برخلاف نظر وزیر نفت ایران، عمده گزارشهای جهانی درخصوص چشمانداز بازار انرژی روی کاهش شدید مصرف نفت در دو دهه آینده مانور میدهند
محمدحسین شاوردی | با گسترش شهرها و رشد روزافزون ترافیک، اغلب خریداران ذائقه مصرف خودرو را تغییر داده و به جای تمرکز روی محصولات بزرگ، بلند و پرمصرف مثل سدانها و شاسیبلندهای شهری، روی خودروهای کوچک و مینی کارهای برقی تمرکز میکنند. اروپاییها، ژاپنیها و خریداران چینی به عنوان سردمداران استفاده از مینیکارها، خودورهای الکتریکی دو و یک نفره و نیز محصولات سری کی کار (key car) از مهمترین پیشرانههای تقویت روزافزون تولید خودروهای کوچک هستند. آمریکایی ها هم با دمیدن بر طبل بیاعتباری خودروهای بینزین و دیزلی، به شدت روی گسترش تولید و فروش خودروهای الکتریکی تمرکز کرده و از طریق همکاری با صنایع هایتک شرقی، پیوسته هزینه تولید باطریهای پیشرفته لیتیوم-یون بردببلند را کاهش میدهند که به این به معنی کاهش قیمت شدید خودروهای الکتریکی کوچک و بزرگ، و ارجحیت آنها به محصولات دودزای درونسوز است.
در ایران اما این روند هرگز رنگ واقعیت به خود ندیده و نبود جایگاههای سوخت برق، در کنار عرضه محصولات بیکیفیت، تبلیغات اندک، عدم وجود فرهنگ استفاده و نیز ترجیحات و ذائقه خاص ایرانی در کنار بنزین ارزان احتمالا مهمترین عواملی بوده که موجب شده تا این دسته از خودروها که از قضا داروی مهم و اثربخشی برای ترافیک و آلودگی هوا در همه نقاط جهان هستند، در ایران چندان مورد استقبال و استفاده قرار نگیرند.
این بین صحبتهای اخیر وزیر نفت در کنفرانس خبری روز یکشنبه خود خبر از عمق کماطلاعی یا بیتوجهی مقامات دولت ایران به مسئله مهم تغییرات بازار انرژی در افق ۲۰۳۰ و ۲۰۴۰ دارد. شاید در بادی امر مقدمه این گزارش چندان نسبتی با بحث بیژن نامدار زنگنه در حوزه چشمانداز بازار انرژی نداشته باشد اما یک گشت و گذار در انبوه گزارشهای آینده پژوهی موسسات اقتصادی معتبر و نیز اندک اطلاعی از تحولات بازار خودرو، خبر از تعویض جدی کانال مصرفکنندگان خودرو از نفت به الکتریسیته در جهان در طول دو دهه آینده می دهد.
بدیهی است که مصرفکنندگان جدید خودرو به عنوان مهمترین متقاضیان بازار انرژی اصلیترین جهت دهی را به وضعیت بازار نفت میدهند ازینرو وقتی با رشدهای ۲۰ تا ۱۴۹ درصدی رشد مصرف خودروهای الکتریکی در بازارهای بزرگ جهان، یا رونق شدید تولید خودروهای پاک تک و دونفره در چین و اروپا مواجه میشویم، مطمئن میشویم که باید هرچه زودتر در سیاست های ملی خود در حوزه اقتصاد تک محصولی یا راهبرد تولید خودروهای بنزینی تغییراتی اعمال کرد. در اهمیت این ماجرا همین بس که عربستان به عنوان دومین تولیدکننده بزرگ نفت جهان اخیرا روی تولید انرژی برق از نور خورشید و توسعه زیرساختها برای رشد مصرف خودروهای الکتریکی تمرکز کرده است و آمریکا سردمدار اصلی تکنولوژیک در این رنج است ولی ایران همچنان به عنوان یک تماشاچی به تغییر و تحولات جهانی این حوزه چشم دوخته است.
توجه به این چند آمار میتواند صحت ادعای کارشناسان و نیز تردیدی بزرگ در مفهوم سخنان بیژن نامدار زنگنه ایجاد کند. برخلاف ادعای وزیر محترم نفت که عقیده دارد برآوردهای جهانی از رشد ۲ تا ۱۰ درصدی تقاضا در بخش نفت در جهان تا افق ۲۰۳۰ و ۲۰۴۰ حکایت میکند، واحد تحقیقات انرژی موسسه جهانی بلومبرگ از کاهش شدید مصرف نفت به دلیل رشد تولید خودروهای الکتریکی خبر میدهد. بر مبنای گزارش این موسسه، در افق ۲۰۴۰، از مجموع تولید سالانه ۱۱۰ میلیون خودرو ۵۴ درصد کل تولیدات به محصولات الکتریکی اختصاص دارد در حالی که یک سوم کل خودروهای جهان الکتریکی هستند. مجله اکونومیست هم با گردآوری پیشبینی سه موسسه بلومبرگ، واحد تحقیقات اوپک و واحد تحقیقات شرکت معظم اگزون موبیل از میزان تولید خودروهای الکتریکی که به ترتیب حدود ۲۸۰، ۴۰۰ و ۵۵۰ میلیون دستگاه تا سال ۲۰۴۰ بوده تایید میکند که بازار جهانی نفت به شدت تحت تاثیر افزایش مصرف خودروهای الکتریکی در جهان قرار می گیرد.
موسسه جهانی سنجش کربن (globalccsinstitute) هم که سالهاست در زمینه توسعه پایدار فعالیت میکند، پیشبینی کرده در افق ۲۰۴۰ مصرف بنزین در بازار خودرو به کمتر از یک چهارم میزان فعلی رسیده در حالی که ۵۰ درصد بازار خودرو در سیطره محصولات الکتریکی قرار میگیرد.
جالبتر اینکه اوپک به عنوان کارتل اصلی فروش نفت در جهان در گزارش سال ۲۰۱۷ خود پیشبینی رشد مصرف خودروهای الکتریکی را به میزان ۱۰۰ تا ۱۲۰ درصد نسبت به سال ۲۰۱۶ اضافه کرده و سایر آژانسهای تحقیقاتی هم بین ۲۰ تا ۲۰۰ درصد در پیشبینیهای خود افزایش لحاظ کردهاند. این یعنی خطر کاهش شدید مصرف بنزین و متعاقبا نفت جدی است و با پافشاری روی این موضوع، بیم آن میرود که اقتصاد تک محصولی ایران نتواند در یک افق زمانی ۱۰ ساله به خوبی وقایع را پیشبینی و با تغییرات خود را هماهنگ کند.
