به گزارش هفت صبح بیش از ۷۶ روز از اعمال محدودیت‌های گسترده بر اینترنت بین الملل در ایران می‌گذرد؛ اما امروز جمعه ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، چندین خبر امیدوارکننده از راهکارهای جدید دولتی و وعده‌های عملی برای اتصال مجدد کاربران به فضای مجازی جهانی شنیده می‌شود.

ماجرای قطعی اینترنت بین الملل؛ از هفته‌های سخت تا خبرهای خوش امروز

نزدیک به هفتاد و هفت روز پیش بود که دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت بین الملل با اختلالات گسترده‌ای مواجه شد. در آن مقطع، شرایط جنبی در منطقه و افزایش تنش‌های امنیتی باعث شد نهادهای مسئول برای حفظ امنیت کشور، محدودیت‌هایی را بر زیرساخت‌های ارتباطی بین المللی اعمال کنند. وزیر ارتباطات در همان روزهای ابتدایی تاکید کرد که این محدودیت‌ها «به واسطه شرایط جنگی در کشور است که بر ما تحمیل شده است» و دولت تمام تلاش خود را برای بازگرداندن وضعیت به حالت عادی به کار خواهد بست. چندی بعد، فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت نیز در نشست خبری خود اعلام کرد: «پس از دور شدن سایه جنگ، وضعیت اینترنت به تدریج به حالت عادی تغییر می‌کند.»

با این حال آنچه در ابتدا به عنوان یک محدودیت موقت امنیتی توصیف می‌شد، به تدریج به دوره‌ای طولانی‌تر از حد انتظار تبدیل شد.اما امروز پس از گذشت بیش از دو ماه و نیم، نشانه‌های امیدوارکننده‌ای از پایان این دوران سخت به چشم می‌خورد. داده‌های نهادهای ناظر بر اینترنت نشان می‌دهد که سطح دسترسی به اینترنت بین الملل در روزهای اخیر نسبت به هفته‌های گذشته رشد نسبی داشته و برخی از مهم‌ترین سرویس‌های جهانی به مرور در دسترس کاربران ایرانی قرار گرفته‌اند.

خبر مهم امروز: ستاد ویژه فضای مجازی به ریاست عارف؛ آغازی بر پایان قطعی اینترنت؟

یکی از مهم‌ترین تحولات روزهای اخیر که در ساعات گذشته بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها داشته، انتصاب محمدرضا عارف به عنوان رئیس «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» است. مسعود پزشکیان رئیس جمهور با صدور حکمی رسمی از عارف خواسته است «ساختاری چابک برای اتصال دوباره، روزآمدی و بهینه‌سازی فضای مجازی و اینترنتی فراهم سازد.»

طبق پیگیری‌های انجام شده، نخستین نشست این ستاد قرار است طی هفته آینده به ریاست عارف برگزار شود. مهم‌تر از آن اینکه این ستاد ماموریت یافته «زمینه‌های لازم برای رفع انسداد اینترنتی را فراهم کند تا حداکثر تا میانه‌های خردادماه، زمینه اتصال شهروندان به اینترنت بین‌المللی فراهم شود.» این خبر که امروز جمعه ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ در چندین منبع خبری داخلی منتشر شده، یکی از مشخص‌ترین و رسمی‌ترین جدول‌های زمانی است که تاکنون از سوی مقامات مسئول اعلام می‌شود.

در همین راستا، سید مهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر رئیس‌جمهور، نیز با انتشار اظهاراتی صریح، شائبه دائمی شدن محدودیت‌ها را قاطعانه رد کرد. طباطبایی با اشاره به آسیب‌های اقتصادی و روانی ناشی از قطعی طولانی‌مدت تصریح کرد: «اینترنت بین‌الملل حتماً وصل خواهد شد و دولت نیز قصدی برای دائمی شدن این محدودیت‌ها ندارد. محدودیت‌های ایجادشده صرفاً ناشی از ملاحظات فنی، امنیتی و نظامی در شرایط اضطراری بوده است.» او همچنین بر این نکته تاکید کرد که «دسترسی به فضای مجازی و اینترنت جهانی همچون سایر خدمات عمومی، حق طبیعی و قانونی شهروندان است و دولت به هیچ وجه قصد سلب این حق را ندارد.»

