هیچگاه رهایتان نمی کند. تمام زندگی تان درون مدارهایش قرار دارد. برای خریدش بیشتر از هر کالای دیگری وقت گذاشته اید. اما در مورد تلفن هوشمند خود تا چه اندازه اطلاعات دارید؟
از گرافیتی که در داخل باتری آن به کار گرفته شده تا سیلیکون مورد استفاده در چیپست آن، باید بگوییم که ده ها فلز، ماده معدنی و قطعه گوناگون در داخل بدنه این دستگاه های کوچک به کار گرفته شده است.
برخی از این مواد به اندازه های بسیار محدود و اندک روی کره زمین موجود هستند (نظیر لایه بسیار باریکی از اکسید ایندیوم قلع که باعث بهبود عملکرد نمایشگرهای لمسی می شود) اما همه آنها باید پیش از سر هم شدن و قرار گرفتن در داخل تلفن همراه شما از دل زمین استخراج می شوند.
همانطور که می دانید فرایندهای حفاری و تولیدی به کار گرفته شده برای ساخت این قطعات پیامدهای زیست محیطی ناخوشایندی دارد. همینکه علاقه انسان به داشتن تلفن های همراه جدید افزایش پیدا می کند، اثرات دستگاه های یاد شده بر این کره خاکی و ساکنانش هم بیشتر می شود.
اما همه این مواد منابعی محدود و پایان پذیر دارند و این یعنی هرچه بیشتر از آنها استفاده کنیم، از آنچه برایمان می ماند کاسته خواهد شد. حال این سوال مطرح می شود که در تلفن های هوشمند دقیقا از چه مواد و فلزاتی بهره گرفته می شود و این مواد از چه طریقی به دست می آیند؟ چه میزان از آنها باقی مانده و اگر تمام شوند چه اتفاقی رخ خواهد داد؟
به گزارش دیجیاتو، تهیه لیستی قطعی از تمام مواد به خدمت گرفته شده در داخل تلفن های هوشمند به خاطر اسرار کنترل شده شرکت ها در زمان تولید و همچنین تفاوت هایی که میان محصولات برندهای گوناگون وجود دارد، امری بس دشوار است اما می شود یک لیست کلی از این محصولات را تهیه کرد.
به طور کلی ۴۰ درصد از مواد تشکیل دهنده یک دستگاه موبایل را فلزات تشکیل می دهند (عمدتا شامل مس، طلا، پلاتینیوم، نقره و تنگستن)، ۴۰ درصدش را پلاستیک و ۲۰ درصد باقی مانده را سرامیک و مواد دیگر می سازند.
براساس اعلام سازمان آموزش مواد معدنی ایالات متحده آمریکا، هر کودکی که در این کشور به دنیا بیاید در طول حیات خود ۲۴۴٫۵ کیلوگرم روی، ۴٫۹٫۵ کیلوگرم سرب و ۴۴۶٫۷ کیلوگرم مس مصرف خواهد کرد که این مواد نتنها در تلفن های هوشمند بلکه در دیگر گجت ها و وسایل منزل به کار گرفته می شوند. از نظر زیست محیطی هم باید بگوییم، برای تولید پلاستیک هر موبایل از نفت، ساخت شیشه آن از شن و بسیاری مواد دیگر استفاده می شود.
از میان ۸۳ عنصر پایدار و غیر رادیواکتیو موجود در جدول تناوبی دست کم ۷۰ موردشان در ساخت تلفن های هوشمند مورد استفاده قرار می گیرند. براساس آمارها و ارقام موجود در این رابطه، همچنین مجموعا ۶۲ نوع مختلف از فلزات در ساخت اغلب دستگاه های موبایل به کار گرفته می شوند و متاسفانه در این میان، فلزات کمیاب اصلی ترین نقش را ایفا می کنند و به طور مشخص از میان ۱۷ فلز کم یاب در زمین ۱۶ مورد آنها در ساخت تلفن های هوشمند به خدمت گرفته می شوند.
