دکتر فرزاد روشن ضمیر، متخصص تغذیه و رژیم درمانی میگوید: بسیاری از مواد مغذی برای عملکرد طبیعی مغز حیاتی هستند و کمبود هر یک از آنها میتواند باعث کندی پردازش ذهنی، اختلال در تمرکز یا حتی زوال شناختی شود به خصوص کمبود ویتامین B ۱۲ که میتواند تأثیر قابل توجهی بر عملکرد حافظه داشته باشد، اما تنها عامل نیست.
کمبود ویتامینهای موثر در کاهش حافظه
مقادیر پایین ویتامین D با کندی در پردازش شناختی و افزایش خطر افسردگی و اختلال حافظه ارتباط دارد. این ویتامین رشد سلولهای عصبی مغز را پشتیبانی کرده و تنظیم کننده انتقال دهندههای عصبی مانند دوپامین و سروتونین است که در خلق و خو و حافظه نقش مهمی دارند.
ویتامین B ۱، این ویتامین برای تبدیل غذای مصرفی به انرژی قابل استفاده برای مغز ضروری است و کمبود آن میتواند سبب خستگی، تحریک پذیری و در موارد شدید منجر به سندروم ورنیکه کورساکوف شود که یک اختلال شدید حافظه است و معمولاً در افراد مبتلا به اختلال مصرف الکل مشاهده میشود.
اگرچه امگا-۳ یک ویتامین نیست، اما نقش حیاتی در حفظ انعطافپذیری پذیری غشای سلولهای عصبی دارد و کمبود آن با کاهش حجم مغز و افزایش خطر زوال شناختی مرتبط با افزایش سن همراه است.
ویتامین B ۱۲ نقشی حیاتی در سلامت سیستم عصبی دارد و کمبود آن میتواند به بروز علائمی، چون مه ذهنی، سردرگمی، اختلال در تمرکز، فراموشی یا از دست دادن حافظه منجر شود. این علائم اغلب تدریجی ظاهر میشوند و ممکن است با علائم افزایش سن یا استرس اشتباه گرفته شوند. در بیشتر موارد اختلالات حافظه ناشی از کمبود B ۱۲ در صورت تشخیص و درمان زود هنگام قابل برگشت هستند.
چه کسانی در معرض خطر کمبود ویتامین B ۱۲ هستند؟
در سالمندان جذب ویتامین B ۱۲ از دستگاه گوارش کاهش مییابد. افراد گیاه خوار یا وگان در معرض این کمبود قرار دارند، زیرا منبع اصلی B ۱۲ محصولات حیوانی است. افراد دارای بیماریهای گوارشی مانند سلیاک یا کرون با اختلال در جذب مواد مغذی مواجه هستند. افراد مصرف کننده برخی داروها مانند متفورمین برای دیابت، داروهای ضداسید معده، افراد مصرف کننده تفننی گاز نیتروساکساید (N₂O) که این ماده میتواند به طور ناگهانی ذخایر B ۱۲ بدن را کاهش داده و موجب بروز تغییرات شناختی و ضعف شود، از این جملهاند.
راه پیشگیری از ضعف حافظه چیست؟
اگرچه ژنتیک و افزایش سن در تغییرات حافظه نقش دارند، اما میتوان با اصلاح سبک زندگی از بروز بخش عمدهای از این مشکلات پیشگیری کرد. غذاهای کامل و حداقل فرآوری شده مانند سبزیجات تازه، میوهها، غلات سبوس دار، پروتئینهای بدون چربی و چربیهای سالم را در اولویت قرار دهید. افراد وگان، سالمندان و کسانی که دچار مشکلات گوارشی هستند باید مکملهای ویتامین B ۱۲ را طبق نظر پزشک مصرف کنند. سلامت روده، کاهش مصرف الکل و کنترل بیماریها یا داروهای تأثیر گذار بر جذب، نقش مهمی در افزایش بهره وری تغذیهای دارند.
یادآوری میشود مصرف بی رویه مکملها به ویژه ویتامینهای محلول در چربی (A، D، E، K) میتواند برای بدن سمی باشد و عملکرد مغز را مختل کند. بررسی سطح ویتامین B ۱۲ و D برای بزرگسالان سالم هر ۶ تا ۱۲ ماه یک بار توصیه میشود به ویژه اگر رژیم گیاهی دارند یا از داروهای مهار کننده اسید معده استفاده میکنند.
