به نقل از نیویورک تایمز، با نزدیک شدن به عصر سهشنبه هشتم آوریل، ترامپ پشت میز «رزولوت» قرن ۱۸ کاخ سفید نشسته بود و در مورد آنچه ممکن است در چند ساعت آینده رخ دهد، فکر میکرد.
او تهدید کرده بود اگر مهلت ساعت ۸ شب او برای بازگشایی تنگه هرمز توسط ایران تمام شود، «یک تمدن کامل» را از روی نقشه محو خواهد کرد و با عجله فهرستی از پلها و نیروگاههای ایرانی را برای حمله مرور میکرد.
در جلسه، به او در مورد تجمع ایرانیان روی پلها و جلوی نیروگاهها توضیح داده شد. او تصاویر تجمع مردم در اطراف سازهها را در تلویزیون تماشا کرد و به دستیارانش گفت که اگر نیروهای آمریکایی به آنها حمله کرده و آنها را بکشند، تقصیر دولت ایران خواهد بود.
سپس در اواسط بعد از ظهر در واشنگتن، پیامی دلگرمکننده در مورد شکلگیری توافق توسط کاخ سفید بررسی و توسط نخست وزیر پاکستان در شبکههای اجتماعی منتشر شد. اندکی پس از آن، توافقی که با عجله توسط مجموعهای از دولتهای میانجی، از جمله پاکستان و چین حاصل شده بود، به رئیس جمهوری رسید که به دنبال راهی برای خروج از جنگی عمیقاً نامحبوب بود.
آغاز دوران پیروزی خودساخته و زودگذر
پیت هگست، وزیر دفاع، و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش، صبح چهارشنبه اعلام کردند که تمام اهداف نظامی آنها در آنچه آقای هگست «یک پیروزی تاریخی و قاطع در میدان نبرد» نامید، محقق شده است.
اما کمتر از یک روز پس از آنکه آقای ترامپ در شبکههای اجتماعی اعلام آتشبس کرد، این توافق شکننده نشانههایی از فرسایش را نشان داد، چراکه دو کشور علناً دست به عدم توافق با مجموعهای از اهداف مشترک برای پایان دادن به جنگ زدند.
چشم انداز تاریک
پس از ۳۶ ساعت پرآشوب و پر نوسان از منظر دیپلماتیک، ترامپ خود را دوباره در نقطه شروع میبیند و تلاشهای او برای دور زدن واقعیتهای میدانی و در برابر کشوری که همچنان اهرم فشار{تنگه هرمز} را در دست دارد، با مانع مواجه شده است.
وضعیت تنگه هرمز نامشخص است، اگرچه اساس اولتیماتوم آخرالزمانی آقای ترامپ بود و سرنوشت اورانیوم غنیشده ایران، که آقای ترامپ با خوشبینی پیشنهاد داده بود که میتواند توسط آمریکاییها با کمک ایرانیها بازیابی شود، حل نشده است.
تهدید به ایجاد زمین سوخته، بازارهای آشفته، متحدان و دشمنان نگران، وحشت گسترده غیرنظامیان و یک خروج لحظه آخری با چاشنی ریاکاری از سوی هر دو طرف، نشان دهنده نوسانات ترامپی در مواجهه با دیپلماسی با ایران است.
اکنون آقای ترامپ و مشاورانش از نزدیک مراقب هستند تا ببینند آیا تنگه همچنان باز است یا خیر.
یک مقام ارشد گفت اگر این اتفاق نیفتد، توافق از هم خواهد پاشید.
این روایت بر اساس مصاحبه با نزدیک به دوازده نفر در ایالات متحده، اسرائیل و ایران است که اکثر آنها به شرط ناشناس ماندن در مورد یک درگیری به سرعت در حال وقوع صحبت کردند.
ماجرای تهدید و وحشت عمومی
به گفته چندین مقام ایرانی و اسرائیلی، روز دوشنبه، یک روز قبل از اینکه آقای ترامپ پیامی مبنی بر تهدید به نابودی تمدن ایران ارسال کند، مذاکرات به صورت خصوصی در حال پیشرفت بود و به نظر میرسید رهبر معظم ایران موافقت خود را برای پیشبرد مذاکرات اعلام کرده است. پاکستان به تلاش برای میانجیگری ادامه داد تا به آتشبس دست یابد و برای مذاکرات گسترده صلح زمان بخرد.
