هفت صبح| مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران گفته که قرار است در محدوده فرودگاه امام خمینی(ره)، منطقه آزاد ایجاد شود تا اتوبوسها و برخی کالاها به جای ترخیص در بنادر مستقیما به این منطقه منتقل و تشریفات گمرکی و ترخیص آنها در همان محل انجام شود. طرحی که اگر به درستی ایجاد شود، از یک سو مراحل بروکراتیک و فرسایشی بنادر را میتواند دور بزند و به روند ترخیص کالاها از گمرک سرعت بخشد و به دنبال آن ناوگان شهری هم در مدار قرار گیرند.
همچنین میتواند قفل واردات خودرو در پایتخت کشور را بشکند و خودروی خارجی با کیفیت و با قیمت مقرونتر را در اختیار مردم قرار دهد. این طرح اما علاوه بر امتیازهای یاد شده، روی دیگری هم دارد و آن سد محکم خودروساز داخلی است که منافعش با انحصار گره خورده است. بنابراین مافیای داخلی ممکن است برنامه ایجاد منطقه آزاد تهران را در همان نطفه خفه کند. چالش دیگر این است که قیمت مسکن نیز تحت تاثیر این طرح قرار میگیرد. بدان معنا که با ایجاد و رسمی شدن سازمان مناطق آزاد تهران، قیمت واحدهای مسکونی و تجاری هم دچار جهش قیمت خواهد شد.
در صورت تصویب منطقه آزاد فرودگاه امام خمینی، دامنه آن نیز باید به تایید نهایی هیئت وزیران برسد و پروسهای فوری نیست. ضمن اینکه فعلا مشخص نیست که کدام بخش از استان تهران را در بر خواهد گرفت.با این حال پیگیری شورای شهر تهران همزمان با افزایش دامنه جغرافیایی حرکت خودروهای پلاک مناطق آزاد انزلی و ارس به استانهای متعدد، این خوشبینی را در افکار عمومی ایجاد کرده است که بازار خودرو تهران نیز از انحصار رهایی خواهد یافت. اما باید منتظر ماند که آیا این بار، خواست مردم و اراده حکومت، بر لابی جریانهای انحصارگر خودرو میچربد یا نه؟
ایجاد منطقه آزاد مغایرتی با منافع ملی و زندگی در تهران ندارد
هادی حقشناس اقتصاددان و استاندار گیلان در گفتوگو با هفت صبح درباره اساس ایجاد مناطق آزاد میگوید: «فلسفه ایجاد مناطق آزاد این است که مواد اولیه به همراه تکنولوژیهای جدید به ایران وارد و در این مناطق به کالای نهایی تبدیل شود. سپس بخشی از آن وارد سرزمین اصلی و بخشی هم مجدد صادر شود. به بیانی سادهتر به جای وارد کردن کالای نهایی، با توجه به اینکه ما متخصصان و منابع انسانی غنی داریم و به نسبت هم قیمت انرژی در ایران ارزانتر است، کالا را در کشور تولید کنیم.»
حقشناس معتقد است که ایجاد مناطق آزاد تهران به افزایش تسهیلات و کاهش هزینه کالا و خدمات میانجامد: «15 تا 20 درصد جمعیت کشور بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم در تهران تردد میکنند که طبیعتا برای زندگی به کالا و خدمات نیاز دارند. بنابراین هرچه نیازهایشان ارزانتر تامین شود، هزینه زندگی کاهش پیدا میکند. داشتن منطقه آزاد مغایرتی با منافع ملی و زندگی در تهران نیست بلکه صرفا تسهیلات را بیشتر میکند.
ضمن اینکه از صحبتهای آقای چمران اینطور به نظر میرسد که قرار است شهر فرودگاهی امام خمینی از منظر حمل و نقل، مشمول منطقه آزاد شود وگرنه در تهران منطقهای به نام «آبخین» داریم که از کل کشور کالا به آنجا میآید و توزیع میشود. در غیر اینصورت اگر کالایی بخواهد تولید شود، مواد آن از مرز باید وارد شود.» او با اشاره به اهمیت نقطه جغرافیایی، بیان میکند:
«صرفه اقتصادی حکم میکند که مناطق آزاد در مجاورت مرزهای خشکی و آبی کشور مانند بندر انزلی، بندر امیرآباد، کیش، قشم یا آبادان شکل بگیرند تا مواد وارداتی در همان نقطه ورود به کالای نهایی تبدیل شوند. با این حال، اگر مورد منطقه آزاد تهران در قالب یک شهر فرودگاهی باشد، ماجرا متفاوت خواهد بود؛ چراکه این فرمت اقتصادی ماهیتی خدماتی دارد و مختصات جغرافیایی و دوری از مرز، مانعی برای کارکرد آن ایجاد نمیکند.»