برای مثال نئودیمیم، تربیوم و دیسپروزیم سه مورد از کم یاب ترین فلزات سطح زمین هستند: این مواد به دستگاه های شما خاصیت ویبره کردن می دهند؛ از همین رو، می توان تلفن های همراه را بدون این مواد هم ساخت منتها دیگر خاصیت ویبره نخواهند داشت و مجبورید به همان زنگ آنها اکتفا کنید.
تربیوم ودیسپروزیم نیز در مقیاس های کوچک برای تولید نمایشگرهای تاچ به کار برده می شوند و از آنها برای ایجاد رنگ در نمایشگر تلفن های همراه استفاده می شود.
اما در نظر داشته باشیم که منظور از عبارت «کم یاب» به معنای محدود بودن منابع آنها نیست؛ بلکه این فلزات به وفور یافت نمی شوند (بدان معنا که در قالب منابع کوچکی در مناطق مختلف سرتاسر زمین پراکنده شده اند و استخراج آنها علاوه بر اینکه می تواند بی فایده باشد زمان بر هم خواهد بود). مساله دیگر اینکه پس از استخراج این مواد میزان محدودی از آنها را در اختیار خواهیم داشت و هیچ جایگزین مناسبی هم برایشان وجود ندارد.
در سال ۲۰۱۳ میلادی، اساتید دانشگاه Yale به بررسی ۶۲ فلز و شبه فلز به کار رفته در تلفن های هوشمند پرداختند و سپس مواد جایگزین برای آنها را مورد ارزیابی قرار دادند: نتیجه این بود که هیچیک از جایگزین های معرفی شده به «خوبی» آن مواد نبودند و ۱۲ مورد از آنها نیز اصلا جایگزینی نداشتند.
باربارا رک یکی از مولفان مقاله منتشر شده در این رابطه اظهار داشت: همه ما گجت هایمان را دوست داریم. همه ما عاشق تلفن های همراه مان هستیم اما آیا ظرف ۲۰ یا ۳۰ سال آینده بشر همچنان به مواد مورد نیاز برای ایجاد برخی کارکردهای خاص در تلفن های هوشمند دسترسی خواهد داشت؟ براساس پژوهش های صورت گرفته در این رابطه احتمال آنکه صرفا با جایگزین کردن این مواد بتوان محدودیت های تامین هر کدام از فلزات یاد شده را در این بازه زمانی از میان برد بسیار بعید به نظر می رسد.
همانطور که تایید خواهید کرد، تولید تلفن های هوشمند ظرف چند دهه آتی متوقف نخواهد شد و از همین رو، برای کشف منابع جدید، بازیافت مواد کنونی و جستجو به دنبال مواد جایگزین، ضروری است که هرچه سریعتر پیشرفتی در این حوزه رخ دهد، چراکه در غیر اینصورت بشر مجبور خواهد بود که بازگشتی به گذشته داشته باشد و با کنار گذاشتن امکاناتی که مدتی است به آنها خو گرفته باز هم به استفاده از همان تلفن های همراه اولیه با امکانات اندکشان روی بیاورد.
برای نمونه ذخایر دیسپروزیم ممکن است که تا سال ۲۰۵۰ میلادی دوام بیاورند اما این احتمال هم وجود دارد که تا سال ۲۰۲۰ میلادی تمام شوند و اگر چنین اتفاقی رخ دهد آنگاه احتمالا آیفون ۲۰۱۹ شما دیرتر از چیزی که تصورش را می کردید آپدیت خواهد شد و نسخه جدیدترش به بازار می آید.