اما تا صبح سهشنبه، آمریکاییها بیصبر شدند. آقای ترامپ تهدید خود را برای نابودی ایران علنی اعلام کرد، پیامی که به گفته سه مقام ایرانی آشنا با مذاکرات، ایران قبلا آن را به صورت خصوصی از طریق پاکستان دریافت کرده بود.
رهبران ایران که از قبل از ضربالاجل ترامپ برای منفجر کردن نیروگاهها و موجی از حملات به زیرساختهای حیاتی مانند راهآهن، پلها و کارخانههای صنعتی خشمگین بودند، تصمیم گرفتند از ادامه گفتگو دست بکشند. این سه مقام گفتند که آنها به پاکستان گفتند که تهران پیامرسانی به واشنگتن را متوقف خواهد کرد و برنامههای مذاکرات آتشبس به حالت تعلیق در خواهد آمد.
مقامات ایرانی، از رئیس جمهور گرفته تا معاون رئیس جمهور و فرماندهان سپاه، پیامهای اعتراضی را در شبکههای اجتماعی منتشر کردند. رهبران نظامی ایران معتقد بودند که ایران با اهرم فشار خود بر تنگه هرمز، دست بالا را دارد و باید این فشار را دو برابر کند.
مهدی محمدی، مشاورقالیباف، در پستی نوشت: «ایران به وضوح در جنگ پیروز شده است و تنها پایانی را خواهد پذیرفت که دستاوردهایش را تثبیت کند و نظم امنیتی جدیدی در منطقه ایجاد کند.»
در ایران، با نزدیک شدن به مهلت آقای ترامپ برای حمله به نیروگاهها، وحشت در میان غیرنظامیان آغاز شد. رسانههای ایرانی شروع به انتشار دستورالعملهایی در مورد چگونگی زنده ماندن در صورت قطع برق، گاز و آب کردند. ساکنان تهران برای خرید مواد غذایی خشک و آب معدنی به سوپرمارکتها هجوم آوردند.
دهها هزار نفر به سواحل دریای خزر رفتند و چنان ترافیک سنگینی ایجاد کردند که پلیس جاده را یک طرفه کرد.
در ایالات متحده، متحدان از ترامپ خواستند پیامهای جنگطلبانهاش را واضح توضیح دهد و دیگران علناً ابراز امیدواری کردند که رئیس جمهور واقعاً قصد اجرای تهدید خود را نداشته باشد.
سناتور ران جانسون از ویسکانسین، متحد نزدیک ترامپ، این احتمال را مطرح کرد که حرفهای ترامپ فقط ژست باشد و گفت: «امیدوارم و دعا میکنم که رئیس جمهور ترامپ فقط از این موضوع به عنوان یک رجزخوانی استفاده کند.»
دموکراتهای ارشد به سرعت قول دادند که رأیگیری دیگری را برای قطعنامهای جهت مهار استفاده از ارتش در ایران انجام دهند.
آغاز مذاکرات آشفته
با تهدید ایرانیها به خروج از مذاکرات، تلاشهای دیپلماتیک آشفتهای از خاورمیانه تا چین به سرعت آغاز شد. به گفته سه مقام ایرانی و یک مقام پاکستانی آشنا با این تلاشها، مقامات برای نجات طرح آتشبس و بیرون کشیدن ایران و ایالات متحده از یک فاجعه بزرگتر، با یکدیگر تماس تلفنی برقرار کردند.
نخست وزیر و وزیر امور خارجه پاکستان با مسعود پزشکیان و عباس عراقچی صحبت کردند. مقامات گفتند که ترکیه، مصر و قطر نیز با ایران تماس گرفتند. اما به گفته ایرانیها و مقام پاکستانی، در نهایت این چین بود که بنبست را شکست.
