هفت صبح| بازار دکوراسیون داخلی که همیشه با فصلهای خاصی مثل شب عید جان میگرفت، این روزها حال و روز دیگری دارد. مغازههایی که تا همین یک سال پیش پر از رفتوآمد مشتریانی بود که برای تغییر حال و هوای خانههایشان برنامه داشتند، حالا بیشتر وقتها در سکوت فرو رفتهاند. افزایش ناگهانی قیمتها، کاهش قدرت خرید و وابستگی شدید این صنف به مواد اولیه وارداتی، دست به دست هم داده تا یکی از پویاترین بازارهای خدماتی شهری، به یک دوره رکود جدی وارد شود.
در سالهای گذشته، تغییر دکوراسیون خانه بخشی از سبک زندگی طبقه متوسط شهری محسوب میشد. از نصب کاغذ دیواری گرفته تا طراحی دیوار پشت تلویزیون و اجرای کابینتهای جدید، همه در سبد هزینههای خانوار تعریف میشد. اما حالا همین خدمات بهتدریج از اولویت خارج شدهاند. آنچه باقی مانده، تنها تقاضاهای حداقلی و ضروری است یعنی تعمیرات جزئی به جای نوسازی کامل.
جهش قیمتها از متری ۱۵۰ تا ۸۰۰ هزار تومان
فعالان این بازار میگویند مهمترین ضربه از سمت قیمت مواد اولیه وارد شده است. محصولاتی مثل برچسبهای دکوراتیو، چمن مصنوعی، امدیاف و انواع پوششهای دیواری که بخش عمدهای از آنها وابسته به واردات است، در مدت کوتاهی افزایش قیمتی کمسابقه را تجربه کردهاند.قیمت برچسبهای دکوراتیو که تا پیش از این متری حدود ۱۵۰ تا ۱۸۰ هزار تومان بود، حالا به محدوده ۲۷۰ تا ۲۸۰ هزار تومان رسیده است.
چمن مصنوعی که در پروژههای بالکن و فضاهای کوچک بسیار پرکاربرد بود، از متری حدود ۳۰۰ هزار تومان به ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار تومان رسیده است. متریالهای چوبی برای دیوارهای تلویزیون که قبلاً بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار تومان قیمت داشتند، حالا تا یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان هم معامله میشوند. این اعداد وقتی در مقیاس یک پروژه کامل قرار میگیرند، معنای واقعی خود را نشان میدهند. پروژهای که پیشتر با حدود ۱۰ میلیون تومان قابل اجرا بود، حالا به ۲۰ میلیون تومان یا حتی بیشتر نیاز دارد. این افزایش ناگهانی، تعادل میان عرضه و تقاضا را بههم زده است.
مشتریانی که عقب نشستند
در چنین شرایطی، مشتریان بهطور طبیعی از بازار فاصله گرفتهاند. بسیاری از خانوادهها ترجیح میدهند هزینههای دکوراسیون را به تعویق بیندازند و منابع مالی خود را صرف نیازهای ضروریتر کنند. نتیجه این تغییر رفتار، کاهش شدید تقاضا در بازار است.فروشندگان میگویند حتی کسانی که وارد مغازه میشوند، اغلب با شنیدن قیمتها از تصمیم خود منصرف میشوند. مقایسه مداوم قیمتهای جدید با نرخهای پیش از عید، به یکی از واکنشهای معمول مشتریان تبدیل شده است. این مقایسهها اغلب با یک نتیجه همراه است: انصراف از خرید.
کاهش محسوس تعداد مشتریان
برای درک دقیقتر وضعیت این بازار، با مهسا نصیری از فعالان حوزه دکوراسیون داخلی گفتوگو کردیم. روایت او تصویری روشن از شرایط حاکم بر این صنف ارائه میدهد: «فعالیت ما در حوزه دکوراسیون داخلی به گونهای بود که معمولا در آستانه مناسبتهایی مانند نوروز، تقاضا افزایش پیدا میکرد و مردم برای بهسازی منازل خود مراجعه میکردند. با این حال، قیمتها بهیکباره با رشد قابل توجهی مواجه شد و در بسیاری از موارد تا دو برابر افزایش یافت.
پیش از این، زمانی که مشتریان مراجعه میکردند، امکان ارائه جزئیات دقیقتری از هزینهها وجود داشت. اما اکنون با جهشهای بزرگی در قیمتها مواجه شدیم. این افزایش قیمتها به کاهش محسوس تعداد مشتریان منجر شده است. شرایط بهگونهای پیش رفت که حتی کارفرما با وجود تمایل به ادامه فعالیت، ناچار شد از برخی متقاضیان بخواهد زمان انجام کار خود را به تعویق بیندازند. افزایش قیمتها تقریبا در تمامی اقلام مشهود است.
