هفت صبح| چند روز پیش ماهشهر و دیروز نوبت به عسلویه رسید. نقشه راه شبیه هم است. به مجتمعهای پتروشیمی یوتیلیتی حمله میشود تا شهرهای پتروشیمی با قطع آب، برق، بخار و گازهای صنعتی، برای چند ماه از مسیر تولید خارج شوند. در میانه تنشهای فزاینده منطقهای، نقشه درگیریها از میدانهای کلاسیک نظامی فاصله گرفته و به قلب زیرساختهای حیاتی رسیده است. جایی که مجتمعهای پتروشیمی و برخی پالایشگاهها به اهدافی تعیینکننده تبدیل شدهاند.
آنچه در روزهای اخیر رخ داده نشان میدهد ائتلاف آمریکایی–صهیونیستی که در جایگاه مهاجم قرار گرفته، با تصمیمهایی شتابزده و پرخطر، حمله به زیرساختهای انرژی ایران را در دستور کار قرار داده است. تمرکز بر مجتمعهای تولیدی و تأسیسات پشتیبان صنعت پتروشیمی بیانگر آن است که طراحان این حملات، با درک اهمیت فرآوردههای گرانبهای نفت و گاز، بهویژه محصولات پتروشیمیایی در معادلات اقتصادی و سیاسی، تلاش دارند با ضربه زدن به این شریانها، فشار اقتصادی و صنعتی ایجاد کنند. در مقابل، ایران نیز با اتخاذ رویکردی فعال تلاش کردهاست پاسخ حملات را به شیوهای مناسب بدهد.
عسلویه در مرکز توجه
منطقه عسلویه که بهعنوان یکی از مهمترین هابهای انرژی ایران شناخته میشود، دیروز بار دیگر در کانون توجه قرار گرفت. گزارشها از وقوع انفجارهایی در محدوده تأسیسات صنعتی و پتروشیمی این منطقه حکایت دارد. رخدادی که از نگاه بسیاری از ناظران به هدفگیری زیرساختهای حیاتی انرژی از سوی ائتلاف مهاجم آمریکایی–صهیونیستی مربوط دانسته میشود. این تحولات نشان میدهد که هدفگذاریها بهسمت نقاطی رفته که بیشترین نقش را در تولید و صادرات دارند.
حوالی عید نوروز، 4 فاز تولید گاز عسلویه هدف حملات هوایی بودند و اکنون، نوبت به پتروشیمیهای منطقه رسیده است. اهمیت عسلویه به تولید گاز محدود نمیشود. زنجیره گستردهای از صنایع پتروشیمی در این منطقه فعال هستند و هرگونه اختلال در آنها، پیامدهایی فوری در سطح ملی و حتی جهانی ایجاد میکند. در کنار عسلویه، منطقه ماهشهر نیز از جمله نقاطی است که طی روزهای گذشته هدف حمله قرار گرفته و بخش مهمی از ظرفیت تولیدی آن دچار اختلال شده است. تمرکز بر این مناطق نشان میدهد که حملات، بر مراکز کلیدی تولید و صادرات متمرکز شدهاند. مراکزی که ستون فقرات اقتصاد انرژی ایران را تشکیل میدهند و نقش مهمی در جریان صادرات و درآمدهای ارزی دارند.
گسترش دامنه درگیری
مجتمع پتروشیمی مرودشت در استان فارس نیز یکی از اهداف تهاجم هوایی روز گذشته بود. با این حال، حملات به جنوب کشور محدود باقی نمانده و گزارشهایی از هدف قرار گرفتن تأسیسات انرژی در تبریز نیز منتشر شده است. این تحول نشانهای از گسترش جغرافیای درگیری به نقاطی است که پیشتر دور از چنین تنشهایی قرار داشتند. با این حال، مدیریت سریع بحران و مهار آتشسوزی در این مناطق نشان داد که زیرساختهای امدادی و فنی توانستهاند از تبدیل یک حادثه به بحران گسترده جلوگیری کنند. سرعت عمل در کنترل شرایط یکی از عوامل مهم در کاهش آثار این حملات به شمار میرود.
بازتاب در بازارهای داخلی و جهانی
انتخاب پتروشیمیها و پالایشگاهها بهعنوان اهداف اصلی، ریشه در اهمیت راهبردی این مراکز دارد. این تأسیسات منبع اصلی درآمد ارزی کشورها و ستون زنجیره تولید صنعتی به شمار میروند. هرگونه اختلال در آنها، بهسرعت خود را در کاهش تولید، افزایش قیمتها و بیثباتی بازارها نشان میدهد. آسیب به زیرساختهای انرژی اثر فوری و گسترده دارد. توقف تولید در یک مجتمع پتروشیمی یا پالایشگاه، علاوه بر اقتصاد داخلی بر بازارهای جهانی نیز اثر میگذارد. به همین دلیل این مراکز به اهدافی حساس در شرایط تنشهای ژئوپلیتیکی تبدیل شدهاند. حمله به پتروشیمیهای مختلف کشور، پیامدهای جدی برای بازار سرمایه به همراه دارد. هرگونه اختلال در فعالیت پتروشیمیها، مستقیماً بر سودآوری شرکتهای بورسی این بخش اثر میگذارد. کاهش تولید، افزایش ریسک عملیاتی و نگرانی سرمایهگذاران موجب افت قیمت سهام و افزایش نوسانات در بورس میشود.
