هفت صبح| صدای خشن ژنراتورهای بنزینی، این روزها موسیقی متن زندگی در پایتخت اوکراین شده است؛ صدایی ممتد که در خیابانهای محله تاریخی پودیلا میپیچد و نشان میدهد زیرساختهای انرژی کشور در چه وضعیتی قرار گرفتهاند. خیابانها تاریکتر از همیشهاند و مردم در روشنایی چراغ تلفن همراه، میان برف و یخ راه میروند. طبق اعلام شرکت دولتی انرژی اوکراین، بیش از ۴۵درصد شبکه توزیع برق پایتخت در هفته گذشته آسیب دیده و میزان مصرف گاز برای گرمایش تا ۳۰درصد افزایش یافته است؛ رقمی که خود به بحران دامن میزند. با وجود سرمای سوزان و آژیرهای بیپایان، جوانهای کییف همچنان پاتوقهای نورانی خود را حفظ کردهاند؛ کافیشاپهایی که با ژنراتورهای کوچک روشن میشوند و تبدیل به جزیرههایی از گرما و موسیقی در میان دریای تاریکی شدهاند.
کارینا سما، خبرنگار ۲۴ سالهای که تلاش میکند روحیهاش را حفظ کند، به الجزیره میگوید:«برای ما مهم است کنار هم بمانیم تا از نظر روحی فرونریزیم.» ویدئویی که او نشان میدهد، خود گویای همهچیز است: جمعی نزدیک به 100 نفر در حلقهای از نور چراغقوهها، زیر برفِ ریز، با اسپیکر کوچک یک جوان همخوانی میکنند. کییف، در دل تاریکی، به بقا فکر میکند اما سهشنبه شب، هنگامی که روسیه بیش از ۴۰ پهپاد و ۲۰موشک بالستیک و کروز را بهسمت اوکراین شلیک کرد، حتی ساختمان پارلمان هم در تاریکی فرو رفت. این حمله درست زمانی رخ داد که تیمهای تعمیراتی تازه توانسته بودند بخشهایی از شبکه آسیبدیده حمله پیشین در اوایل ژانویه را بازگردانند.
وضعیت فوقالعاده در انرژی
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، اعلام وضعیت فوقالعاده در حوزه انرژی را «ضرورتی برای زنده ماندن کشور» توصیف کرده است. به گفته وزارت انرژی اوکراین، در سه هفته گذشته بیش از ۱۲۰۰ تأسیسات انرژی، از نیروگاههای برق گرفته تا پستهای انتقال، هدف حمله قرار گرفتهاند. این حملات، بهگفته مقامهای اوکراین، با هدف «فرسایش روانی مردم» طراحی شدهاند. سازمان ملل نیز هشدار داده که شرایط انسانی در دهها شهر اوکراین «در آستانه بحرانی جدی» است. کمیسر حقوق بشر سازمان ملل، ولکر تورک، حملات را «بیرحمانه، آگاهانه و ناقض قوانین جنگ» دانست. به علاوه، قطع گاز و سرما لولههای آب را ترکاند؛ در ۳۵۰ ساختمان کییف گزارش ترکیدگی لوله ثبت شده و برخی مجتمعهای مسکونی دچار سیلاب یخزده شدهاند.
در محلههای شرق و جنوب پایتخت، ساختمانهایی دیده میشود که ساکنانشان ساعتها در صف کامیونهای آب ایستادهاند. در کرانه چپ رود دنیپرو که بیش از 10 بار هدف پهپادها قرار گرفته، مردم به راهحلهای خلاقانه پناه آوردهاند. از درشت کردن آجر گرفته تا ساخت بخاریهای دستساز با قوطیهای فلزی. طبق آمار شهرداری، حدود ۱۸درصد خانوارهای این منطقه بیش از ۲۴ ساعت بدون برق ماندهاند. آسیا ملنیک، مادر جوانی که دختر کوچکش را تنها بزرگ میکند، در آپارتمانی یخزده با چراغقوه میگوید: «چشمهایم ضعیف شده، بس که در تاریکی چشمتنگی میکنم… فقط به سالم ماندن دخترم فکر میکنم.» این جملات، تصویری کوچک از رنجی بزرگ است.
ضربه اقتصادی و فرسایش تدریجی
چهار سال اقتصاد جنگی، حالا با جیرهبندی انرژی سختتر شده است. طبق گزارش اتاق بازرگانی اوکراین، بیش از ۲۸درصد کسبوکارهای کوچک در دو ماه اخیر با خطر تعطیلی روبهرو شدهاند. اِنِس لوتفیا، رستوراندار ۲۴ ساله ترکتبار، نمونهای از این فشاری است که بر دوش کسبوکارها افتاده و میگوید «هفتهای ۵۰۰ دلار برای سوخت ژنراتور خرج میکنم… اما مشتری ندارم. مردها در جبههاند، خیلی از زنان کشور را ترک کردهاند. شهر از نفس افتاده.» از سوی دیگر، دفاع از شبکه انرژی نیز هزینهای سنگین بر بودجه جنگی اوکراین تحمیل کرده است. هر موشک پدافندی پاتریوت نزدیک به ۳ تا ۴ میلیون دلار قیمت دارد و زلنسکی میگوید تنها در حمله سهشنبه، «۹۰ میلیون دلار» صرف خنثیسازی اهداف روسیه شده است. اقتصاددانها هشدار میدهند اگر حملات ادامه پیدا کند، رشد اقتصادی ناچیز ۲۰۲۵ اوکراین که حدود ۳.۵ درصد است، به کلی از بین خواهد رفت و کشور وارد رکود تازهای میشود.
تاریکی سراسری؛ فرسایش آرامِ روحیه
خاموشی و سرمای شدید فقط مشکل کییف نیست. در خارکیف، دومین شهر بزرگ اوکراین، بیش از ۶۰ درصد شبکه برق آسیب دیده و اودسا، بندر جنوبی، شبهایی طولانی در تاریکی مطلق میگذراند. در پولتاوا، شهر صنعتی مرکز اوکراین، آناتولی ۵۴ساله میگوید تنها ساعاتی محدود در شب برق دارد و مجبور است همان زمان در گاراژ کار کند. او با صراحت میگوید: «بهمحض اینکه مرزها باز شود، از اوکراین میروم.»
این جمله کوتاه، خلاصهای از موج مهاجرتی است که تحلیلگران از آن با عنوان «خروج خاموش اوکراینیها» یاد میکنند. در همان شهر، ماکسیم سنچوک ۲۳ ساله در رستورانی سرد میگوید:«وقتی هیچ نوری نیست، خودت میمانی و ذهن خودت؛ این یک جنگ روانی علیه جامعه است.» اما او هم مانند بسیاری از جوانان اوکراین، میگوید پس از چهار سال جنگ، «ترس جایش را به خستگی و فرسودگی داده است.» براساس نظرسنجی موسسه گالوپ در پایان ۲۰۲۴، ۶۵ درصد مردم اوکراین گفتهاند زندگیشان «بهشدت تحت تأثیر قطع برق» قرار گرفته و ۵۷ درصد گفتهاند که جنگ بیش از هر چیز برسلامت روانیشان سایه انداخته است.