زمانی که دانشمندان چنین پیش بینی هایی را انجام می دهند باید مجموعه کاملی از فاکتورها را مد نظر بگیرند و برای نمونه به عواملی نظیر قیمت، تقاضا، تکنولوژی های اکتشافاتی، ذخایر جدید و بسیای موارد دیگر توجه نمایند. اما برخی از برآوردهای انجام شده هشداردهنده هستند: پژوهشگران پیش بینی کرده اند که ذخایر مس دنیا تا سال ۲۰۵۰ میلادی تمام می شوند و منابع طلا نیز زودتر از این بازه به اتمام می رسند.
به گفته پروفسور توماس گرادل از دانشگاه Yale که از نزدیک پروسه تولید فلز و رویکردهای آتی برای استفاده از آنها را زیر نظر دارد، ممکن است که طی دهه های آتی فشار بر ذخایر فلز دنیا افزایش پیدا کند و در این رابطه می گوید: محدودیت های کلیدی روز به روز وجوه بیشتری می یابند و مرتبا در حال گسترش هستند.
به بیان دیگر ذخایر مورد استفاده برای تامین مواد به کار رفته در تلفن های هوشمند علاوه بر ابعاد و بزرگی شان به میزان تقاضا و همچنین تکنولوژی های موجود برای استخراج آنها بستگی دارند و این فاکتورها مرتبا در حال تغییر هستند.
به همین خاطر است که به عنوان مثال در جایی می خوانید که منابع موجود از یک ماده امسال تمام می شوند و سال دیگر خبر می رسد که ذخایر فراوانی از آن ماده فراهم شده است. آنطور که گرادل می گوید: شرکت ها، دولت های ملی و کارشناسان پایداری مواد همگی اهداف، چشم اندازها و بازه های زمانی مختلفی را در این رابطه تعریف می کنند.
این بدان معناست که هیچکس پاسخ درستی در مورد مدت زمان دوام آوردن ذخایر این مواد در اختیار ندارد، اما همه دانشمندان اتفاق نظر دارند که باید هرچه سریعتر در این رابطه کاری انجام شود.
برخی مواد نظیر آهن و آلومینیوم آنچنان به وفور یافت می شوند که هیچگونه محدودیتی در مورد فراهم بودنشان وجود ندارد اما سایر فلزات با مشکلات وخیمی در این رابطه روبرو هستند. برای مثال، مس یکی از سه فلز پرکاربرد در دنیاست که عموما هم در ساخت تلفن های هوشمند، سیستم های دسکتاپی، ماشین های صنعتی، طرح های زیست محیطی و مواردی از این دست به خدمت گرفته می شود.
اما سرعت اکتشاف این ماده به هیچ وجه با میزان تقاضا برای آن برابری نمی کند. زمان مورد نیاز برای آغاز به کار یک معدن مس جدید حدودا ۲۰ سال محاسبه شده که این نیز به خاطر مشکلاتی است که به سبب کشف موقعیت های جدید، تورم در قیمت حفاری معادن، محدودیت های قانونی از سوی دولت های محلی و مواردی از این دست رخ می دهد.
کیفیت مس استخراج شده از برخی معادن عظیم دنیا نیز مرتبا در حال افت کردن است و همین مساله باعث شده که ظرف یک سال گذشته قیمت این ماده تغییری نداشته باشد. از همین رو پیش بینی شده که تا پیش از آغاز بهره برداری از منابع جدید مس، قیمت این ماده به میزان قابل توجهی افزایش پیدا کند.
پس از آنکه بررسی مواد و فلزات به خدمت گرفته شده در داخل تلفن های هوشمند خود را آغاز نمودید درخواهید یافت که مسائلی فراتر از میزان ذخایر باقی مانده زیر زمین وجود دارند که از اهمیت بالایی برخوردارند: مواردی نظیر روش استخراج این مواد، اثرات اکتشافات معادن، دستمزد کارگران و نحوه استفاده از سود حفاری معدن همگی بر فرایند تولید و در نتیجه هزینه و اثرات زیست محیطی ساخت دستگاه های موبایل اثر دارند.