این روند موجب شده است که میزان مراجعه مشتریان به شکل قابل توجهی کاهش یابد. بخش عمده فعالیت ما مبتنی بر استفاده از متریالهایی مانند برچسبهای پیویسی است که به دلیل وابستگی به واردات، افزایش قیمت چشمگیری را تجربه کردهاند. در عین حال، چشمانداز روشنی برای بهبود وضعیت تأمین این محصولات وجود ندارد. در صورت تداوم این شرایط، پیشبینی میشود که خانوارها هزینههای خود در این حوزه را بیش از پیش محدود کرده و صرفا به نیازهای ضروری بسنده کنند.
بهعنوان نمونه، هزینه اجرای کاغذ دیواری برای یک واحد مسکونی که پیشتر در حدود ۱۰ میلیون تومان برآورد میشد، اکنون با همین مبلغ تنها برای اجرای یک پروژه بسیار محدود کفایت میکند. طبیعی است که بسیاری از مشتریان با مشاهده این اختلاف قیمت، از انجام پروژه منصرف شوند. در مجموع، میتوان گفت بازار دکوراسیون داخلی در شرایط رکودی عمیقی قرار گرفته است.»
وابستگی به واردات، پاشنه آشیل بازار
یکی از مسائل کلیدی در رکود این بازار، وابستگی شدید به واردات است. بسیاری از متریالهای مورد استفاده در دکوراسیون داخلی از جمله PVC، برخی انواع چسبها و پوششهای دیواری، از خارج از کشور تأمین میشوند. نوسانات ارزی و محدودیتهای وارداتی، بهسرعت خود را در قیمت نهایی این محصولات نشان میدهد.این وابستگی باعث شده تولید داخلی هم نتواند نقش جایگزین مؤثری ایفا کند. در برخی موارد، نمونههای داخلی از نظر کیفیت یا تنوع توان رقابت ندارند و همین موضوع دست فعالان بازار را بستهتر کرده است.
رکود بازار دکوراسیون، نشانهای از تغییر در الگوی مصرف خانوارهاست. در شرایطی که هزینههای اساسی زندگی افزایش پیدا کرده، تمایل به هزینه برای زیباسازی فضاهای داخلی کاهش یافته است. خانوادهها حالا بیشتر به سمت نگهداری وضعیت موجود حرکت کردهاند. تعمیر به جای تعویض و استفاده طولانیتر از امکانات فعلی، به یک الگوی غالب تبدیل شده است. این تغییر رفتار، حتی در صورت ثبات نسبی قیمتها هم ممکن است بهسادگی معکوس نشود.
کسبوکارهایی در مرز بقا
برای فعالان این صنف، رکود به معنای کاهش درآمد و در مواردی تغییر مسیر شغلی است. همانطور که در روایت مهسا نصیری هم دیده میشود، بسیاری از نیروهای این حوزه به سمت مشاغل دیگر روی آوردهاند تا بتوانند هزینههای زندگی را تأمین کنند. کاهش ساعات کاری، تعدیل نیرو و حتی تعطیلی برخی واحدها، از پیامدهای مستقیم این وضعیت است. مغازههایی که روزگاری با چندین نیروی کار فعالیت میکردند، حالا با حداقل ظرفیت ادامه میدهند یا در انتظار بهبود شرایط هستند.
آیندهای مبهم
پیشبینی آینده بازار دکوراسیون داخلی، به متغیرهای متعددی وابسته است؛ از وضعیت نرخ ارز گرفته تا سیاستهای تجاری و قدرت خرید خانوارها. در صورتی که روند فعلی ادامه پیدا کند، احتمال عمیقتر شدن رکود وجود دارد. با این حال، برخی فعالان بازار معتقدند که در صورت ثبات نسبی قیمتها، ممکن است بخشی از تقاضای انباشته به بازار بازگردد. هرچند این بازگشت احتمالا آهسته و محدود خواهد بود. آنچه مسلم است، این بازار دیگر شبیه گذشته نخواهد بود. دکوراسیون داخلی که زمانی نماد تغییر و نو شدن بود، حالا درگیر بقا شده است؛ بازاری که برای بازگشت به روزهای پررونق خود، بیش از هر چیز به ثبات اقتصادی و بازگشت اعتماد مصرفکنندگان نیاز دارد.
