هفت صبح | جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در حالی با آتشبس پایان یافت که صنعت خودروی جهان یکی از سنگینترین ضربات تاریخ خود را خورده است. تخریب کارخانههای فولاد، آلومینیوم و پتروشیمی در منطقه خلیج فارس، همراه با اختلال بیسابقه در زنجیره تأمین، خودروسازان بزرگ جهان را حسابی به دردسر انداخته است. در همین راستا تویوتا برنامه تولید خود برای بازار خاورمیانه را نزدیک به ۴۰,۰۰۰ دستگاه کم کرد. تویوتا سالانه حدود ۵۲۰,۰۰۰ دستگاه خودرو در بازار خاورمیانه میفروشد، این شرکت از اولین خودروسازانی بود که ضربه خورد. این شرکت در ماه مارس برنامه تولید لندکروزر و سایر مدلهای منطقهای را کم کرد و در ماه آوریل هم کاهش بیشتری اعمال کرد. تحلیلگران معتقدند تویوتا به خاطر سهم بالایش در بازار خودروهای شاسیبلند و بزرگ، بیشترین آسیب را از این بحران خواهد دید.
به طور کلی صنعت خودروی ژاپن که سالانه بیش از ۸۷۰,۰۰۰ دستگاه به این منطقه صادر میکرد، عملاً یک سوم از بازار صادراتیاش را از دست داده است. شرکت ژاپنی مزدا سالانه حدود ۳۰,۰۰۰ دستگاه خودرو به بازار خاورمیانه صادر میکرد که عمدتاً مدل سیایکس-۵ بود. این شرکت تولیدش را به سمت بازارهای اروپا و آمریکا هدایت خواهد کرد و برای ماه ژوئن به بعد، تصمیماتش را بر اساس تحولات منطقه میگیرد.همچنین سوبارو هم از اول آوریل صادراتش به خاورمیانه را متوقف کرده است. این تصمیم در حالی گرفته میشود که صنعت خودروی ژاپن در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۷۰,۰۰۰ دستگاه خودرو به بازار خاورمیانه صادر کرده بود و حالا عملاً یک سوم از این بازار را از دست داده است.
خودروسازان چینیو کرهای آسیبپذیرترین حلقه
تحلیلگران معتقدند خودروسازان چینی که در سالهای اخیر با سرعت داشتند در بازار خاورمیانه گسترش مییافتند، بیشترین آسیب را از این بحران خواهند دید. بازار خاورمیانه حدود ۱۷ درصد از صادرات خودروهای چینی را تشکیل میدهد و هرگونه اختلال در این منطقه، برنامههای توسعه بینالمللی خودروسازان چینی را حسابی به چالش میکشد. بیوایدی و چری از جمله برندهایی هستند که بیشترین ریسک را متحمل میشوند.
هیوندای و کیا هم که با سهم ۱۰ درصدی از بازار خاورمیانه بعد از تویوتا در رتبه دوم قرار دارند، هم از این بحران در امان نماندهاند. افزایش هزینههای حمل و نقل و اختلال در مسیرهای دریایی، برنامههای تولید و صادرات این دو شرکت را تحت فشار قرار داده است.
حلقه گمشده زنجیره تأمین از فولاد تا پتروشیمی
صنعت خودرو به سه ماده اولیه کلیدی فولاد، آلومینیوم و پلاستیک پتروشیمی وابسته است از این رو جنگ خاورمیانه هر سه این زنجیره را هدف قرار داد. در واقع خلیج فارس یکی از قطبهای اصلی تولید آلومینیوم و پتروشیمی جهان است. بحرین و امارات متحده عربی حدود ۹ درصد از ذوب آلومینیوم جهان را در اختیار دارند. با حملات آمریکایی و صهیونی به کارخانههای فولاد و پتروشیمی ایران در مقابل حملات ایران به تأسیسات منطقه، قیمت آلومینیوم در بورس فلزات لندن را به بالاترین سطح چهار سال اخیر افزایش داد. این افزایش قیمت در حالی رخ میدهد که شرکتهای بزرگ خودرو برای کاهش وزن خودروها و افزایش برد باتری در خودروهای برقی، بیش از هر زمان دیگری به آلومینیوم نیاز دارند. هر کیلوگرم افزایش قیمت آلومینیوم، هزینه تولید خودروسازان را افزایش میدهد.