اینترنت پرو و پایان تخلفات؛ دولت چهاردهم به دنبال عدالت دیجیتال

در میانه این اخبار، موضوع «اینترنت پرو» نیز به یکی از داغ‌ترین سوژه‌های رسانه‌ای تبدیل شده است. طرحی که قرار بود دسترسی تخصصی و محدودی را برای امور تجاری، علمی و حرفه‌ای فراهم کند، به گفته برخی گزارش‌ها به ابزاری برای سوءاستفاده اقتصادی برخی شرکت‌ها تبدیل شده است. وزیر ارتباطات و دادستان کل کشور به طور رسمی از تخلفات گسترده در توزیع اینترنت پرو پرده برداشته و اعلام کرده‌اند که جزئیات این پرونده طی یک هفته آینده رسانه‌ای خواهد شد. رئیس‌جمهور نیز با انتشار پیام‌هایی در شبکه‌های اجتماعی، از این تبعیض آشکار ابراز برائت کرده و قول داده است «از همه ظرفیت‌های قانونی دولت برای ایجاد رویکردی عادلانه برای تمام ایرانیان در زمینه استفاده از اینترنت بین‌المللی» استفاده کند.طباطبایی نیز ضمن اشاره به این انتقادات، نسبت به سوءاستفاده احتمالی اپراتورها هشدار داد و تاکید کرد: «اگر این طرح در ادامه مسیر به ابزاری برای سودجویی برخی مجموعه‌ها یا اپراتورها تبدیل شود، این اقدام کاملاً خلاف رویکرد اصلی دولت خواهد بود و قطعاً با چنین روندی برخورد جدی و قانونی صورت خواهد گرفت.»

قطعی اینترنت چه هزینه و خسارت‌هایی برای اقتصاد ایران و جهان دارد؟

فراتر از دغدغه‌های روزمره کاربران، قطعی گسترده اینترنت در ایران پیامدهای عمیق و سنگینی برای اقتصاد کشور و حتی تعاملات تجاری منطقه‌ای داشته است. بر اساس گزارش تازه انجمن بلاکچین ایران با عنوان «گزارش کامل ملی تاب‌آوری اقتصاد دیجیتال در بحران اینترنت ۱۴۰۴–۱۴۰۵»، طی حدود ۷۴ روز اختلال و محدودیت ارتباطی، چیزی بین ۳۰۰ تا ۷۰۰ هزار میلیارد تومان خسارت مستقیم و غیرمستقیم به اقتصاد دیجیتال کشور وارد شده است. این گزارش نشان می‌دهد که اقتصاد دیجیتال ایران از مرحله هشدار عبور کرده و وارد فاز بروز خسارت بالفعل شده است. بخشی از این خسارتها مستقیماً ناشی از توقف فروش، کاهش تراکنش‌ها، افت تبلیغات دیجیتال و اختلال در خدمات آنلاین بوده و بخش دیگری به خسارت‌های غیرمستقیم مانند کاهش اعتماد کاربران، خروج سرمایه، مهاجرت نیروی انسانی متخصص و توقف پروژه‌های توسعه‌ای مربوط می‌شود.

در سطح بین‌المللی نیز این قطعی پیامدهای قابل توجهی داشته است. کسب‌وکارهای دانش‌بنیان و استارتاپ‌های ایرانی که پیش از این توانسته بودند به بازارهای صادراتی منطقه دست پیدا کنند، عملاً از تعامل با شرکای خارجی خود بازمانده‌اند. همچنین فعالیت شرکت‌های چندملیتی فعال در ایران با اختلال جدی مواجه شده و برخی از آنها مجبور به تعدیل نیرو و کاهش سطح فعالیت خود شده‌اند. کارشناسان اقتصادی بر این باورند که هر روز تداوم این وضعیت، لایه‌های عمیق‌تری از اقتصاد کشور را درگیر می‌کند و هزینه‌های بازگشت به حالت عادی را به طور تصاعدی افزایش می‌دهد. علاوه بر خسارت‌های مستقیم، هزینه‌های ناشی از کاهش بهره‌وری، از دست رفتن فرصت‌های تجاری و تضعیف دیپلماسی دیجیتال، زخم‌هایی است که حتی پس از وصل شدن اینترنت نیز ماه‌ها و سال‌ها برای بهبود آنها زمان نیاز است.

