به گزارش هفت صبح، با شروع حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و بسته شدن تنگه هرمز، این مسیر حیاتی که شلوغترین آبراه جهان است، عملاً مسدود شده است و برای صنعت خودرو چین که زنجیره تأمین آن به شدت به هم متصل و جهانی شده، این اتفاق یعنی همه چیز باید از نو حساب و کتاب شود.
یکپنجم نفت خام و نزدیک به یکسوم گاز طبیعی مایع جهان از مسیر تنگه هرمز عبور میکند. فشارهای ناشی از بسته شدن تنگه هرمز از قیمت نفت و مواد اولیه ساخت خودرو گرفته تا حملونقل دریایی و تأمین مواد معدنی کلیدی، همه حلقههای زنجیره تأمین خودرو را تحت تأثیر قرار داده است.
افت فروش چینیها در بازار خاورمیانه
بزرگترین بازار خودرو در خاورمیانه، یعنی ایران، در کانون این تأثیرات قرار دارد. پیشبینی میشود فروش خودرو در این کشور در سال ۲۰۲۵ به ۱.۱۴ میلیون دستگاه برسد که سهمی معادل ۳۸ درصد از کل بازار خاورمیانه را به خود اختصاص میدهد. در این بازار، برندهای داخلی جایگاه غالب را در اختیار دارند و در میان برندهای خارجی، خودروسازان چینی بیشترین حضور را دارند.
شرکتهایی نظیر چری و چانگان سهم مهمی از بازار ایران را در اختیار دارند، اما تشدید درگیریها و متعاقباً اختلال در مسیرهای حملونقل، عرضه خودروهای کامل و قطعات را با چالش مواجه کرده است. در این میان، دو خودروساز بزرگ داخلی ایران، یعنی ایران خودرو و سایپا، وابستگی گستردهای به زنجیره تأمین چین دارند؛ بهگونهای که در صورت تداوم اختلال در عرضه، صنعت خودروی ایران ممکن است با توقف کامل مواجه شود.
خودروسازان چینی در بازار خاورمیانه عملکرد برجستهای داشتهاند. پیشبینی میشود صادرات خودروی چین به این منطقه در سال 2026 به حدود ۵۰۰ هزار دستگاه برسد که سهمی معادل ۱۶.۷ درصد از بازار را شامل میشود. با این حال، محدودیتهای اعمالشده در کشتیرانی از طریق تنگه هرمز، ممکن است فرایند تحویل خودروها را با رکود موقت روبرو کند.
افزایش قیمت بنزین و دردسر مالکان چینی
پس از آغاز جنگ قیمت نفت از 100 دلار عبور کرد و چند روز متوالی بود که بالا میرفت. برای کسانی که در چین خودرو دارند، این افزایش از قبل قابل پیشبینی بود. بیست و چهارم فوریه، قیمت بنزین در چین برای سومین بار در سال جاری بالا رفت و هر لیتر بنزین ۹۲ اکتان ۰/۱۴ یوان گرانتر شد. یعنی پر کردن یک باک ۵۰ لیتری، هفت یوان بیشتر هزینه برده است.
اما این فقط بخش کوچکی از هزینههایی است که میشود پیشبینی کرد. خودروها به شدت به نفت وابستهاند. قبل از اینکه یک ماشین از خط تولید خارج شود، قطعاتی مثل صفحهکامپیوتر، سپر، تایر و نوارهای دور درب همگی از مشتقات نفت ساخته میشوند.
برآوردهای صنعتی نشان میدهد اگر فشار روی تأمین مواد اولیه ادامه پیدا کند، هزینه این قطعات بین ۱۵ تا ۲۵ درصد بالا میرود.
در حملونقل هم فشار زیاد شده است. طبق گزارشها، نزدیک به ۲۰۰ کشتی کانتینری در نزدیکی تنگه هرمز معطل ماندهاند و بیش از نیمی از ده شرکت بزرگ کشتیرانی جهان مسیرشان را عوض کردهاند.
رایان پترسون، مدیرعامل شرکت لجستیکی فلکسپورت، گفته درگیریها در خاورمیانه ظرفیت حمل هوایی بار در جهان را ۱۸ درصد کاهش داده و بالا رفتن قیمت حمل هوایی دیگر اجتنابناپذیر است.
با این حال، مصرفکنندگان چینی جای نگرانی چندانی ندارند. برای کم کردن فشار روی مصرفکننده و پایین نگه داشتن هزینههای واقعی اقتصاد، «آییننامه مدیریت قیمت نفت» چین میگوید وقتی قیمت نفت جهانی از سقف ۱۳۰ دلار در هر بشکه بالاتر برود، قیمت بنزین و گازوئیل در داخل یا افزایش نمییابد یا خیلی کم افزایش مییابد. این مکانیزم مثل یک ضربهگیر عمل میکند و جلوی انتقال کامل نوسانات شدید قیمت جهانی به جایگاههای سوخت را میگیرد.
بحران زنجیره تأمین خودروهای برقی
با بالا رفتن قیمت بنزین، خیلیها فکر میکنند شاید عوض کردن ماشین با یک خودروی برقی به صرفهتر باشد. اما جواب به این سادگی «بله یا نه» نیست.
