هفت صبح، علی دولتی | جنگافروزی آمریکا و اسرائیل در خاورمیانه دامن بسیاری از صنایع را گرفته است. از تولید غذا، فلزات، پتروشیمی و... همگی تحتتأثیر افزایش بهای انرژی ناشی از جنگ خاورمیانه قرار گرفتهاند. یکی از صنایعی که وابستگی شدید به انرژی دارد، صنعت خودرو است. این صنعت در مرحله تأمین مواد اولیه تولید کاملاً وابسته به انرژی است و در سایر ابعاد ازجمله، تحویل خودرو به کشورهای مقصد، قیمت نهایی، سود شرکتهای خودروسازی جهانی و... نیز از این جنگ متضرر شده است.
بابک وفایی کارشناس صنعت خودرو در خصوص شدت این تأثیرات بر صنعت خودرو به هفت صبح میگوید: هرچند صنعت خودرو در این سالها به سمت فناوری رفته اما همچنان وابستگی شدید به مواد اولیه دارد. این مواد اولیه فلزاتی ازجمله فولاد، مس، چدن، آلومینیوم و مواد پلیمری که بخش عمده متریال داخل خودرو را تشکیل میدهند را شامل میشود.
تمامی فلزات که در قیمت خودرو نقش دارند، برای فرآوری و تولید به انرژی وابسته هستند و البته در بخش استخراج و حمل نیز وابستگی به انرژی به میزان کمتری وجود دارد. بهاینترتیب با افزایش بهای انرژی شاهد افزایش قیمت فلزات خواهیم بود که میتواند بر قیمت خودرو در جهان تأثیر بگذارد. غیر از فلزات، محصولات پلیمری هم که ازجمله مشتقات نفتی هستند، جزو بخشهای مؤثر بر قیمت خودرو است که به طور مستقیم تحتتأثیر افزایش بهای نفت و گاز قرار میگیرند.
محدودیتها ی عرضه
به گفته وی در زمینه فلزات موردنیاز در صنعت خودرو بهدلیل قیمت پایین انرژی در کشورهای حوزه خلیجفارس، پتانسیل مناسبی برای تولید فلزاتی مانند فولاد و آلومینیوم و مس وجود دارد. به همین دلیل در سالهای اخیر بعضی از کشورهای این منطقه در راستای کاهش وابستگی به نفت، با همکاری شرکای بینالمللی، کارخانههای تولید و فرآوری برخی از این فلزات را تأسیس کردهاند که از جمله آنها میتوان به تولید فولاد در عربستان یا تولید آلومینیوم در بحرین اشاره کرد.
در این زمینه ایران علاوه بر مزیت انرژی، از نظر معادن و مواد اولیه موردنیاز برای تولید این فلزات و سابقه تولید برخی از آنها وضعیت بهتری نیز دارد تا جایی که در برخی زمینهها از جمله فولاد، جز تولیدکنندگان بزرگ جهانی نیز هستیم. بااینوجود، تولیدات کشورهای حاشیه جنوبی خلیجفارس در مقایسه با حجم تولید غولهای این صنعت مانند چین و هند حجم محدودی دارند و سهم مهمی در بازارهای جهانی کسب نکردهاند و به همین دلیل محدودیت در عرضه آنها مشکل ویژهای در کوتاهمدت ایجاد نمیکند.
این کارشناس تصریح کرد: به این موضوع، باید افزایش هزینه ناشی از حملونقل را نیز اضافه کنیم. خودروسازان جهانی؛ مانند بسیاری دیگر از صنایع به زنجیره گستردهای از تأمینکنندگان در نقاط مختلف جهان وابسته هستند. افزایش بهای نفت به معنای افزایش قیمت سوخت است که بدون توجه به روش حمل که عمدتاً دریایی و ریلی و در سطح پایینتر جادهای است، بر قیمت حمل تأثیر میگذارد و بهای محصول نهایی که در اینجا خودرو است را افزایش خواهد داد.
