هفت صبح،علی دولتی| درحالی که قرار بود صنعت خودروی کشور از 15 فروردین ماه 1405 آغاز به کار کند، دبیر انجمن خودروسازان از متوقف شدن چرخ تولید خودرو کشور دستکم تا اول اردیبهشت ماه خبر میدهد. وقفهای که ارتباطی مستقیم با هدف قرار گرفتن صنایع فولادی و پتروشیمی کشورمان دارد. صنعت خودروی ایران در سال ۱۴۰۴ با کاهش تولید نسبت به سال قبل از آن مواجه بود. آمارها نشان میدهد تولید خودرو در ۱۰ ماهه نخست این سال نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۳، حدود ۱۰ درصد کاهش یافته است. انبوهی از عوامل از جمله بدهیهای سنگین خودروسازان به قطعهسازان، زیاندهی مستمر، قطعیهای مکرر برق و گاز و همچنین جنگ ۱۲ روزه اخیر، عملاً این صنعت را با انباشتی از مشکلات روبهرو کرده بود. حالا اما حملات تازه آمریکا و اسرائیل به خاک کشورمان، شرایط را برای این صنعت شکنندهتر و وخیمتر از گذشته کرده است و به نظر میرسد که کاهش تولید در سال 1405 محسوس خواهد بود.
در جریان حملات، زیرساختهای حیاتیای همچون صنایع فولاد و پتروشیمی که محصولات آنها نقشی مستقیم و حیاتی در تولید خودرو ایفا میکنند به طور مشخص هدف قرار گرفتهاند. با توجه به اینکه ورقهای فولادی بدنه، موتور، قطعات سیستم تعلیق و همچنین قطعات پلیمری مانند داشبورد، سپر و قطعات داخلی خودرو همگی به این صنایع وابسته هستند، انتظار میرود ضربه به این زیرساختها، شرایط تولید خودرو را با دشواری مضاعفی روبهرو کند.
فولاد در صنعت خودرو؛ از ورق بدنه تا قطعات موتوری
صنایع فلزی و بهطور مشخص صنایع فولادی، نقشی بسیار حیاتی در تولید خودرو ایفا میکنند. مشهودترین بخش استفاده از فولاد در بدنه خودرو است. بخش عمده ورقهای فولادی مورد استفاده در بدنه خودروهای دو خودروساز اصلی کشور، از منابع داخلی و به ویژه صنایع فولادی اصفهان تأمین میشد.مشکل تأمین ورقهای فولادی، طبیعتاً ضربه سنگینی به دو خودروساز اصلی کشور وارد میکند و عملاً میتوان گفت یکی از حلقههای مهم زنجیره تأمین خودرو آسیب دیده است و به تبع آن، تأثیر این آسیب را بر صنعت خودرو نیز مشاهده خواهیم کرد. از ورق بدنه خودرو، موتور و سرسیلندر گرفته تا اجزای داخلی موتور و سیستم تعلیق، در همه این بخشها، فلز اصلی مورد استفاده فولاد است و طبیعتاً همگی دچار آسیب خواهند شد.
درحال حاضر زمان دقیقی نیز برای برطرف شدن این مشکل مطرح نیست چرا که مشخص نیست آسیب به صنایع فولادی کشور چقدر بوده است. البته در رسانهها گمانهزنیهایی درباره زمان بازسازی شرکتها مطرح شده است اما مشخص نیست که در این بازههای زمانی بازیابی توان تولید میسر باشد یا خیر. از طرفی با توجه به شرایط منطقه، امکان واردات ورقهای فولادی نیز ممکن نیست و از سرگیری واردات این فلز بستگی به زمان پایان جنگ و تحولات بعد از آن دارد.
موجودی فولاد خودروسازان نهایتاً تا اول تابستان دوام میآورد
با وجود اینکه تولید فولاد در کشور با مشکل مواجه شده، اما ممکن است که موجودی انبار خودروسازان تا مدتی بتواند خطوط تولید را سرپا نگه دارد، اما برای مدتی که قطعاً طولانی نخواهد بود. پیگیری از شرکتهای خودروساز داخلی نشان میدهد که احتمالاً خودروسازان بتوانند با استفاده از موجودی انبارهای خود و با توجه به کاهش تیراژ تولید، به مدت یک تا دو ماه تولید را ادامه دهند اما سخت است که بتوانند بیش از این دوام بیاورند. پیشبینی میشود که این دو شرکت با شرایط فعلی، در ابتدای تابستان دچار مشکل جدی شوند.