درواقع کارخانههای فولاد در منطقه خلیج فارس که تأمینکنندگان اصلی صنایع پاییندستی همچون خودرو هستند، وقتی هدف حملات قرار گرفتهاند عملا چرخه تولید را متوقف کردند. طبق گزارشهای منتشر شده، همچنین افزایش قیمت نفت و گاز هزینه تولید فولاد را حسابی بالا برده و خیلی از کارخانهها مجبور شدهاند تولیدشان را کم کنند. فولاد ماده اصلی بدنه خودرو، شاسی و بسیاری از قطعات کلیدی است و هرگونه اختلال در تأمین آن، خطوط تولید را با مشکل مواجه میکند.
تاثیر خاموشی صنعت پلیمر
یکی از تأثیرهای جنگ بر صنعت خودرو، بحران مواد پتروشیمی است. یک خودرو حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلوگرم قطعات پلاستیکی دارد. از داشبورد و پنل درها گرفته تا سپرها، قطعات موتور و پوشش سیمها، همه از پلیمرهای نفتی ساخته میشوند. با بسته شدن تنگه هرمز، قیمت پلیمرها و پلاستیکها به بالاترین سطح چهار سال اخیر رسیده است. تحلیلگران آلیکسپارتنرز هشدار میدهند که از تنگه هرمز نه فقط نفت خام، بلکه حجم عظیمی از فرآوردههای پالایشی و پتروشیمی عبور میکند و این بنادر هیچ جایگزین خشکی ندارند.
حتی بعد از بازگشایی تنگه هرمز ماهها زمان نیاز است تا دوباره زنجیره تامین به حالت اولیه برگردد. تأثیر جنگ فقط به خودروسازان بزرگ محدود نمیشود. هزاران شرکت کوچک و متوسط تولیدکننده قطعات هم در آتش بحران میسوزند. در هند، حدود ۷,۵۰۰ واحد صنعتی کوچک و متوسط در منطقه کاهش تولید داشته یا در آستانه تعطیلی قرار دارند. علت اصلی این وضعیت، کمبود گاز شهری و افزایش شدید هزینههای انرژی است.
این واحدها که قطعات خودروسازان بزرگی مثل ماروتی سوزوکی و هیوندای را تأمین میکنند، عملاً از مدار تولید خارج شدهاند. در هند، کمبود گاز شهری نه تنها خطوط تولید را متوقف کرده، بلکه باعث شده کارگران مهاجر به روستاهایشان برگردند. کارخانهها به خاطر کمبود گاز، غذاخوریهای کارگری را تعطیل کرده و کارگران برای تأمین وعدههای غذاییشان به خانههایشان بازگشتند. این قضیه، بحران نیروی کار را به بحران انرژی اضافه کرده است. انجمن تولیدکنندگان قطعات خودروی هند هشدار داده که اگرچه هنوز به بحران کرونا نرسیده، اما اگر جنگ ادامه پیدا کند، ممکن است از آن هم بدتر شود، به همین دلیل آتشبس مهمترین گام در مسیر بازگشت صنایع به روال عادی است.
