متولیان صنعت پخش می گویند جایگاه این صنعت در اقتصاد ایران شناخته شده نیست. ظاهرا در عارضه یابی چرایی این موضوع ردپای دو بخش هویدا می شود. فعالان این صنعت عنوان می کنند علاوه بر چالش هایی که صنعت با آن روبه رو است و می تواند سهمی در ناشناخته بودن آن داشته باشد، بخشی از این عارضه مربوط به سیاست گذاری هایی انجام شده از سوی دولت می شود.
به عنوان مثال برخی اعضای انجمن ملی صنعت پخش ایران از سیاست های دستوری حوزه قیمت و مارجین گلایه دارند. سیاست هایی که در یکی دو سال اخیر به واسطه نوسانات اقتصادی اثرگذاری بیشتری بر فعالیت در این حوزه داشته اند.
دبیر انجمن ملی صنعت پخش ایران با استناد به داده های آماری این انجمن از کاهش ۲۵ تا ۳۰ درصدی قدرت خرید مردم در مقایسه با سال گذشته خبر می دهد. احمد شیروانی می گوید: اثر این کاهش قدرت خرید موجب حذف ۳۰ شرکت پخش غیردارویی شده است.
احمد شیروانی با اشاره به این که صنعت پخش صنعتی است که به دو دسته کالاهای اف ام سی جی و دارویی تقسیم می شود که ضریب مصرف این دو کالا دارای یک رابطه هفت به یک است اضافه کرد:. جایگاه پخش در اقتصاد کاملا مشخص است، زیرا این شرکت ها در هر دو حوزه شفاف فعالیت می کنند و اطلاعات کاملا مستندی در اختیار دارند. این صنعت 9 درصد از جی دی پی کشور را در اختیار دارد که کالاهای دارویی 150 و غیردارویی تا هزار همت ارزش دارند.
به گفته وی ناشناخته بودن صنعت پخش در ایران به چند دلیل عمده برمی گردد؛ نبود یک متولی مشخص و تصمیم گیری برای این صنعت توسط نهادهای مختلف یکی از این دلایل است. هر کدام از این نهادها اطلاعاتی در این مورد مطرح می کنند به عنوان مثال کالاهای اساسی بخش بندی و هر یک از نهادها اعم از وزارت صمت، کشاورزی و بهداشت سهمی از سیاست گذاری را بر عهده گرفته اند.
جای خالی شرکت های 3PL و 4PL
وی با تاکید بر این که این صنعت را نباید به تنهایی دید و باید زنجیره ارزش را از تولید و تامین تا شرکت های پخش تا خرده فروشی ها در نظر گرفته شود که می تواند نتیجه مناسب تری به همراه داشته باشد افزود: صنعت پخش در همه دنیا در حوزه های دارو و غیردارو تجربه های بزرگی دارد و این صنعت در ایران بعد از نفت یکی از قدیمی ترین صنایع با 60 سال قدمت است، اما مطابق آن چه در دنیا پیش می رود حرکت نکرده ایم و همین امر باعث شده هزینه ها در این صنعت در ایران بالا باشد. امروز دنیا به سمت شرکت های 3PL و 4PL حرکت کرده که این شرکت ها انحصارا دارای انبار برای توزیع هستند و بازاریابی بر عهده صاحبان برند و کالا است اما در ایران همه کارها بر عهده شرکت های پخش و تولیدکنندگان است.
دبیر انجمن ملی صنعت پخش ایران با بیان این که در حال حاضر خودروهای پخش در ایران انحصارا کالاهای خودشان را توزیع و هلدینگ ها مانع از ورود کالاها به سبد شرکت های پخش می شود گفت: این بر خلاف روند حرکتی دنیا است. این موضوع بخشی به موضوعات فرهنگی و بخشی به دلایل دیگری برمی گردد که هزینه های زیادی در صنعت داشته و دارد.