نبردی که ادامه دارد
آنچه امروز در عسلویه، ماهشهر، مرودشت و تبریز رخ داد، نشاندهنده شکلگیری نوعی «جنگ انرژی» است. جنگی که در آن، هدف اصلی نه تصرف سرزمین، بلکه کنترل و تأثیرگذاری بر شریانهای حیاتی اقتصاد است.در این میدان، ایران تلاش دارد با حفظ توان داخلی و در عین حال، انتقال فشار به بیرون از مرزها، توازن را به نفع خود تغییر دهد. در مقابل، حملات به زیرساختهای ایران نیز نشان میدهد که این تقابل وارد مرحلهای شده که در آن، اقتصاد و انرژی بهطور مستقیم در معرض تهدید قرار دارند.
یوتیلیتیهایی که همهچیز را روشن نگه میدارند
در عسلویه پیش از آنکه نام مجتمعهای بزرگ تولیدی به میان بیاید، باید از شریانهای حیاتیای گفت که دیده نمیشوند اما همهچیز بر دوش آنهاست. پتروشیمیهای مبین و دماوند، تأمینکننده آب صنعتی، برق، بخار، هوای فشرده و خدمات زیربنایی برای دهها مجتمع فعال در این منطقه هستند. این واحدها بهنوعی قلب تپندهای محسوب میشوند که اگر از کار بیفتند، حتی سالمترین و مدرنترین مجتمعهای تولیدی نیز توان ادامه فعالیت نخواهند داشت. متاسفانه حمله به این دو، بهصورت زنجیرهای بیش از 80 درصد ظرقیت صنایع پتروشیمی عسلویه را موقتاً از مدار تولید خارج کرد.
الفین؛ آغاز مسیر ارزش افزوده
در میان مجتمعهای فعال، واحدهای الفین جایگاهی کلیدی دارند. پتروشیمی کاویان بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان اتیلن در کشور، نقش تأمینکننده خوراک برای بسیاری از صنایع پاییندستی را ایفا میکند. در کنار آن، پتروشیمی جم با تولید انواع پلیاتیلن و محصولات وابسته، سهم مهمی در تأمین نیاز بازار داخلی و صادرات دارد. این واحدها در واقع نقطه آغاز تبدیل مواد خام به محصولات با ارزش افزوده بالاتر هستند.
متانول؛ پیشران صادرات
بخش دیگری از توان تولیدی عسلویه به واحدهای متانولی اختصاص دارد که نقش پررنگی در صادرات ایفا میکنند. پتروشیمی زاگرس یکی از بزرگترین تولیدکنندگان متانول در سطح جهانی است و حجم قابل توجهی از تولیدات آن راهی بازارهای بینالمللی میشود. در کنار آن، پتروشیمی مرجان با بهرهگیری از فناوریهای جدید، به افزایش ظرفیت تولید این محصول استراتژیک کمک کرده است. متانول تولیدی در این مجتمعها، هم بهصورت مستقیم صادر میشود و هم بهعنوان خوراک صنایع دیگر مورد استفاده قرار میگیرد.
آروماتیکها؛ مواد پایه صنایع مادر
در حلقهای دیگر از این زنجیره، تولید مواد آروماتیکی قرار دارد که برای بسیاری از صنایع مادر ضروری هستند. پتروشیمی نوری بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان این حوزه، محصولاتی مانند بنزن و پارازایلین را تولید میکند. موادی که در صنایع نساجی، پلاستیک و تولید رزین کاربرد گسترده دارند و نقش مهمی در تکمیل زنجیره ارزش ایفا میکنند.
افزایش ارزش افزوده
در ادامه مسیر، مجتمعهایی قرار دارند که محصولات نهاییتر و تخصصیتری تولید میکنند. پتروشیمی پارس با تولید استایرن و مشتقات آن، یکی از بازیگران مهم در حوزه پلیمرهای مهندسی محسوب میشود. همچنین پتروشیمی بوشهر با ساختاری چندمنظوره، تلاش کرده است زنجیرهای کامل از تولید متانول تا محصولات پاییندستی را در یک مجموعه متمرکز کند. این بخشها نقش مهمی در ایجاد ارزش افزوده بیشتر و کاهش خامفروشی دارند.
ستون صادرات غیرنفتی
تمرکز این حجم از تولید در عسلویه باعث شده است این منطقه به یکی از مهمترین منابع ارزآوری کشور تبدیل شود. بخش قابل توجهی از صادرات پتروشیمی ایران از این نقطه انجام میشود و هزاران شغل مستقیم و غیرمستقیم به آن وابسته است. همین ویژگیها، عسلویه را به یکی از کلیدیترین نقاط اقتصاد ملی بدل کردهاست.
