اعلام آتشبس دو هفتهای میان ایران و ایالات متحده، فارغ از تحلیلهای سیاسی و نظامی پیرامون چشم انداز آن، پیروز میدان و مسائلی از این دست، یک واقعیت غیرقابلانکار را پیش روی سیاستگذاران داخلی قرار میدهد و آن فرصتی است که برای بازگشت به زیست نرمال به دست آمده است.
در حالی که تریبونهای رسمی و رسانههای بینالمللی سرگرم واکاوی مفاد این توافق موقت هستند، بدنه نحیف اقتصاد ایران که تحت فشار دوگانه «جنگ» و «قطعی اینترنت» نفسش به شماره افتاده، نیازمند یک احیای فوری است. اکنون که غبار درگیریها به طور موقت فرو نشسته، نخستین و حیاتیترین گام برای ترمیم اعتماد عمومی و بازسازی بنیه اقتصادی، برچیدن محدودیتهای بیسابقه در فضای مجازی و پایان دادن به خاموشی دیجیتالی است که اکنون از مرز چهل روز یا به عبارتی ۹۳۶ ساعت فراتر رفته است.
کسبوکارهای آنلاین؛ قربانیان خاموش در سایه جنگ
در چهل روز گذشته، در حالی که نگاهها به رفت و آمد جنگنده و موشکها در آسمان و اهداف نظامی دوخته شده بود، یک جنگ تمامعیار در لایههای زیرین اقتصاد دیجیتال ایران جریان داشت. آمارهای غیررسمی و استمداد فعالان اقتصادی نشان میدهد که قطع دسترسی به اینترنت بینالملل، تنها یک محدودیت ارتباطی ساده نبوده، بلکه به مثابه قطع شریانهای حیاتی هزاران کسبوکار خرد و کلان عمل کرده است. اقتصاد دیجیتال که در سالهای اخیر به عنوان یکی از پیشرانهای اشتغالزایی و نوآوری در کشور شناخته میشد، در این چهل روز با سقوط آزاد مواجه شده است. بسیاری از پلتفرمهای داخلی که زنجیره تأمین آنها به خدمات ابری و ابزارهای بینالمللی وابسته بود، با اختلالات جدی روبهرو شدند و در این میان، معیشت میلیونها نفر که از طریق شبکههای اجتماعی و بازارهای آنلاین تامین میشد، به کلی نابود شده است.
اقتصاد ضعیفی که از آن سخن میگوییم به معنی آن است که تابآوری جامعه در برابر شوکهای طولانیمدت به حداقل رسیده و تداوم قطعی اینترنت تحت عنوان الزامات برقراری امنیت در شرایط اضطراری و جنگی، آن هم در شرایطی که اسلحهها به زمین گذاشته شدهاند، هیچ توجیه منطقی و اقتصادی ندارد.
بازار سیاه فیلترشکن؛ مالیات مضاعف بر دوش مردم
یکی از تبعات هولناک تداوم این محدودیتها، شکلگیری یک مافیای اقتصادی جدید در بستر بازار سیاه فیلترشکن بوده است. گزارشهای میدانی حاکی از فروش بستههای چند گیگابایتی اینترنت با قیمتهای نجومی است که گاه به ازای هر گیگابایت به دو میلیون تومان میرسد. این وضعیت نه تنها فشار معیشتی بر دوش خانوادهها را دوچندان کرده، بلکه نوعی مالیات غیررسمی و ناعادلانه را به کاربران تحمیل کرده است. در حالی که وزیر ارتباطات پیشتر اتصال مجدد را به پایان رسمی جنگ موکول کرده بود، اکنون با برقراری آتشبس، مطالبه افکار عمومی و فعالان اقتصادی بازگشت فوری دسترسیهاست. از همین رو است که پدرام سلطانی، فعال اقتصادی و عضو شناخته شده اتاق بازرگانی با اشاره به اینکه «کسب و کارهای کوچک در حال متلاشی شدن هستند» خواستار برقراری سریع اینترنت میشود.