چین روابط تجاری نزدیکی با ایران دارد - بزرگترین خریدار نفت ایران است - و همچنین با ارتش ایران همکاری میکند. مقامات ایرانی گفتند که مقامات چینی به همتایان ایرانی خود گفتند که اکنون با آتشبس موافقت کنند زیرا ممکن است تنها فرصت آنها باشد. چین همچنین از ایران خواست که انعطافپذیری بیشتری نشان دهد و تنگه هرمز را به مدت دو هفته به روی دریانوردی باز کند و تأثیر اقتصادی جنگ بر متحدانش، از جمله چین، را کاهش دهد.
کمی پس از ساعت ۵ بعد از ظهر، فیلد مارشال سید عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، با آقای ترامپ تماس گرفت تا در مورد چارچوب توافق آتشبس صحبت کند. آقای منیر به رئیسجمهور گفت که ایرانیها با پیشنهاد پاکستان موافقت کردهاند.
آقای ترامپ به آقای منیر گفت اگر ایرانیها موافقت کنند، آمریکاییها هم موافقت خواهند کرد.
سپس ترامپ با نتانیاهو تماس گرفت تا به او بگوید که ایالات متحده آتشبس دو هفتهای را آغاز خواهد کرد.
توافق شکننده رو به زوال
ساعت ۶:۳۲ بعد از ظهرسه شنبه و قبل از پایان اولتیماتوم، ترامپ در شبکه تروث اعلام کرد موافقت کرده است بمباران ایران را به مدت دو هفته به حالت تعلیق درآورد تا به یک توافق صلح دست یابد.
اما حتی برخی از مشاوران آقای ترامپ نیز در مورد ادامهی این توقف تردید داشتند و اختلاف نظرها در مورد دامنهی توافق بلافاصله آشکار شد.
ساعت ۷:۵۰ بعد از ظهر، شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان، توافق آتشبس را اعلام کرد و گفت که این توافق «در همه جا از جمله لبنان» اعمال میشود.
اما صبح چهارشنبه، ترامپ به خبرنگار پیبیاس گفت که او درگیری بین اسرائیل و حزبالله را به عنوان «یک درگیری جداگانه» میبیند و روز چهارشنبه، اسرائیل سنگینترین بمباران لبنان را در بیش از یک ماه جنگ با حزبالله انجام داد.
در همین حال، ترامپ و دستیارانش گفتند که آنها به طور علنی شرایطی را که برای پایان دادن به جنگ در حال مذاکره بر سر آن هستند، اعلام نخواهند کرد و پیشنهاد ۱۰ مادهای جداگانهای را که ایرانیها روز چهارشنبه علنی کردند، بیاعتبار دانستند.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «این پیشنهاد به معنای واقعی کلمه توسط رئیس جمهور ترامپ و تیم مذاکرهکنندهاش به زبالهدان انداخته شد.»
با این حال، او اعلام کرد که جی. دی. ونس، معاون رئیس جمهور، به همراه استیو ویتکاف و جرد کوشنر، داماد ترامپ، برای مذاکره با ایرانیها به پاکستان سفر خواهند کرد.
در صورت تحقق، این بالاترین سطح دیدار بین مقامات آمریکایی و ایرانی از سال ۱۹۷۹ خواهد بود.
اما اندکی پس از اعلام خانم لیویت، مقامات ارشد ایرانی ایالات متحده را به نقض توافق متهم کردند.
آقای قالیباف، رئیس مجلس، که انتظار میرود در نشست پاکستان شرکت کند، در بیانیهای نوشت که آتشبس و مذاکرات با ایالات متحده «غیرمنطقی» است زیرا اسرائیل به لبنان حمله کرده و یک پهپاد متخاصم وارد حریم هوایی ایران شده و ایالات متحده همچنان با غنیسازی هستهای ایران مخالفت میکند.
سپس، آقای ونس در پاسخ به سوالی در مورد اظهارات آقای قالیباف، درک او را از زبان انگلیسی زیر سوال برد.
او هنگام ترک مجارستان به خبرنگاران گفت: «من واقعاً تعجب میکنم که او چقدر در درک زبان انگلیسی خوب است، زیرا چیزهایی گفته است که صادقانه بگویم در چارچوب مذاکراتی که ما داشتهایم، منطقی به نظر نمیرسیدند.»