در حال حاضر دو سناریو برای آینده صنعت خودرو ترسیم میشود. در سناریوی خوشبینانه که جنگ پایان یابد، اختلالات اقتصادی محدود خواهد بود و بهبودی تا پایان سال ممکن است. اما در سناریوی بدبینانه که جنگ طولانی شود، هزینههای تولید حسابی بالا میرود و خودروسازان ناچار میشوند تولید خودروهای اقتصادی را کم کنند و تمرکزشان را روی خودروهای گرانقیمت با سود بیشتر بگذارند. تخمین زده میشود که هزینه تولید هر خودرو به طور متوسط بین ۱,۵۰۰ تا ۳,۰۰۰ دلار بالا رفته است. این افزایش شامل ۵۰۰ تا ۱,۰۰۰ دلار بابت گرانی فولاد و آلومینیوم، ۳۰۰ تا ۵۰۰ دلار بابت گرانی قطعات پلاستیکی و بقیه بابت افزایش هزینه حمل و نقل و انرژی است.
عصر جدید خودروهای برقی
گرانی بیسابقه بنزین (۴۲ درصد از شروع جنگ) و گازوئیل (۴۹ درصد) در جهان دارد الگوی مصرف را تندوتند تغییر میدهد. مؤسسه تحقیقاتی اسانای ریسرچ پیشبینی خود از نفوذ خودروهای برقی در بازار جهانی را حسابی بالا برده است. طبق گزارشها، پیشبینی نفوذ خودروهای برقی افزایش مییابد، پیشبینی میشود که در سال ۲۰۲۷ از ۳۰ درصد به ۳۵ درصد و در سال ۲۰۲۸ از ۳۴ درصد به ۴۱ درصد افزایش یافته است. این موضوع زمان افزایش تقاضا برای خودروهای برقی به ۵۰ درصد از سال ۲۰۳۲ به ۲۰۳۰ بیشتر شده است. حتی اگر قیمت نفت در آینده تثبیت شود، نگرانیها در مورد عدم قطعیت آینده باعث میشود مردم زودتر به سمت خودروهای برقی بروند.
با این حال پیشبینی میشود در هفتههای آینده خودروسازان بیشتری مجبور به گرفتن چنین تصمیماتی در راستای کاهش تولید شوند. در هند، کارخانهها دارند شیفتهای کاری را کم میکنند. خیلی از واحدهای تولیدی که به گاز شهری وابسته بودند، با کاهش ۳۰ تا ۴۰ درصدی ظرفیت تولید مواجه شدهاند. این کاهش تولید در نهایت به کم شدن عرضه خودرو در بازار و بالا رفتن قیمتها منجر خواهد شد. بنابراین، صنعت خودروی جهان را وارد یکی از عمیقترین بحرانهای تاریخش کرده است. اختلال در تأمین مواد پتروشیمی و جهش قیمت انرژی، همه دست به دست هم دادهاند تا خودروسازان را با چالشی بیسابقه مواجه کنند.
اگر جنگ ادامه پیدا کند، نه تنها قیمت خودروها تا ۳۰ درصد دیگر بالا میرود، بلکه با کمبود شدید خودرو در بازارهای جهانی و تعطیلی گسترده خطوط تولید روبهرو خواهیم شد. در سوی دیگر بحران، خودروهای برقی به عنوان برندههای اصلی این نبرد ظاهر میشوند. پیشبینی میشود تقاضای خودروهای برقی در بازار جهانی تا ۳۵ درصد افزایش یابد. مصرفکنندگان که هزینه سوخت را حسابی احساس کردهاند، دارند تندوتند سلیقهشان را عوض میکنند و این تغییر، ساختار صنعت خودرو را برای سالهای آینده دگرگون خواهد کرد. با این حال، حتی خودروهای برقی هم از افزایش قیمت مواد اولیه مثل آلومینیوم و مس در امان نیستند. صنعت خودروی جهان برای عبور از این بحران، نیاز به بازنگری اساسی در زنجیره تأمین، کم کردن وابستگی به یک منطقه خاص و سرمایهگذاری در تأمین مواد اولیه جایگزین دارد. سفر طولانی و پرهزینهای در پیش است و فقط خودروسازانی که بتوانند خودشان را با شرایط جدید وفق بدهند، از این گردنه سخت عبور خواهند کرد.