اظهارات روز چهارشنبه مقامات دولت مبنی بر اینکه «اینترنت بینالملل تا پایان رسمی جنگ وصل نخواهد شد»، اما نشان میدهد که مسئولان امر هنوز هم به درستی شرایط اقتصادی و معیشتی مردم را درک نکرده و نسبت تبعات تداوم این وضعیت غفلت میکنند؛ لذا لازم به تاکید است که اصرار به برقرار ماندن محدودیتها تنها به معنای واریز سودهای کلان به جیب دلالان اینترنت و متلاشی شدن نهایی کسبوکارهای کوچکی است که تمام سرمایه خود را در این چهل روز از دست دادهاند. نیازی به گفتن ندارد که این رویه در کنار سیل بیکاری و تعدیل نیرو که در راه است و در روزهای آخر نوک کوه یخ آن را مشاهده کردهایم، قطعا آثار اجتماعی و سیاسی قابل ملاحظهای خواهد داست.
صادرات و واردات در بنبست ارتباطی
آسیبهای ناشی از قطع اینترنت، اما تنها به اینستاگرام و تلگرام محدود نمیشود. بخش بزرگی از فرآیندهای تجاری، از ثبت سفارش و ترخیص کالا تا مکاتبات بینالمللی و انتقال ارز در سامانههای بانکی، همگی به ثبات و امنیت شبکه وابسته هستند. در شرایطی که ایران برای بازسازی زیرساختهای آسیبدیده خود نیاز مبرم به ارزآوری و تسهیل صادرات غیرنفتی دارد، خودتحریمی ارتباطی، بزرگترین مانع در مسیر تجار و بازرگانان است. آتشبس دو هفتهای، بهترین زمان برای بازگشایی این گره کور است تا بخش خصوصی بتواند با بهرهگیری از این پنجره زمانی، قراردادهای معلق شده را احیا و مسیر ورود کالاهای اساسی را هموار کند.
بازسازی منازل و زیرساختها؛ از وعده تا عمل
در کنار ضرورت برقراری اینترنت، اولویت فوری دیگر دولت در این دوره تنفس، تمرکز بر مناطق آسیبدیده از درگیریهای اخیر است. بسیاری از منازل مسکونی، مراکز آموزشی و واحدهای تولیدی که به واسطه حوادث جنگی تخریب شدهاند، نیازمند بازسازی جهادی هستند. دولت باید بدون فوت وقت، ستادهای بازسازی را فعال کرده و با تخصیص تسهیلات کمبهره و بلاعوض، به یاری مردمی بشتابد که دارایی زندگیشان در میان شعلههای نبرد آسیب دیده است. سرعت بخشیدن به روند بازسازی و اعطای مشوقهای مالیاتی به کسبوکارهای آسیبدیده، میتواند سیگنال مثبتی مبنی بر بازگشت ثبات به بازار ارسال کند.
فرصتی که نباید سوخت شود
آتشبس کنونی، چه پایدار باشد و چه شکننده؛ یک فرصت طلایی برای بازاندیشی در سیاستهای انقباضی فضای مجازی است. اقتصاد ایران بیش از این توان تحمل خاموشی را ندارد. تداوم محدودیتها در شرایطی که التهاب نظامی فروکش کرده، تنها منجر به تعمیق شکاف میان دولت و ملت و فروپاشی کامل باقیماندههای اقتصاد دیجیتال خواهد شد.
دولت باید درک کند که اینترنت، لوکس یا تزیینی نیست؛ بلکه ابزار کار، تحصیل و معیشت مردم است. بازگرداندن اینترنت بینالملل، نه یک امتیاز سیاسی، بلکه یک ضرورت اقتصادی برای جلوگیری از فاجعهای بزرگتر است. اگر قرار است اقتصاد به چرخه عادی بازگردد، ابتدا باید سد بزرگ قطعی ارتباطات شکسته شود. مردم ایران حق دارند در این دو هفته، نه تنها صدای گلولهها را نشنوند، بلکه طعم بازگشت به زندگی مدرن و دسترسی آزاد به اطلاعات را نیز بچشند. زمان آن رسیده است که دولت سرگرم بازسازی شود؛ هم بازسازی ساختمانها و هم بازسازی امید و اقتصاد.
منبع: اقتصاد۲۴