باوجوداینکه تأثیر جنگ ایران و آمریکا بهطور دقیقتر محدودیت حملونقل کالا و انرژی بر صنعت خودرو حتمی است؛ اما بهنظر میرسد که قرار نیست همین امروز تأثیرات هویدا شود چرا که خودرو نیز مانند هر صنعت دیگری از قبل، بخشی از زنجیره تأمین خود را تأمین کرده است.
وفایی در این زمینه میگوید:
ترکیب این عوامل میتواند تا حدی باعث افزایش قیمت خودرو شود، البته نه بهسرعت و در آینده نزدیک. باتوجهبه اینکه اکنون اواسط ماه مارس هستیم، احتمالاً اگر این عوامل بخواهند اثر خود را نشان دهند، به نظر من در اواسط یا اواخر سهماهه دوم سال میلادی مشخص خواهد شد. بازار جهانی از قبل دارای تولیدکنندگانی با ذخایر انرژی است و همچنین تولیداتی انجام شده که در سطح جهان در حال گردش هستند. همه اینها نشان میدهد که اگر وضعیت جنگی برای مدتی در منطقه برقرار باشد و تنگه هرمز به شکل فعلی بسته باقی بماند، کل صنعت و اقتصاد جهان مختل نخواهد شد.
وضعیت شکننده خودروسازی جهان
وی افزود: در سوی دیگر، باید نگاهی هم به وضعیت شکننده صنعت خودرو داشته باشیم؛ چون این صنعت در حال حاضر هم وضعیت ایدهآلی از نظر سودآوری ندارد و به همین دلیل ممکن است تأثیرات اندک وضعیت فعلی، برای این صنعت در جهان دشواریهایی را ایجاد کند. در چنین شرایطی که سود تولید خودرو تحتتأثیر قیمت پایین خودروهای چینی به کمترین حد خود رسیده است، هر نوسان کوچکی میتواند به شرکتها آسیب بزند. در واقع، شرکتهای خودروساز حتی در شرایط عادی وضعیت مناسبی نداشتهاند و هر نوسان کوچکی، از جمله تنشهای خاورمیانه، میتواند فشار مضاعفی بر آنها وارد کند البته اگر این وضعیت طولانی شود.
از دیگر مواردی که ممکن است که تحتتأثیر جنگ خاورمیانه قرار بگیرد، موضوع تحویل خودرو است. در حال حاضر یکی از شریانهای اصلی حملونقل کالا در جهان مختل شده و همین موضوع میتواند باعث شود که خودروها دیرتر به کشور مقصد برسند. از طرفی نرسیدن بهموقع مواد اولیه تولید نیز ممکن است خط تولید شرکتها را با چالش مواجه کند و در نتیجه آن تاخیر در تحویل خودرو اتفاق بیفتد.
ادامه جنگ یعنی گرانی خودرو
وفایی اما باور چندانی به چالش در تحویل خودرو ندارد و معتقد است که در بدترین شرایط و در صورت ادامه روند فعلی، ممکن است تولید خودرو گرانتر شود، اما تولید درهرصورت ادامه خواهد شد. درحالیکه در اخبار تأثیر اختلال بازار انرژی و تأثیر آن بر صنعت خودرو مدام تکرار میشود؛ اما بهنظر میرسد که دستکم در سناریو کوتاهمدت، اثرگذاری به شدتی که بیان میشود نیست. واقعیت این است که تنها منبع نفت جهان، خاورمیانه نیست.