سایت‌های مهم و کاربردی که طی ۲۴ ساعت گذشته برای کاربران ایران رفع فیلتر شده‌اند

در ادامه روند تدریجی بازگشایی سرویس‌های بین‌المللی، طی ۲۴ ساعت گذشته (از بامداد پنجشنبه ۲۴ اردیبهشت تا ظهر جمعه ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵) کاربران ایرانی به فهرست جدیدی از سایت‌ها و پلتفرم‌های جهانی دسترسی پیدا کرده‌اند. بر اساس پیگیری‌های میدانی و داده‌های منتشرشده از سوی نهادهای ناظر بر فضای مجازی، مهم‌ترین سرویس‌هایی که در این بازه زمانی رفع فیلتر شده‌اند یا سطح دسترسی به آنها به طور قابل توجهی افزایش یافته، عبارتند از:

✅ سرویس‌های جانبی گوگل – پس از رفع محدودیت دسترسی به موتور جستجوی گوگل و سرویس ایمیل جی‌میل در روزهای گذشته، طی ۲۴ ساعت اخیر دسترسی کاربران ایرانی به «Google Translate» و «Google Maps» نیز به مرور برقرار شده است.

✅ سایت رسمی پایتون (Python.org) – این منبع مهم برای برنامه‌نویسان و متخصصان حوزه فناوری اطلاعات که نزدیک به ۵۰ روز در دسترس نبود، طی ساعات گذشته مجدداً باز شده است.

✅ سایت‌های مرجع صدور گواهی امنیتی (SSL) – برخی از مراجع اصلی صدور گواهی‌های امنیتی که برای راه‌اندازی و امنیت وب‌سایت‌ها ضروری هستند، در دسترس کاربران فنی قرار گرفته‌اند.

هرچند این سرویس‌ها هنوز به صورت ۱۰۰ درصد و با کیفیت پایدار برای همه کاربران در دسترس نیستند، اما همین گام‌های کوچک نیز نشانه‌هایی از عزم جدی برای بازگرداندن تدریجی اینترنت بین‌الملل به حالت عادی محسوب می‌شوند.

چه زمانی اینترنت به طور کامل وصل می‌شود؟ جمع‌بندی آخرین اخبار

با کنار هم قرار دادن تمامی داده‌های موجود، می‌توان تصویر نسبتاً روشنی از آینده نزدیک اینترنت بین‌الملل ایران ترسیم کرد. طبق اعلام‌های رسمی از سوی سخنگوی دولت و معاون دفتر رئیس‌جمهور، محدودیت‌های اینترنت دائمی نیستند و دولت به طور جدی در حال پیگیری بازگرداندن دسترسی پایدار و عادلانه برای همه شهروندان است. مهم‌ترین جدول زمانی موجود، حداکثر تا میانه‌های خردادماه ۱۴۰۵ را به عنوان افق اتصال مجدد شهروندان به اینترنت بین‌المللی تعیین کرده است. نخستین جلسه ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی به ریاست عارف نیز طی هفته آینده برگزار خواهد شد و جزئیات بیشتر درباره نحوه و زمان دقیق بازگشایی پایدار اینترنت پس از آن جلسه اعلام می‌شود.

دولت چهاردهم با درک عمق خسارت‌های اقتصادی، اجتماعی و روانی ناشی از این قطعی طولانی، مصمم است تا با رویکردی عادلانه و مبتنی بر منافع ملی، هرچه سریع‌تر مشکل دسترسی شهروندان به فضای مجازی جهانی را حل کند. وزارت ارتباطات نیز بارها تاکید کرده که در تلاش برای برقراری اینترنت بین‌الملل «در اسرع وقت» است و هماهنگی‌های لازم با نهادهای مرتبط را در دست اقدام دارد.

در نهایت باید گفت که روزهای سخت قطعی اینترنت رو به پایان است و چراغ سبز دولت برای بازگشت به شرایط عادی، امیدها را در دل کاربران ایرانی زنده کرده است. همچنان صبر و همراهی مردم شریف ایران بزرگ‌ترین سرمایه ملی در عبور از این دوران گذار است. انشاءالله با همکاری و همبستگی همگانی، به زودی شاهد بازگشت اینترنت پایدار، پرسرعت و عادلانه برای همه هموطنان عزیز در سراسر کشور خواهیم بود.