به گفته شیروانی آمادگی توسعه در صنعت وجود دارد، در ایران شرکت های پخشی فعالند که امروز در حوزه نرم افزار با دنیا رقابت است اما بحث بعد از نرم افزار و در حوزه های اتوماسیون، انبارداری پیشرفته ولجستیک تا حد قابل توجهی از پیشرفت های دنیا عقب هستیم و متاسفانه عملا به خودروهای بروز دسترسی نداریم و تنها از یک کشور مرجع با کیفیا پایین خودرو تهیه می کنیم.
وی با تاکید بر این که در حوزه 3PL بخش عمده عدم موفقیت ها به حاکمیت برمی گردد گفت: وقتی متولی یکسانی برای این صنعت نیست نهادهای مختلف در مورد آن اظهار نظر می کنند و هر کدام از وزارتخانه ها با ساختارها و سازگارهای مغایر و غیرمرتبط باعث بروز مشکلات متعددی شده است و متاسفانه شرکت های پخش در ایران در یک مقطعی متوقف شده و درجا می زند و این در حالی است که دنیا مدتها است از این مقطع عبور کرده است.
چرا سرمایه گذاری در پخش جذاب نیست
شیروانی در ادامه در پاسخ به این سوال که چرا این صنعت برای سرمایه گذاری جذاب نیست گفت: دلیل آن چالش های درونی و بیرونی صنعت است و شرکت های پخش بزرگ اغلب توسط هلدینگ های بزرگ ایجاد شده و این امر شرایطی به وجود آورده که سودآوری در بنگاه پخش برای آنها اهمیت زیادی نداشته و این شرکت ها تنها با هدف توزیع کالا ایجاد شده اند و این باعث می شود فرهنگ سرمایه گذاری در این صنعت تغییر کند و طبیعی است تا وقتی بزرگان صنعت چنین نگاهی به موضوع داشته باشند نمی توان از ایجاد سرمایه گذاری های جدید سخن گفت.
به گفته او متاسفانه سرمایه گذاری در صنعت دارای جذابیت نیست؛ چراکه مارجین های بسیار پایین و قیمت های دستوری باعث محدودیت های بسیاری شده که همه این موارد باعث درجا زدن صنعت شده است.
وی با بیان این که اگر یارانه ها عادلانه و در زمان لازم و به موقع تزریق می شد می توانست اثرات مناسبی داشته باشد گفت: اما اینطور نیست و این موضوع باعث شده هر روز در یک کالای مشخص دارای کمبود باشیم. دولت کاش به رسالت اصلی رگولاتوری و نظارت و تنظیم گری می پرداخت و دست از سر قیمت گذاری برممی داشت که در هیچ جای دنیا قیمت گذاری توسط دولت صورت نمی گیرد و این مدل تولید را در کشور را نابود کرده است. امروز کالایی با نیم قرن قدمت در کنار کالایی با پنج سال قدمت دارای قیمت یکسانی است و کیفیت موضوعی است که نقشی در قیمت گذاری ندارد و همه این موضوعات برای صنعت بسیار دردناک است.
سندروم سامانه ای در ایران
به عقیده وی متاسفانه سیاست ها هم در این حوزه ها متفاوت است؛ یکی از سازمان ها که به شدت فعالان این صنعت را اذیت می کند سازمان غذا و دارو است که بیشتر به دنبال تصدی گری و متولی گری صنعت است، درحالیکه ابزار تصدی گری را در اختیار ندارد و متاسفانه در نظارت هم ضعیف هستند و باعث گرفتاری فعالان این صنعت شده و این در حالی است که در حال حاضر با مشکلات سندروم سامانه ای روبرو هستیم و چند سامانه به طور موازی و بدون ارتباط مستقیم با هم به صورت جزیره ای اطلاعات تولیدکنندگان و فعالان صنعت پخش را مطالبه می کنند و متاسفانه مشکلی هم از صنعت تا به این لحظه حل نشده است.
