اظهارات اخیر فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، مبنی بر اینکه قرار نیست مبلغ کالابرگ افزایش پیدا کند، موج جدیدی از انتقادات و پرسشها را برانگیخته است. این در حالی است که دولت پیشتر، در زمان شوک ارزی دی ماه، قول داده بود با پرداخت کالابرگ، تمام هزینههای معیشتی را پوشش خواهد داد و حتی هر سه ماه یکبار، مبلغ آن را متناسب با نرخ تورم افزایش خواهد داد. با این حال، علیرغم تأکید صریح قانون، حتی یک بار هم این اقدام عملی نشد و وعده مذکور کمتر از ۶ ماه عمر داشت.
تورم خوراکیها به مرز ۱۳۰ درصد رسید
گزارشهای تورمی اخیر ارقامی را نشان میدهند که کمتر سابقه داشته است. بانک مرکزی نرخ تورم نقطه به نقطه را بیش از ۷۷ درصد اعلام کرده، در حالی که مرکز آمار این شاخص را بیش از ۸۳ درصد محاسبه کرده است. اما تکاندهندهتر از همه، تورم گروه خوراکیهاست که با رسیدن به حدود ۱۳۰ درصد، به یکی از پیشتازان تورم تبدیل شده و سفره اقشار کمدرآمد را بیش از هر زمان دیگری کوچک کرده است.
قنبری: ما امروز در شرایط بسیار دشواری قرار داریم
علی قنبری، عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس، در گفتوگو با خبرآنلاین، وضعیت کنونی را اینگونه توصیف کرده است: «واقعیت این است که ما امروز در شرایط بسیار دشواری قرار داریم؛ از یک طرف دولت دچار کمبود جدی در منابع خودش است و از سوی دیگر شرایط فرودستان جامعه هم بسیار غیر قابل قبول است؛ بنابراین در حالیکه نیاز زیادی به حمایتهای دولتی وجود دارد، منابعی برای این کار وجود ندارد.»
او در ادامه نسبت به عواقب افزایش بیرویه کالابرگ هشدار داده و افزوده است: «دولت از یک طرف میتواند با بیاعتنایی کامل به نرخ تورم عمل کند و هر ماه کالابرگ را افزایش دهد. در کوتاه مدت شاید خسارت این اقدام به چشم نیاید، اما در هر حال این کار، با افزایش تورم به تدریج شرایط دشوارتری را رقم خواهد زد. حمایتی میتواند موثر باشد که به رشد چشمگیر تورم منجر نشود وگرنه آن حمایت میتواند به ضد خودش بدل شود و شرایط عمومی را بدتر کند.»
راهکار قنبری: اصلاح نظام حمایتی و حذف دهکهای برخوردار
این عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس در پاسخ به این سؤال که راهکار خروج از این بحران چیست، توضیح داده است: «من فکر میکنم دولت به جای حمایتهایی که تورمزا هستند، بهتر است به اساس مشکل بپردازد و کاری کند که با کاهش کسری بودجه، تورم کاهش یابد و همزمان به اصطلاح نظام حمایتی فعلی دست بزند تا با هدررفت کمتر منابع و اصابت دقیقتر، بتواند موثرتر با فقر و نابرابری مقابله کند. دولت با کنترل تورم روند کلان اقتصاد را به سمت بهبود هدایت میکند و منافع آن به همه مردم و بیش از همه کارگران، مزدبگیران و فرودستان خواهد رسید.»
رفع تحریم، گره کمبود منابع را باز میکند
در شرایطی که اقتصاد ایران به پاشنه آشیل کشور تبدیل شده، عدهای از کارشناسان معتقدند دولت راهی برای خروج از وضعیت فعلی نخواهد داشت مگر اینکه با رفع تنشهای فعلی، زمینه رفع تحریمها فراهم شود. قنبری نیز ضمن پذیرش این دیدگاه و تأیید آن در مصاحبه پیشین خود با خبرآنلاین، رفع تحریمها را گامی مؤثر برای اقدامات حمایتی از فرودستان دانسته و گفته است: «توافق اگر به رفع تحریم منجر شود، میتواند در بخش درآمدی کشور را دچار یک تحول اساسی کند. با درآمدهایی که به دست میآید، هم کسری بودجه تا حدی کاهش خواهد یافت و هم امکان کافی برای حمایت موثر از مردم فقیر فراهم خواهد شد.»
او در ادامه افزوده است: «دولت اگر بتواند تحریمها را لغو کند، فرصت این را خواهد داشت تا تورم را کاهش دهد و براساس اولویتهای خودش گام بردارد. طبعا در روزهای پسا توافق احتمالی، این فرصت به وجود میآید که کالاهای اساسی مورد نیاز وارد شوند و تورم کاهش یابد. در این صورت دولت امکان این را دارد با فراغ بال بیشتر، اقدامات حمایتی را در دستور بگذارد و با تخصیص بهینه کالاهای اساسی، مشکلات معیشتی را به حداقل برساند.»
اشتباه راهبردی دولت: پرداخت کالابرگ به همه مردم
یکی از انتقادات اساسی که به طرح کالابرگ وارد شده، پرداخت آن به تمام اقشار جامعه بدون در نظر گرفتن سطح درآمدی است. دولت چهاردهم با وجود تجربه تلخ پرداخت یارانههای همگانی در گذشته و با وجود کمبود شدید منابع، حاضر نشده است به جای حمایت یکسان از همه، حمایت مؤثرتری از اقشار نیازمند به عمل آورد. این رویه باعث میشود بخش قابل توجهی از منابع کالابرگ به جیب اقشار برخوردار برود که هیچ نیازی به این حمایتها ندارند.
قنبری با انتقاد شدید از این رویه گفته است: «دولت چهاردهم از همان ابتدا که کالابرگ را به همه پرداخت، کار اشتباهی کرد. دولت باید حمایتهای خود را تنها به اقشار نیازمند محدود کند تا استفاده بهتری از منابع ناچیز فعلی داشته باشد. با روش فعلی، منابعی بزرگ خرج میشوند که بخش بزرگی از آن هدر رفته است. دولت اگر اراده کافی را داشته باشد، میتواند با اصلاح همین نظام حمایتی فعلی، تاثیرگذاری حمایتهایش را افزایش دهد.»
پیشنهاد مشخص: حذف سه دهک برخوردار و اختصاص منابع به سه دهک فقیر
قنبری در ادامه پیشنهادی عملی برای برونرفت از این وضعیت ارائه کرده و توضیح داده است: «دولت میتواند با حذف دهکهای برخوردار، تمام منابع را به فرودستان اختصاص دهد. مثلا میتواند سه دهک برخوردار را از دریافت کالابرگ حذف کند و کل این منابع را به کالابرگ سه دهک فقیرتر اختصاص دهد. اینطور هم حمایت موثرتر است و هم به معنای واقعی کاهش فقر در دستور قرار میگیرد. این روش که به همه، به یکسان منابعی اختصاص یابد، به سود عدالت نیست و درنهایت منابع زیادی را هم از بین میبرد.»