شیفتهای کاری کم شد تا خطوط تولید نخوابد
آنچه این روزها در دو شرکت ایرانخودرو و سایپا میگذرد؛ کاهش شیفتهای کاری، کاهش نیروی انسانی و فعالیت با حداقل ظرفیت عمدتاً به این دلیل است که این شرکتها صرفاً میخواهند خطوط تولید را همچنان فعال نگه دارند و به طور کامل تعطیل نکنند. هرچند امنیت پرسنل اهمیت دارد اما این شرکتها صرفاً میخواهند خطوط را با حداقل تیراژ سرپا نگه دارند.در همین خصوص اخباری نیز درباره توقف خطوط تولید تا پایان فروردین ماه منتشر شده است اما پیگیری هفتصبح از انجمن قطعهسازان حاکی از این است که اعلام نظر نهایی و رسمی برعهده وزارت صمت است.
البته در این مورد ایرادی به شرکتها وارد نیست چرا که نگهداری موجودی انبار برای مدت طولانی، کار معمولی نیست. یک خودرو بیش از دو هزار قطعه دارد و نمیتوان از همه این قطعات به میزان کافی انبار کرد. ممکن است یک شرکت ورق فولادی را ذخیره کرده باشد، اما قطعات موتوری را ذخیره نکرده باشد. به طور طبیعی، قطعات وارد خط میشوند، مونتاژ میگردند و مصرف میشوند؛ کسی انبارهای عظیم نگهداری نمیکند. زیرا اینها یک یا دو قلم کالا نیستند، بلکه دهها، صدها و هزاران قلم هستند. نگهداری از همه این اقلام هم سرمایه بسیار عظیمی را قفل میکند و هم مدیریت آن بسیار دشوار است.
کمبود پلیمر، زنگ خطر صنعت خودرو
یکی از صنایعی که در حملات آمریکایی- اسرائیلی هدف قرار گرفته، صنایع پتروشیمی است که در تولید مواد پلیمری نقش دارند. این پلیمرها در مراحل ساخت حدود 50 درصد قطعات خودرو به کار میروند و اگر تأمین نشوند، تولید متوقف خواهد شد.پلیمرهای تخصصی که در قطعات داخلی کابین خودرو به کار میرود، پایه آنها وارداتی است که درحال حاضر امکان واردات آن وجود ندارد. بخشی از پلیمرهای سادهتر مانند موادی که سپر خودرو از آن ساخته میشود نیز ساخت داخل هستند که اکنون تولید آنها با مشکل مواجه شده و یا حجم تولید آن کم شده باشد. لذا این موضوع هم بر تولید مونتاژکاران و هم خودروسازان تأثیر خواهد گذاشت.
تعطیلی خطوط تولید احتمالاً تا اول اردیبهشت
به واسطه همین مشکلات تولید خودرو در کشور متوقف شده است؛ درحالی که قرار بود از 15 اسفندماه خطوط تولید آغاز به کار کنند اما فعلاً چرخ تولید خودرو کشور تا اول اردیبهشت ماه متوقف شده است.در همین رابطه احمد نعمتبخش، دبیر انجمن خودروسازان به هفتصبح میگوید: وضعیت شرکتها به این شکل نیست که به یکباره از مواد اولیه تولید خالی شده باشند و به اندازه ۲ تا ۳ ماه امکان تأمین این مواد را دارند. وی افزود: پیشبینی شده است که فعلاً شرکتها به صورت تدریجی تولید را ادامه دهند و تا آن زمان روشهای جایگزین قطعات خودرو بررسی شود. در همین موضوع جلساتی نیز با پتروشیمیها و صنایع فولادی که تأمینکننده مواد اولیه خطوط تولید خودرو هستند برگزار خواهد شد تا بررسی شود که چه زمانی قادر به تأمین نیاز خودروسازان خواهند بود.
ضرر مونتاژکاران از جنگ
در کنار دو شرکت تولیدکننده اصلی خودرو، به نظر میرسد که تبعات جنگ گریبانگیر مونتاژکاران نیز خواهد شد. هرچند که مونتاژکاران به اندازه ایرانخودرو و سایپا در بحث تامین فولاد آسیب نمیبینند.بسیاری از مونتاژکاران، قطعات بدنه را به صورت جداگانه وارد میکنند. به این صورت که شاسی خودرو، پنلهای بدنه، درها و سایر بخشها را جداگانه میآورند و سپس در ایران آنها را مونتاژ میکنند.
عمق داخلیسازی در این شرکتها بسیار پایین است این دسته از تولیدکنندگان، وابستگی چندانی به قطعات فولادی داخلی ندارند. اما آنها نیز دغدغه مهمتری دارند؛ یعنی اساساً نمیتوانند قطعات را وارد کنند. موجودی انبار آنها پایین است و این نوع قطعات به گونهای نیستند که بتوان تعداد بالایی از آنها را در انبار نگهداری کرد چون قطعات بزرگ هستند. احتمالاً فرصت تولید برای مونتاژکاران نیز حدوداً یک ماه باشد و بعد از آن چشماندازی وجود ندارد.
