هفت صبح،رامتین لطیفی| شواهد و قرائن حاکی از آن است که روسیه دوباره از جدیدترین موشک مافوق صوت خود، اورشنیک، در جنگ اوکراین استفاده کرده و این زنگ خطری جدی را برای اروپایی به صدا درآورده است. فرانسه، آلمان و انگلیس استفاده روسیه از موشکهای هستهای مافوق صوت اورشنیک در حمله به اوکراین را محکوم کردند و آن را اقدامی تنشزا خواندند. زمان اولین شلیک اورشنیک به ۱۴ ماه قبل بازمیگردد. نتیجه این شلیک، سبب شد ترس به جان اروپاییها بنشیند و همزمان، ولادیمیر پوتین دستور تولید انبوه این موشک را به زرادخانه موشکی روسیه که بزرگترین زرادخانه موشکی جهان است، صادر کند.
اورشنیک برای استفاده در سامانههای پدافندی نیز طراحی شده است. چندی پیش، ویکتور خرنین، وزیر دفاع بلاروس در سخنانی اعلام کرد سامانههای موشکی اورشنیک به منظور پاسخی به اقدامات تهاجمی اوکراین علیه مینسک در این کشور نصب شده و هدف از بهکارگیری این سامانه، بازدارندگی راهبردی است. اما نصب این سامانه در بلاروس، علاوه بر اوکراین، موجب ترس و نگرانی کشورهایی مانند لهستان، فنلاند و سوئد شد. برای آنکه بدانیم اورشنیک چیست و چرا کشورهای اروپایی از بهکارگیری آن توسط روسیه واهمه دارند، باید به ۱۴ ماه پیش و شلیک اولین فروند از آن بازگردیم.
شلیک اول
۱۴ ماه پیش، روسیه یک موشک بالستیک غیرهستهای با برد متوسط را به سمت منطقه دنیپروی اوکراین شلیک کرد. نتیجه این شلیک انفجاری مهیب بدون به کار افتادن سامانههای دفاعی و ضد موشکی اوکراین بود. بعد از این اتفاق، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در یک بیانیه تلویزیونی اعلام کرد که این حمله نشاندهنده تشدید دیگری در جنگی است که عمر آن از ۱۰۰۰ روز عبور کرده. ظرف همان روز، مقامات آمریکایی و غربی اعلام کردند، این موشک بالستیک دارای چندین کلاهک بوده که ممکن است برای اولین بار در جنگهای جهان مورد استفاده قرار گرفته باشد.
روسیه در زمان اولین شلیک چه گفت؟
ولادیمیر پوتین گفت :«در پاسخ به استفاده از تسلیحات دوربرد آمریکایی و بریتانیایی، در تاریخ ۲۱ نوامبر سال جاری، نیروهای مسلح روسیه یک حمله ترکیبی به یکی از تأسیسات صنعت دفاعی اوکراین انجام دادند.» پوتین همچنین اشاره کرد که در شرایط جنگی، یکی از جدیدترین سیستمهای موشکی برد متوسط روسیه آزمایش شده است و گفت:
«در این مورد، از یک موشک بالستیک هایپرسونیک غیرهستهای که موشکداران ما آن را «اورشنیک» نامیدند، استفاده کردیم و این آزمایش موفقیتآمیز بود و هدف ما از شلیک و پرتاب این موشک به طور کامل محقق شد.» این اظهارات پس از آن مطرح شد که یک مقام آمریکایی به شبکه سی انان گفت روسیه در حمله به شهر دنیپرو اوکراین از یک موشک بالستیک آزمایشی با برد متوسط استفاده کرده است.
موشکهای با برد متوسط میتوانند بین هزار تا ۲ هزار کیلومتر سفر کنند. پوتین همچنین خاطرنشان کرد که مسکو خود را مجاز میداند تا علیه اهداف نظامی کشورهای دیگری که اجازه استفاده از تسلیحات خود علیه روسیه را میدهند، اقدام کند. او گفت نیروهای مسلح اوکراین روز سهشنبه با شش موشک ساخت آمریکا به اهدافی در منطقه بریانسک روسیه حمله کردند و سپس اوکراینیها موشکهای استورم شدوی بریتانیایی/ فرانسوی را به سمت منطقه کُرسک شلیک کردند.
اوکراین در زمان اولین شلیک چه گفت؟
ولادیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، استفاده روسیه از این موشک جدید را «یک تشدید واضح و شدید در مقیاس و خشونت این جنگ» دانست. زلنسکی در پستی در شبکه اجتماعی ایکس، روسیه را به «نقض بیانیه منشور سازمان ملل» متهم کرد و گفت این اقدام «گام دومی به سمت تشدید» درگیری است و افزود که گام اول شامل دخالت نیروهای کرهشمالی در جنگ بود. رهبر اوکراین همچنین بر حق کییف برای حمله به روسیه با استفاده از تسلیحات دوربرد بر اساس حقوق بینالملل تأکید کرد و گفت پوتین با اقدامهایش در حال آزمایش شرکای کییف است و از رهبران جهان خواست تا بر مسکو فشار وارد کنند.
سخنگوی وزارت خارجه اوکراین، هیورگی تیخی، گفت: این موشک از آستاراخان شلیک شد و مسافت میان این منطقه تا دنپروپتروفیک اوکراین را ظرف ۶ دقیقه طی کرد. یعنی میانگین سرعت در طول مسیر حدود ۸ هزار کیلومتر بر ساعت و در زمان برخورد به هدف نیز ۱۲ هزار کیلومتر بر ساعت بوده است. بر اساس برآورد مقامات اوکراینی، این موشک، یک موشک قارهپیما بوده است.
