طی سال‌های اخیر زغال‌سنگ همچنان یکی از مواد معدنی راهبردی جهان به شمار می‌رود و علاوه بر نقش آن در تولید برق در بسیاری از کشورها، مهم‌ترین کاربرد این ماده در صنعت فولاد و تولید کک متالورژی است. با وجود سیاست‌های جهانی برای کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی، پیش‌بینی‌ها از تداوم جایگاه زغال‌سنگ در تامین انرژی و صنایع پایه، به‌ویژه در کشورهای آسیایی، حکایت دارد. 

ایران نیز با برخورداری از ۱۴ میلیارد تن ذخیره احتمالی زغال‌سنگ، از ظرفیت قابل توجهی در این بخش برخوردار است؛ ظرفیتی که بخش عمده آن در پهنه‌های زغالی طبس، کرمان و البرز متمرکز شده و عمدتا در زنجیره تولید فولاد مورد استفاده قرار می‌گیرد. 

جدیدترین آمارهای منتشر شده استخراج زغال سنگ از سنجه عملکری برنامه هفتم از سوی وزارت صمت در سال ۱۴۰۳، نشان می‌دهد مجموع استخراج این ماده معدنی در سال ۱۴۰۳ معادل سه میلیون و ۵۹۶ هزار و ۷۶۶ تن است و جدول آماری از تمرکز این محصول معدنی در چند استان کشور حکایت دارد، به‌گونه‌ای که تنها پنج استان بخش عمده زغال‌سنگ ایران را تولید کرده‌اند. 

بر اساس این آمار در سال ۱۴۰۳، خراسان جنوبی با استخراج یک میلیون و ۹۹۸ هزار و ۵۴۵ تن، بزرگ‌ترین تولیدکننده زغال‌سنگ کشور بوده و به تنهایی بیش از نیمی از کل استخراج ایران را به خود اختصاص داده است که فاصله قابل توجه این استان با سایر تولیدکنندگان نشان می‌دهد مهم‌ترین ذخایر فعال زغال‌سنگ کشور همچنان در شرق ایران متمرکز است. 

پس از خراسان جنوبی، استان کرمان با ۷۲۲ هزار و ۱۸۰ تن در رتبه دوم قرار گرفته و این استان که از قطب‌های قدیمی معدن‌کاری ایران به شمار می‌رود، همچنان سهم قابل توجهی از تولید زغال‌سنگ کشور را در اختیار دارد. 

استان مازندران نیز با استخراج ۳۴۳ هزار و ۲۳۴ تن در جایگاه سوم و پس از آن استان سمنان با ۲۶۹ هزار و ۷۷۶ تن و گلستان با ۲۲۱ هزار و ۴۶۰ تن رتبه‌های چهارم و پنجم را به خود اختصاص داده‌اند. 

سهم سایر استان‌ها از استخراج زغال‌سنگ

در حالی که پنج استان نخست، بخش عمده تولید زغال سنگ کشور را در اختیار دارند، میزان استخراج در سایر استان‌های تولیدکننده فاصله قابل توجهی با آنها دارد و استان یزد با ۲۲ هزار و ۱۳۷ تن، خراسان رضوی با ۱۱ هزار و ۳۰ تن، آذربایجان شرقی با ۴۰۲۹ تن، اصفهان با ۳۵۰۰ تن و تهران با ۷۵۲ تن در رده‌های بعدی قرار گرفته‌اند و این اختلاف چشمگیر نشان می‌دهد استخراج زغال‌سنگ در ایران بیش از آنکه پراکندگی جغرافیایی داشته باشد، در چند استان دارای ذخایر غنی و معادن فعال متمرکز شده است.

گفتنی است؛ بررسی آمارهای سال ۱۴۰۳ همچنین نشان می‌دهد در ۲۲ استان کشور هیچ میزان استخراج زغال‌سنگ ثبت نشده و موقعیت جغرافیایی ذخایر ذغال سنگ و ساختار تولید این ماده معدنی در ایران همچنان متکی بر چند استان معدنی است.