هفت صبح| «اختلافات غیرموجه و حتی موجه را به تنازع و تفرقه تبدیل نکنید.» این شاید مهمترین و راهبردیترین بخش پیام آیتالله سیدمجتبی خامنهای به مناسبت سالروز افتتاح نخستین دوره مجلس شورای اسلامی و آغاز سومین سال فعالیت مجلس دوازدهم باشد. پیامی که در آن علاوه بر مسائل اقتصادی و وظایف مجلس، بر ضرورت حفظ انسجام اجتماعی و وحدت ملی نیز تأکید شده است. اگرچه در این پیام محورهای مختلفی ازجمله حل مشکلات معیشتی، مبارزه با فساد، رونق تولید، اشتغال و امیدآفرینی مورد توجه قرار گرفته اما آنچه بیش از همه به چشم میآید، تأکید مکرر بر انسجام ملی و هشدار نسبت به تبدیل اختلافات سیاسی و اجتماعی به شکاف و تفرقه است.
این تأکید در شرایطی مطرح میشود که ایران پس از ماهها تنش، فشار خارجی و رویارویی با تهدیدات مختلف، بهشکلی پیروزمندانه، مقتدرانه، سرافرازانه و با حفظ انسجام داخلی وارد مرحلهای تازه شده که در آن حفظ همبستگی اجتماعی و تقویت وحدت ملی بیش از هر زمان دیگری به یک ضرورت ملی و راهبردی تبدیل شده است.اما پیش از آنکه در این گزارش به ضرورتهای انسجام ملی بپردازیم، بخشهای مهم پیام رهبری را با هم مرور کنیم. آیتالله سیدمجتبی خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی در پیامشان بر ضرورت حفظ وحدت ملی، حل مشکلات اقتصادی و پرهیز از اختلافات تفرقهافکنانه تأکید کردند.
رهبر انقلاب تاکید کردند: طرح و نقشه کور دشمن پس از جنگ تحمیلی و فشار اقتصادی و محاصره تبلیغاتی و سیاسی، ایجاد تفرقه و تجزیه اجتماعی برای جبران شکستهای میدان نظامی و به زانو درآوردن ملت است. لازم است تکتک جانفدایانی که دلشان برای اسلام و انقلاب یا استقلال و سربلندی ایران میتپد، از این پس، بیش از پیش برای پاسداری از وحدت صفوف منسجم و بههمپیوسته ملت اهتمام ورزند و اختلافات غیرموجه و حتی موجه را به تنازع و تفرقه تبدیل نکنند و قولا و عملا مظهر انسجام و یکپارچگی ملت باشند، انشاءالله.
انسجام ملی؛ مهمترین سرمایه ایران در شرایط جدید
واقعیت این است که تجربه ماههای اخیر نشان داد که در مواجهه با تهدیدهای خارجی، به جز قدرت نظامی که قطعا تعیینکننده است، آنچه در کنار توان دفاعی کشور نقش مهمی در عبور از بحرانها ایفا میکند، سرمایه اجتماعی و انسجام ملی است. این موضوع در بسیاری از کشورهای منطقه و جهان تجربه شده که فشار خارجی زمانی اثرگذار میشود که بتواند به شکافهای داخلی متصل شود. جامعهای که دچار چنددستگی عمیق باشد، در برابر تهدیدهای بیرونی نیز آسیبپذیرتر خواهد بود. به همین دلیل است که در ادبیات امنیت ملی، انسجام اجتماعی یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت کشورها به شمار میرود.
از این منظر، هشدار رهبری درباره پرهیز از تبدیل اختلافات به تفرقه، یک توصیه بسیار جدی و مهم به شمار میرود که ناظر بر یکی از مهمترین الزامات امنیت ملی کشور است. پیام رهبری بر این نکته تأکید دارد که وجود اختلاف نظر امری طبیعی است اما زمانی که اختلافات سیاسی و جناحی به نزاع و قطبیسازی اجتماعی تبدیل شود، سرمایهای تضعیف میشود که کشور در شرایط سخت بیش از هر چیز به آن نیاز دارد.
ضرورت عبور از منازعات فرسایشی
ایران در شرایطی قرار دارد که بسیاری از مسائل اساسی کشور نیازمند همکاری و اجماع است. بازسازی خسارتهای ناشی از جنگ، حل مشکلات معیشتی، مهار تورم، افزایش سرمایهگذاری، رونق تولید و ارتقای جایگاه منطقهای ایران، اهدافی نیستند که با منازعات بیپایان سیاسی محقق شوند. از این منظر، غلبه رقابتهای جناحی بر منافع ملی میتواند انرژی کشور را از مسائل اصلی منحرف کند. به همین دلیل، تأکید رهبری بر اینکه حتی اختلافات «موجه» نیز نباید به تفرقه تبدیل شوند، در واقع دعوتی برای اولویت دادن مسائل ملی بر رقابتهای روزمره سیاسی است.صد البته که مسئله صرفا حذف اختلافنظرها نیست، چون براساس این توصیه، نگاه مسئولان باید بر مدیریت اختلافات و جلوگیری از تبدیل آنها به شکافهای اجتماعی باشد.
اقتصاد بدون ثبات سیاسی پیش نمیرود
یکی دیگر از مهمترین محورهای پیام رهبری، تمرکز بر مسائل اقتصادی و معیشتی مردم است. در این پیام، مجلس و سایر قوا به گرهگشایی از مشکلات اقتصادی، مهار تورم، رونق تولید، اشتغال، مبارزه با فساد و بهبود معیشت مردم فراخوانده شدهاند. اما میان اقتصاد و انسجام ملی نیز ارتباط مستقیمی وجود دارد. اقتصاد به ثبات و پیشبینیپذیری نیاز دارد. سرمایهگذار، تولیدکننده و فعال اقتصادی هنگامی تصمیم به فعالیت و سرمایهگذاری میگیرند که بتوانند آینده را تا حدودی پیشبینی کنند. هنگامی که اقتصاد ایران با چالشهایی چون تورم، کاهش سرمایهگذاری و فشارهای خارجی روبهروست، تشدید اختلافات سیاسی و افزایش تنشهای داخلی میتواند نااطمینانی را بیشتر کند و روند بهبود اقتصادی را با مانع مواجه سازد. به بیان دیگر، وحدت ملی اگرچه یک ضرورت سیاسی است، ولی قبل از آن یکی از پیششرطهای مهم موفقیت اقتصادی نیز به شمار میرود.
امید اجتماعی؛ حلقه گمشده توسعه
در میان فرازهای مختلف پیام رهبری، تأکید بر «امیدآفرینی» نیز اهمیت ویژهای دارد. جامعه ایران در این روزهای پساجنگ به نشانههای واقعی امید نیاز دارد. امید به بهبود شرایط اقتصادی، امید به آیندهای باثباتتر و امید به حل مسائل انباشتهشده که رهبری به خوبی به در این پیام به آن اشاره داشتند. جامعهای که نسبت به آینده خوشبین باشد، مشارکت بیشتری در عرصههای مختلف خواهد داشت و ظرفیت بالاتری برای عبور از بحرانها پیدا میکند.
در مقابل، ناامیدی میتواند به کاهش مشارکت اجتماعی، افزایش مهاجرت نخبگان، افت سرمایهگذاری و تضعیف سرمایه اجتماعی منجر شود.