با این حال، دو مقام غربی ارزیابی اوکراین را رد کردند و گفتند اگرچه موشکی که روسیه شلیک کرده به احتمال فراوان یک موشک بالستیک است اما موشک قارهپیما نیست و مسئله خیرهکننده در این عملیات، سرعت موشکها بوده است. البته گذر زمان نشان داد که برآورد اوکراینیها درست بوده و با اطلاعاتی که امروز در دست داریم، اورشنیک دستکم توانایی شلیک به اهدافی تا برد ۵ هزار کیلومتری با سرعتی باورنکردی و همچنین قابلیت حمل کلاهک هستهای را دارد و از این رو اروپاییها در شوک و ترس به سر میبرند.
سازمان ملل چه میگوید؟
سخنگوی دبیرکل سازمان ملل هشدار داد که استفاده روسیه از یک موشک بالستیک جدید و میانبرد توسعهای نگرانکننده و حائز اهمیت دیگر است. استفان دوجاریک در یک کنفرانس خبری منظم روز پنجشنبه گفت: همه اینها در جهت نادرستی پیش میرود. آنچه ما میخواهیم ببینیم این است که همه طرفها اقداماتی فوری برای کاهش تنشها انجام دهند و افزود: آنچه ما میخواهیم پایان این درگیری بر اساس قطعنامههای مجمع عمومی، حقوق بینالملل و تمامیت ارضی است.
موشک پرتاب چندگانه با قابلیت هدفگیری مستقل چیست؟
بر اساس گفتههای دو مقام آمریکایی و یک مقام غربی، موشکی که به سمت دنیپرو شلیک شد، حامل چندین کلاهک بود که ممکن است برای اولین بار در جنگ مورد استفاده قرار گرفته باشد. این سلاح که به عنوان وسیله پرتاب چندگانه با قابلیت هدفگیری مستقل (MIRV) شناخته میشود، دارای مجموعهای از کلاهکها است که هر یک میتوانند به مکان خاصی هدفگیری شوند و این امکان را میدهد که یک موشک بالستیک حملهای بزرگتر را انجام دهد. این نوع از موشکها در دوران جنگ سرد توسعه یافتند تا امکان حمل چندین کلاهک هستهای با یک پرتاب فراهم شود. البته حمله موشکی روسیه به دنیپرو با کلاهکهای هستهای مسلح نشده بود اما روسیه از سلاحی طراحیشده برای حمل کلاهکهای هستهای برای پرتاب سلاحهای متعارف استفاده کرده بود و این تهدیدی واضح برای اوکراین و کشورهای غربی است.
اوکراین چگونه از خود دفاع کرد؟
بر اساس پروژه تهدید موشکی در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، اوکراین از سامانه دفاع موشکی پاتریوت تأمینشده توسط ایالات متحده و آلمان استفاده میکند تا سرجنگیهای موشکهای بالستیک ورودی را رهگیری کند. سامانه پاتریوت برای درگیر کردن سرجنگیهای ورودی طراحی شده است، یا با سرجنگی منفجرشونده خود، یا با رهگیرهای کینتیک و فناوری معروف به «ضربه بهکشنده»، سرجنگی ورودی را با ضربه مستقیم منهدم میکند. رهگیرهای پاتریوت دارای برد عمودی حدود ۲۰ کیلومتر (۱۲ مایل)هستند و از ناحیهای به وسعت ۱۵ تا ۲۰ کیلومتر اطراف باتری دفاع میکنند. اما اوکراین تنها تعداد محدودی از سامانههای پاتریوت و باتریهای آن را در اختیار دارد. گفتنی است برخی شهرها، مانند پایتخت کییف، از حفاظت بیشتری نسبت به دیگر مناطق برخوردارند.
نقشه ربودن پوتین؛ خیال یا واقعیت؟
سخنگوی وزارت خارجه روسیه، سخنان وزیر دفاع انگلیس مبنی بر تمایل او برای ربودن «پوتین» را «خیال پردازیهای منحرفان انگلیسی» دانست
یکی از کشورهایی که بیش از سایر کشورهای اروپایی از تولید انبوه اورشنیک احساس ترس میکند، انگلیس است. مقامات روسیه در طی ۴ سال گذشته بارها با زبان تهدید با انگلیس صحبت کردهاند و بارها این کشور را تهدید به بمباران هستهای کردهاند. به عنوان مثال، دیمیتری مدودف به عنوان یکی از نزدیکترین و معتمدترین مقامات روسیه به پوتین نیز دستکم ۲ بار انگلیس را به بمباران هستهای تهدید کرد و گفت اگر جنگ روسیه با اروپا اتفاق بیفتد، در روز اول آن جنگ، انگلیس را که جزیره است با بمب هستهای غرق خواهد کرد.
از این رو، وزیر دفاع انگلیس تحت تاثیر ربودن نیکلاس مادورو توسط نیروهای دلتای آمریکا، از آرزوهایش مبنی بر ربودن ولادیمیر پوتین از روسیه گفت. در واکنش، ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه در مصاحبه با «تی وی سنتر» سخنان جان هیلی، وزیر دفاع انگلیس علیه ولادیمیر پوتین را تقبیح کرد. وزارت خارجه روسیه سخنان وزیر دفاع انگلیس مبنی بر اینکه «دوست دارم ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه را بدزدم» را «خیال پردازیهای منحرفان انگلیسی» توصیف کرد. لازم به ذکر است که اقدامات خلاف قوانین بینالمللی آمریکا سبب شده است تا معاهدات بینالمللی بیش از پیش ساقط شوند.
