هفت صبح| در شرایطی که نظم بینالمللی بیش از هر زمان دیگری به سمت نظامیگری، رقابت قدرتهای بزرگ و چندقطبی شدن حرکت میکند، یک مقام ارشد دولت ایالات متحده با صراحت کامل به متحدان اروپایی خود هشدار داده است که باید برای دفاع مستقل از خودشان آماده شوند و دیگر نمیتوانند مانند دهههای گذشته، امنیت قاره را تمامقد بردوش واشنگتن بگذارند.
با این حال، او همزمان کوشیده است این پیام را منتقل کند که آمریکا قصد ترک ناتو یا رها کردن متحدانش را ندارد. البریج کلبی، معاون وزیر جنگ آمریکا، در نشست وزرای دفاع ناتو در بروکسل گفت اروپا باید «مسئولیت اصلی» دفاع از خاک خود را برعهده بگیرد و این تغییر شیوه به دلیل تغییر ماهیت اتحاد فراآتلانتیک نیست بلکه به این دلیل است که جهان وارد مرحلهای شده که تهدیدها میتوانند بهطور همزمان در چند نقطه از کره زمین فوران کنند و تمرکز نظامی ایالات متحده ناگزیر باید میان جبهههای مختلف تقسیم شود.
پایان عصر تکقطبی و بازگشت سیاست قدرت
کلبی در سخنانی که متن آن از سوی وزارت جنگ آمریکا منتشر شده، تأکید کرد جهانی که پس از پایان جنگ سرد، ساختار و عادتهای ناتو را شکل داده بود، دیگر وجود ندارد. به گفته او، «لحظه تکقطبی» که در آن آمریکا بیرقیب میتوانست نظم جهانی را مدیریت کند، به تاریخ پیوسته و اکنون سیاست قدرت با تمام ابزارهای سخت خود بازگشته است؛
دورانی که در آن، زور نظامی نهتنها تهدید بالقوه، بلکه ابزار بالفعل سیاست خارجی دولتهاست و در چنین جهانی، ایالات متحده، بهویژه در دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ، ناچار است اولویت را به دفاع از خاک آمریکا و منافع حیاتیاش بدهد. البته طرف آمریکایی میگوید این تغییر اولویت به معنای نادیدهگرفتن اروپا نیست، بلکه نتیجه محدودیت منابع و افزایش همزمان تهدیدهاست.
تهدید همزمان در چند جبهه؛ کابوس راهبردی ناتو
هسته اصلی هشدار کلبی، آمادگی برای سناریویی است که در آن دشمنان بالقوه آمریکا و ناتو بهطور همزمان در چند جبهه اقدام کنند؛ چه بهشکل هماهنگ و چه به شکل متکثر و فرصتطلبانه. این سناریو دیگر فرضی یا اغراقآمیز تلقی نمیشود، بلکه بهعنوان یکی از محتملترین چالشهای دهه پیشرو در محافل امنیتی غرب مورد بحث است. پیشتر مارک روته، دبیرکل ناتو، احتمال داده بود که چین ممکن است در مقطعی نهچندان دور به تایوان حمله کند؛ اقدامی که بهطور قطع پای نیروهای آمریکایی را به یک درگیری بزرگ در شرق آسیا باز خواهد کرد.
همزمان، روسیه نیز میتواند از چنین وضعیتی برای آزمودن ماده ۵ ناتو، یعنی اصل دفاع جمعی، استفاده کرده و یکی از اعضای اروپایی این پیمان را هدف قرار دهد. در چنین شرایطی، اروپا و کانادا ممکن است ناچار شوند بخش بزرگی از بار دفاعی را با تکیه بر توان خود و با حمایت محدود آمریکا به دوش بکشند. البتع باید بگوییم کشیدن این بار بدون آمریکا در مقابل روسیه، کابوس اروپاییهاست.
نه خداحافظی با ناتو، نه امنیت تضمینشده
با استناد به آنجه از کلبی در این دیدار دیدیم و شنیدیم، آنچه امروز از اروپا خواسته میشود، در واقع بازگشت ناتو به فلسفه اولیهاش در سال ۱۹۴۹ است؛ زمانی که این پیمان بر پایه بازدارندگی سخت، واقعگرایی نظامی و تقسیم واقعی بار دفاعی میان اعضا بنا شد. او یادآوری کرد که پس از پایان جنگ سرد، این انضباط راهبردی بهتدریج تضعیف شد و تمرکز ناتو به جنگهایی خارج از قلمرو پیمان، مانند جنگهای افغانستان تا عراق، معطوف شد. اکنون، به باور آمریکا، زمان آن رسیده که ناتو وارد مرحلهای تازه شود؛ مرحلهای که دولت ترامپ آن را «ناتو ۳.۰» مینامد.
ناتو ۳.۰؛ اروپا در خط مقدم امنیت خود
در چارچوب «ناتو ۳.۰»، از کشورهای اروپایی انتظار میرود مسئولیت اصلی دفاع متعارف از قاره اروپا را برعهده بگیرند. کلبی از افزایش تعهد برخی متحدان به رساندن هزینههای دفاعی و امنیتی به ۵ درصد تولید ناخالص داخلی، یعنی بالاتر از هدف سنتی ۲ درصد، تمجید کرد اما هشدار داد که این روند باید پایدار، نهادی و فراتر از واکنشهای مقطعی به بحرانها باشد.
او تأکید کرد که این مطالبه نه از سر ایدئولوژی است و نه شعارپردازی سیاسی، بلکه نتیجه ارزیابی دقیق محیط راهبردی کنونی و سنجش واقعبینانه تواناییهای موجود است. در مقابل، ایالات متحده همچنان در آن جبهههایی متمرکز خواهد ماند که تنها قدرت آمریکا میتواند نقشی تعیینکننده و غیرقابل جایگزین ایفا کند.