دبیر انجمن ملی صنعت پخش ایران با بیان این که بارها درخواست کرده ایم که اطلاعات در یک جا ذخیره و بین نهادها مورد استفاده قرار بگیرد گفت: اما متاسفانه چنین اتفاقی نمیفتد و دود این موضوع در نهایت به چشم فعالان صنعت و مردم می رود.
به گفته وی انجمن پخش دارای سامانه ای ذیل سامانه تجارت است که یکی از برترین زیرسامانه ها است و اطلاعات آن نشان می دهد نشان می دهد قدرت خرید مردم بین 25 تا 30 درصد کاهش یافته و در حوزه غیردارویی امروز دارای 30 شرکت تعطیل شده هستیم که وقتی کالا از چرخه خرید مصرف کننده خارج می شود فعالیت این شرکت ها نیز متوقف شود. سبد خرید مردم بسیار محدود شده و در حوزه کالاهای پروتئینی وضعیت نامعلوم است زیرا توزیع این کالاها همانند کالاهای غذایی منسجم نیست و لذا اطلاعات درست و دقیقی از آن در دست نیست. در حوزه میوه و تره بار هم مشکلات زیادی وجود دارد که همه این موارد به دلیل نبود تدبیر و سیاست گذاری های درست است. مشکلات لبنیات، مشکلات شیر خشک و … ک همگی به دلیل عدم تخصیص به موقع ارز به صنعت بوده و ردپای همه این مشکلات را باید در تصمیمات دولتی جستجو کرد.
وی با بیان این که نگاهی در جامعه وجود دارد که شرکت های پخش را واسطه می بینند درحالیکه اینطور نیست گفت: این شرکت ها دارای رسالتی هستند که تمام کالاها را در کوتاهترین زمان با قیمت یکسان با کیفیت مناسب توزیع کنند که بر آن مقید هستند. با توجه به قیمت گذاری های دستوری که در این حوزه می شود باید بگویم با استناد با صورت های مالی شرکت های پخش بین دو تا 3 درصد است و برای یک بیزینس با این حجم از سهم جی دی پی بسیار ناچیز است.
وی ادامه داد: نبود اینترنت مناسب و نیروی متخصص به دلیل اینترنت محور بودن این صعت بسیار قابل توجه است. ما در حوزه آی تی 10 تا 15 درصد با دنیا اختلاف داریم اما سرعت پایین اینترنت فعالان این حوه را کلافه کرده و به دلیل سامانه های متعدد که همگی زیرساخت های اینترنتی دارند و ثبت سامانه ای کالاها با مشکلات زیادی روبرو هستیم و نهادهای نظارتی نیز بدون توجه به این مشکلات مدام فعالان صنعت را تحت فشار قرار می دهند. به علاوه ما در مقطعی هستیم که فرار نیروهای متخصص را شاهدیم به خصوص در حوزه آی تی این موضوع بسیار شدید است.
وی به تحریم های داخلی و جهانی نیز اشاره کرد و افزود: عدم ارتباط با دنیا مانع بزرگی برای صنعت پخش است؛ امیدوام روزی کشورهای پیرامونی و کشورهایی که ما را دچار این محدودیت ها کرده اند دست از تحریم ها بردارند تا صنعت بتواند خود را با دنیا تطبیق دهد، زیرا در صنعت پخش برای این هماهنگی آمادگی کامل وجود دارد ولی تا زمانی که برای سرمایه گذاری در این صنعت جذابیت ایجاد نشود در عمل موفقیتی حاصل نخواهد شد و این موضوعی است که در کنار تحریم های داخلی مانع از توسعه صنعت شده است.
وی در پایان گفت: اقتصاد ایران با اذیت نهادهای حاکمیتی در کنار تحریمی روبرو است. ما یک پنج به علاوه یک در خارج از کشور و ده ها پنج به علاوه یک در داخل کشور داریم که تخصصی در این حوزه ندارند و نتیجه آن نارضایتی مردم و فعالان اقتصادی شده است.
