پژوهشهای روانشناسی نشان میدهد افرادی که پایان یک کتاب را قبل از شروع داستان میخوانند، دارای ویژگیهای شخصیتی خاصی هستند و این سبک مطالعه با انگیزههای روانشناختی مشخصی مرتبط است. دو پژوهشگر دانشگاه کالیفرنیا در سن دیگو، جاناتان لیویت و نیکلاس کریستنفلد، با انجام مجموعهای از آزمایشها روی ۱۲ داستان کوتاه در ژانرهای مختلف، شامل داستانهای معمایی، پیچیده، ادبی و طنز، به این نتیجه رسیدند که چنین رفتاری با نیاز به پیشبینی، کنترل، پردازش سریع اطلاعات و لذت شناختی از داستان مرتبط است.
در این مطالعه، هر شرکتکننده سه نسخه از هر داستان را مطالعه کرد: نسخه اصلی بدون افشای پایان، نسخهای که یک پاراگراف پایان داستان را لو میداد و نسخهای که اطلاعات پایان داستان در متن ادغام شده بود. نتایج نشان داد افرادی که نسخههای لورفته را خوانده بودند، تجربه مطالعهای لذتبخشتر و روانتر داشتند.
پژوهشگران توضیح دادند که دانستن پایان داستان، فرآیند شناختی مطالعه را آسانتر میکند و امکان تمرکز روی دیگر جنبههای متن مانند زبان، تمها و ساختار روایت را برای خواننده فراهم میآورد. این تحقیقات همچنین نشان داد که حتی با دانستن پایان داستان، دیگر عناصر غافلگیرکننده و پیچشهای روایت برای خواننده جذابیت خود را حفظ میکنند. پیشبینیپذیری پایان داستان به خواننده اجازه میدهد انرژی ذهنی خود را روی ساختار داستان و عمق عاطفی آن صرف کند و از لذت بیشتری در تجربه مطالعه برخوردار شود. پژوهشگران ویژگیهای شخصیتی مرتبط با این سبک مطالعه را چنین معرفی کردند:
نیاز پایین به تفکر عمیق: افرادی که ترجیح میدهند پایان داستان را ابتدا بدانند، معمولا تمایل کمتری به صرف تلاش ذهنی زیاد دارند و راحتتر میتوانند روند داستان را دنبال کنند.
نیاز به پیشبینی و کنترل: عدم اطمینان از اتفاقات آینده اغلب با اضطراب همراه است و دانستن پایان داستان، این اضطراب را کاهش میدهد و حس منطق و نظم داستان را برای خواننده ایجاد میکند.
توانایی پردازش سریع اطلاعات: وقتی مغز از نتیجه داستان مطلع است، خواندن روانتر و لذتبخشتر میشود و خواننده میتواند سرنخها و جزئیات داستان را با درک و سهولت بیشتری پردازش کند.
به گفته پژوهشگران، رفتار «خواندن پایان کتاب قبل از متن اصلی» گرچه برای برخی غیرمعمول به نظر میرسد، اما با انگیزههای روانشناختی و ویژگیهای شخصیتی توضیحپذیر است و میتواند تجربه مطالعه را ارتقا دهد. آگاهی از پایان داستان به خواننده این امکان را میدهد که با تمرکز و آرامش بیشتری به جزئیات، ساختار و عمق احساسی روایت توجه کند و تجربهای متفاوت از مطالعه داشته باشد.
این تحقیقات نشان میدهد که سبکهای مطالعه متفاوت نه تنها عجیب نیستند، بلکه با ویژگیهای شخصیتی و سبک شناختی افراد ارتباط مستقیم دارند و میتوانند تجربه خواندن را به شیوهای هدفمند و لذتبخش بهبود بخشند.