خودروهای برقی برای حرکت به موتورهایی با آهنربای دائم نیاز دارند. این موتورها دو نوع اصلی دارند: یکی «نتادیم-آهن-بور» و دیگری «استرانسیم-فریت». نوع دوم چون هزینه کمتری دارد و گرمای بالا را تحمل میکند، در خودروهای برقی اقتصادیتر استفاده میشود.
ماده اصلی این موتورها کربنات استرانسیم است. از این ماده در موتورهای کمکی خودروهای برقی مثل تنظیم صندلی برقی، بالا بردن شیشه، برفپاککن و فنهای خنککننده هم استفاده میشود.
برآوردها نشان میدهد هر خودروی برقی بین ۰.۵ تا ۱ کیلوگرم کربنات استرانسیم مصرف میکند و رشد تعداد خودروهای برقی، تقاضا برای این ماده را ۲۵ تا ۳۰ درصد افزایش داده است. علاوه بر این، کربنات استرانسیم ممکن است در آینده به عنوان افزودنی در باتریهای لیتیمی هم استفاده شود.
ماده اولیه کربنات استرانسیم، سنگ معدنی «سلستین» است و ایران یکی از منابع مهم آن در جهان به حساب میآید. در حال حاضر، نزدیک به ۸۰ درصد نیاز چین به این سنگ از طریق واردات تأمین میشود که ۶۰ درصد آن از ایران است. با متوقف شدن حملونقل در بنادر ایران در بحران اخیر، اگر این اختلال ادامه پیدا کند، ممکن است تحویل خودروهای نهایی هم با تأخیر مواجه شود.
علاوه بر این، متانول هم در مراحل مختلف تولید خودرو نقش دارد. از آن در ساخت ضدیخ، تایر، قطعات داخلی و لاستیک مصنوعی استفاده میشود. فرایند «متانول به الفین» (MTO) امکان تولید این مواد را با هزینه پایینتر فراهم میکند. چین بخشی از متانول مورد نیازش را از ایران وارد میکند و بالا رفتن هزینه آن میتواند به حلقههای پاییندست زنجیره تولید هم سرایت کند.
تغییر رویه خودروسازان چینی در صورت ادامه جنگ
اگر تنشها در ایران به یک بحران بلندمدت تبدیل شود، ممکن است قوانین زنجیره تأمین صنعت خودرو از نو نوشته شود. تا قبل از این، منطق حاکم بر این صنعت این بود: حداکثر کارایی و کمترین هزینه با خرید قطعات از هر جای دنیا که ارزانتر است و نگهداری کمترین میزان موجودی انبار. اما حالا یک اولویت جدید دارد شکل میگیرد: تأمین پایدار، حتی اگر هزینه بیشتری داشته باشد.
سؤالی که برای مصرفکننده مهمتر است این است که آیا این افزایش هزینهها در نهایت به قیمت نهایی خودرو میرسد یا نه؟ پاسخ صنعت این است: هزینه منتقل میشود، اما نه به طور کامل و نه الان.
از یک طرف، هزینه ساخت خودرو بالا رفته. غیر از پلاستیک و لاستیک که از نفت به دست میآیند، قیمت فلزاتی مثل لیتیوم و مس که در باتری خودروهای برقی استفاده میشوند هم بالاست. اما زنجیره تولید خودرو طولانی است؛ از مواد اولیه تا قطعات و مونتاژ نهایی.
در هر مرحله، انبارهای راهبردی و قراردادهای بلندمدت با قیمت ثابت (لانگ کانترکت) نقش ضربهگیر را بازی میکنند. بسیاری از خودروسازان با تأمینکنندگانشان قراردادهای بلندمدتی دارند که بخشی از هزینهها را برای مدتی ثابت نگه میدارد. به این ترتیب، افزایش هزینههای بالادست معمولاً سه تا شش ماه یا حتی بیشتر طول میکشد تا به حلقه نهایی برسد.
خودروهای چینی گران میشوند؟
از طرف دیگر، فضای رقابتی فعلی بازار خودروی چین، خودروسازان را از افزایش قیمت بازمیدارد. بعضی از آنها ممکن است ترجیح بدهند بخشی از افزایش هزینه را خودشان تحمل کنند، نه اینکه مستقیم قیمت را بالا ببرند. در آینده، احتمالاً تأمینکنندگان بیشتری بخش تحقیق و توسعه و زنجیره تأمین خود را به داخل چین منتقل میکنند. خودروسازان بزرگ هم با یکپارچهسازی عمودی (یعنی کنترل بیشتر روی زنجیره تأمین) و جایگزینی قطعات وارداتی با داخلی، فشار هزینه را خنثی میکنند.
اقبال بیشتر خودروهای برقی
تا پایان سال ۲۰۲۵، تعداد خودروهای برقی در چین از ۴۳ میلیون دستگاه عبور کرده. این خودروها سالانه نزدیک به ۹۰ میلیون تن در مصرف نفت خام صرفهجویی میکنند که یعنی وابستگی به نفت خارجی ۱۴ درصد کمتر شده. قبلاً این عدد را از نظر محیط زیست و کاهش هزینه سوخت حساب میکردند. اما حالا یک لایه استراتژیک دیگر به آن اضافه شده: هرچه خودروی برقی بیشتری در جادههای چین باشد، وقتی آبراههای حیاتی مثل تنگه هرمز بسته میشوند، وابستگی کشور به نفت وارداتی کمتر خواهد بود.