منابع نفتی بسیار زیادی در جهان وجود دارد؛ اروپا نفت دریای شمال را در اختیار دارد، در آمریکای لاتین ونزوئلا را داریم و نفت روسیه هم در غیاب نفت خاورمیانه توانسته راهی بازار شود. البته نفت که برای تبدیلشدن به سوخت یا پلیمر مسیر پیچیدهای را در پالایشگاه و پتروشیمی طی میکند و اساسا روند جایگزینی نفت یک کشور با نفت کشور دیگر به دلیل تفاوتهای ساختاری نفت مناطق مختلف فرایند آسانی نیست و به همین دلیل قراردادهای نفتی معمولا بلندمدت بسته میشوند؛ اما در نهایت جایگزینی نفت خاورمیانه هرچند دشوار و هزینهبر است؛ اما در میانمدت ناممکن نیست.
وفایی بیان میکند: بههرحال، تنها نقطه جهان که نفت دارد خاورمیانه و تنها نفتی که در جهان جابهجا میشود از خاورمیانه و تنگه هرمز عبور نمیکند و تنگه هرمز هم تنها محل عبور نفت خاورمیانه نیست. میخواهم بگویم باتوجه به شرایط جنگی کنونی، ما زیاد از اختلال در بازار جهانی نفت میشنویم که البته غلط هم نیست، اما الزاماً وضعیت جهان اینقدر فاجعهبار نیست. نوسان قیمت نفت بیشتر به این دلیل است که جهان شوکه شده، چون این وضعیت پیشبینینشده بود و جهان آمادگی کافی برای آن نداشته است. اما آقدرها هم شرایط فاجعهبار نیست؛ نفت ۱۰۰ دلاری عدد خیلی عجیبی نیست که بشر تا حالا ندیده باشد و نداند باید چه کند. این رقم آنقدر هم نامأنوس نیست که تاکنون در جهان مشاهده نشده باشد.
سناریوهای تداوم و توقف جنگ
وی ادامه میدهد: البته سناریوهایی که تا الان بیان کردم با این فرض است که جنگ نهایتا تا دو هفته دیگر تمام شود و کوتاهمدت باشد. اما اگر قرار باشد به درازا بینجامد، قطعا سهم همه پارامترها بیشتر شده و در آن صورت میتوان گفت صنعت خودرو با چالشی جدی مواجه خواهد شد. الان که صحبت میکنیم، اگر فرض کنیم یک هفته یا 10روز دیگر تمام شود و کل این پروسه در سه هفته تا یک ماه به پایان برسد، واقعاً اتفاق خاصی نمیافتد. چون شما یک زنجیره تأمین دارید که داشته کار خودش را میکرده، یکسری محموله در راه بوده، یکسری در کارخانه بوده، یکسری تولید شده و در مسیر خودروساز بوده. اینطور نیست که همه جهان یکباره دچار فروپاشی شده باشد. اما بحث افزایش هزینهها، وجود دارد و اینکه خودروسازها تحت فشار قرار میگیرند، درست است؛ چون قبلا هم تحت فشار بودهاند.
این کارشناس میگوید: اگر جنگ ادامه پیدا کند، بهدلیل افزایش هزینههای خودروسازان، ممکن است مجبور شوند سیاستهای قیمتگذاری خود را بهروز کنند؛ یعنی ناچار شوند قیمتها را بالا ببرند. چون همانطور که گفته شد، همین الان هم با حاشیه سود بسیار پایین، بعضا صفر یا حتی منفی، خودرو میفروشند و برای تطبیق با شرایط جدید باید خود را تنظیم کنند. اگر هزینهها بالا برود، دیگر نمیتوانند به همین شکل ادامه دهند و احتمالا مجبور به افزایش قیمت خواهند شد. اگر قرار باشد وضعیت حاکم بر منطقه خیلی طولانی شود، مانند بسیاری از مشکلات دیگر که در این سالها ایجاد شده، تولیدکنندگان جهانی راه خود را پیدا میکنند؛ از منابع نفت و انرژی جایگزین تا مسیرهای حمل جایگزین در نهایت چرخه اقتصاد و صنعت جهانی و از جمله صنعت خودرو قطعا متوقف نمیشود.