ایراد از اصل مناطق آزاد نیست ما بلد نیستیم درست تعریفش کنیم
حقشناس در پاسخ به اینکه آیا حذف و کوتاهکردن مراحل گمرک و ترخیص کالا میتواند به کاهش قیمت نهایی منجر شود، میگوید: «صد سال پیش بنادر نسل اول ایجاد شدند و به مرور نسل بنادر تغییر پیدا کرد چراکه اوایل صرفا کالای نهایی وارد میشد. در نسل جدید، بنادر خود به کانون تولید تبدیل شدهاند؛ بدین معنا که کارخانه تاسیس کردهاند تا مواد اولیه را در نهایت تبدیل به کالا کنند. ما حتی کشت فراسرزمینی داریم یعنی برخی افراد به کشورهای اطراف رفتهاند، آنجا کشت و محصول را وارد کشور میکنند و بسته به منافع ملی و مزیت نسبی کشور، این روند گاهی برعکس هم میشود.»
این اقتصاددان با تاکید براینکه اگر درست تدبیر شود، مناطق آزاد میتوانند به افزایش منافع ملی کشور کمک کنند، بیان میکند: «نمونه موفقیتآمیز آن بندر جبل علی را داریم؛ آیا شما مشاهده کردهاید که روی کالایی درج شده باشد «Made in Dubai»؟ قطعا خیر. اما سالانه 20 الی 25 میلیون کانتینر وارد دبی میشود که متعلق به امارات نیست اما این کشور محل خدمت تجاری یا به اصطلاح هاب منطقه شده است. پرسش این است که چرا کالای من باید به دبی برود و بعد دوباره توزیع شود؟ چرا این کالا به بنادر ایران نرود؟ چرا فرودگاه امام خمینی نرود؟ اینها مزیتهایی است که مناطق آزاد دارند. اگر قواعد این مناطق درست رعایت شود به افزایش منفعت ملی و کاهش قیمت تمام شده کالا منجر میشود.»
منطقه آزاد تهران ورود خودرو را تسهیل میکند
حقشناس در پاسخ به اینکه آیا ممکن است منطقه آزاد تهران در نهایت به مبدا ورود کالای وارداتی مصرفی ختم شود، میگوید: «کولبران زحمتکشترین افراد و به معنای واقعی پاسداران مرزهای ما هستند، اما وقتی آنها کالا را میآورند، لطمهای به اقتصاد ملی وارد نمیشود ولی وقتی قانونی و از مناطق آزاد گذر میکنند، به اقتصاد ضربه وارد میشود؟ چرا باید سالانه بین 10 تا 20 میلیارد دلار قاچاق کالا داشته باشیم؟ یکجای کار ایراد دارد و آنجایی که ایراد دارد، مناطق آزاد نیست؛ ما مناطق آزاد را درست تبیین و تعریف نکردهایم. البته اشکالاتی هم در مدیریت مناطق آزاد وجود دارد ولی نمیتوانیم آن را تعطیل کنیم.»
این اقتصاددان معتقد است که ایجاد منطقه آزاد در تهران، قطعا نتایج مثبتی دارد چراکه ورود خودرو را تسهیل میکند: «بین 15 تا 20 هزار نفر در جادهها کشته میشوند، بخشی از قطع نخاعها در ایران ناشی از تصادفات است و بنابر آمار سازمان محیط زیست، 80 درصد منشا آلودگی تهران خودرو داخلی است. بنابراین بهتر است خودروی خوب در اختیار مردم باشد تا هم کمتر کشته شوند، هم آلودگی کمتر شود و هم با قیمت ارزانتری در دسترسشان قرار گیرد.»
