به پایین‌ترین سطح از سال ۱۹۸۲ رسیده است. این یعنی آمریکا نیز همانند اروپا، حاشیه امنیت خود را در برابر شوک‌های عرضه از دست داده و در آستانه زمستان با کمترین توان ذخیره‌سازی در دهه‌های اخیر وارد فصل سرد می‌شود. داده‌های رسمی یوروستات نشان می‌دهد که نرخ تورم سالانه منطقه یورو در به ۳.۸ درصد رسیده است، این رقم دو ماه پیش نیم درصد کمتر بود و نسبت به سال گذشته حدود ۱.۶ واحد درصد کمتر بوده است.
مهم‌ترین محرک این افزایش، انرژی است. یوروستات اعلام کرد که انرژی ۱.۷۱ واحد درصد به تورم سالانه منطقه یورو در سپتامبر ۲۰۲۶ کمک کرده است. گزارش خبرگزاری شینهوا نیز تأیید می‌کند که قیمت انرژی با ۱۸.۸ درصد افزایش سالانه، عامل اصلی تورم است. این یعنی بدون انرژی، تورم اروپا به‌مراتب پایین‌تر بود.
هزینه تحمیلی به دولت‌های اروپایی
دولت‌های اروپایی برای مهار پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گرانی انرژی، دست به دامن کاهش مالیات سوخت، مداخله در قیمت‌گذاری و پرداخت یارانه شده‌اند. بر اساس داده‌های کمیسیون اروپا، از زمان آغاز جنگ، ۲۵ کشور عضو اتحادیه اروپا اقدامات مالی مرتبط با انرژی اتخاذ کرده‌اند و هزینه مالی این اقدامات در سال ۲۰۲۶ بالغ بر ۱۷۹ میلیون یورو برآورد می‌شود که بیش از دو سوم آن صرف حمایت‌های قیمتی غیرهدفمند شده است.
این رقم نشان می‌دهد که فضای مالی دولت‌های اروپایی به‌شدت محدود شده است. نسبت بدهی عمومی منطقه یورو به تولید ناخالص داخلی در آغاز هر دو بحران انرژی ۲۰۲۲ و ۲۰۲۶ یعنی جنگ اوکراین و ایران نزدیک به ۸۹ درصد بوده، اما در سال ۲۰۲۶ هزینه‌های استقراض به‌شدت بالاتر رفته است. نرخ بازده اوراق قرضه ۱۰ ساله فرانسه به نزدیک ۵ درصد رسیده که بالاترین سطح از سال ۲۰۰۲ است. ایتالیا نیز با بدهی عمومی حدود ۱۳۸ درصد تولید ناخالص داخلی و کسری بودجه ۲.۹ درصدی، در تنگنای شدیدی قرار دارد.
بنابراین چشم‌انداز نگران‌کننده از سوخت پیش‌روی اروپا و آمریکاست. ذخایر استراتژیک آمریکا به پایین‌ترین سطح چهار دهه گذشته رسیده، اروپا بخش عمده ذخایر هماهنگ خود را آزاد کرده و تورم انرژی در منطقه یورو روندی صعودی دارد. از این رو دولت‌ها ناچار به پرداخت یارانه و کاهش مالیات هستند، اما با بدهی بالا و نرخ بهره فزاینده، توان مالی آنها محدود شده است. همان‌طور که مرادی هشدار داد، اگر جریان انرژی در تنگه هرمز به وضعیت عادی بازنگردد، «تازه گرفتاری‌ها و کمبود یکی دو سال گریبان اروپا را می‌گیرد» و قیمت نفت می‌تواند به بالای ۱۵۰ و حتی ۲۰۰ دلار برسد.
