به گزارش هفت صبح، در یازدهمین روز از جنگ خاورمیانه همچنان صدای انفجار موشکها به گوش میرسد و تنگه هرمز در آتش میسوزد و نفت به ۹۳ دلار رسیده است، اما در بازار مواد غذایی ایران، قصهای متفاوت در جریان است. قیمت برنج تثبیت شده، حبوبات و سبزیجات که در روزهای نخست جنگ جهش داشتند، از اوج خود عقبنشستهاند و روغن خوراکی که تا دو هفته پیش قفسهها را خالی کرده بود، حالا با نظم در حال توزیع است. گزارشی از یازدهمین روز جنگ و معمای بازار مواد غذایی.
برنج به عنوان یکی از اصلیترین اقلام سفره ایرانی، در جنگ تصویری از ثبات نسبی را به نمایش گذاشته است. گزارشهای میدانی حاکی از آن است که قیمت انواع برنج ایرانی در بازار خردهفروشی در محدوده معقولی نوسان دارد و خبری از جهشهای هیجانی نیست. بر اساس آخرین گزارشها، برنج طارم هاشمی که از پرمصرفترین انواع برنج در ایران است، در خردهفروشیها بین ۴۲۰ تا ۴۴۰ هزار تومان در هر کیلوگرم به فروش میرسد. این در حالی است که سازمان تعاون روستایی برای حفظ تعادل بازار، برنج فجر را با نرخ بین ۲۰۰ تا ۲۲۰ هزار تومان و طارم هاشمی را بین ۳۹۰ تا ۴۱۰ هزار تومان عرضه کرده است. رئیس سازمان مرکزی تعاون روستایی از توزیع روزانه ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ تن برنج ایرانی در فروشگاههای زنجیرهای و روستابازارها خبر داده و تأکید کرده که این روند برای حفظ تعادل بازار ادامه خواهد داشت. این حجم از توزیع منظم، نقش مهمی در مهار التهابات احتمالی داشته است. در بازار آزاد نیز قیمتها نشاندهنده ثبات نسبی است. برنج شیرودی از کیلویی ۳۲۰ هزار تومان، برنج فجر از کیلویی ۳۴۰ هزار تومان و برنج ندا از کیلویی ۲۹۹ هزار تومان عرضه میشود. برنجهای کیفیتر مانند کشت دوم فریدونکنار نیز در محدوده ۴۵۰ تا ۴۹۵ هزار تومان معامله میشوند. این ارقام در مقایسه با گزارشهای مهرماه ۱۴۰۴ که برنج هاشمی گیلان را کیلویی ۳۳۵ هزار تومان نشان میداد، افزایشی حدود ۳۰ درصدی را نشان میدهد، اما نسبت به روزهای نخست جنگ، از ثبات برخوردار است.
نوسان حبوبات در جنگ جدی نبود
اگر بخواهیم پرنوسانترین گروه غذایی در روزهای جنگ را نام ببریم، بیتردید حبوبات در صدر قرار میگیرد. گزارشهای دیماه ۱۴۰۴ از افزایش چشمگیر قیمت حبوبات حکایت داشت. در آن مقطع، هر کیلوگرم لوبیا چیتی به مرز ۶۰۰ هزار تومان نزدیک شده بود و عدس ۲۱۹ هزار و ۹۰۰ تومان، نخود ۲۵۰ هزار تومان و لپه ۳۰۰ هزار تومان قیمت داشت. فعالان بازار، رشد هزینههای تولید، افزایش نرخ حملونقل، نوسانات ارزی و کاهش عرضه را مهمترین عوامل این گرانی عنوان میکردند. اما در یازدهمین روز جنگ، تصویر متفاوت است. گزارشها نشان میدهد که حباب قیمت حبوبات تا حد زیادی تخلیه شده است. اگرچه ارقام دقیقی از قیمتهای فعلی در دسترس نیست، اما منابع میدانی از کاهش محسوس قیمتها نسبت به اوج دیماه خبر میدهند. این کاهش را میتوان ناشی از سه عامل دانست؛ نخست، تعدیل انتظارات تورمی پس از فروکش کردن هیجانات اولیه جنگ است. دوم، افزایش عرضه توسط سازمانهای مسئول و سوم، کاهش قدرت خرید مردم که به رکود تقاضا منجر شده است. رضا کنکری رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی استان تهران با تأکید بر ثبات قیمتها میگوید: «افزایش قیمتی در اقلام غذایی نداریم. قیمتهایی که پیشتر اعلام شده بودند، به همین شیوه همچنان عرضه میشوند و هیچ گونه افزایش قیمتی رخ نداده است.» این اظهارات نشاندهنده آن است که بازار حبوبات پس از شوک اولیه، به ثبات نسبی رسیده است.
بازار سبزیجات و صیفیجات نیز مانند حبوبات، روزهای پرالتهابی را پشت سر گذاشت. در هفته منتهی به ۲۲ بهمن ۱۴۰۴، قیمت خیار بین ۳۵ تا ۶۰ هزار تومان، گوجهفرنگی بین ۳۰ تا ۶۰ هزار تومان و پیاز و سیبزمینی بین ۲۹ تا ۴۵ هزار تومان در نوسان بود. اما جدیدترین نرخنامه سازمان میادین میوه و ترهبار در ۱۹ اسفند ۱۴۰۴، تصویری از ثبات و حتی کاهش قیمتها را نشان میدهد. سیبزمینی کیلویی ۴۲ هزار تومان، پیاز سفید ۲۴ هزار تومان، گوجهفرنگی گلخانهای ۵۵ هزار تومان و خیار رسمی ۳۹ هزار تومان قیمت دارند. این ارقام نشان میدهد که سبزیجات و صیفیجات که در روزهای نخست جنگ با افزایش تقاضا و التهاب قیمتی مواجه شده بودند، حالا به روال عادی بازگشتهاند. وفور عرضه و توزیع منظم از طریق میادین میوه و ترهبار، نقش مهمی در این ثبات داشته است.
تکمیل ذخایر استراتژیک گوشت و مرغ
بازار گوشت و مرغ اما تصویر متفاوتی دارد. هر کیلوگرم گوشت مرغ در حال حاضر ۲۹۵ هزار تومان معامله میشود که نسبت به ابتدای اسفند افزایش داشته است. این افزایش را میتوان ناشی از تقاضای فصلی در ماه رمضان و تعطیلات نوروز دانست. با این حال، معاون وزیر جهاد کشاورزی از واردات گوشت مرغ از ترکیه برای تکمیل ذخایر استراتژیک خبر داده است. قیمت گوشت قرمز اما افزایش محسوستری داشته است. هر کیلوگرم شقه گوسفندی بین ۱.۵ تا ۱.۹ میلیون تومان و ران گوسفندی بین ۲.۱ تا ۲.۲ میلیون تومان معامله میشود. این ارقام نشاندهنده بازگشت قیمتها به نرخهای زمان جنگ ۱۲ روزه است.
روغن خوراکی یکی از حساسترین کالاها در ماههای اخیر بود. حذف ارز ترجیحی در دیماه ۱۴۰۴ باعث شد قیمت روغن نباتی تقریباً به یکباره سه برابر شود. گزارش مرکز آمار ایران نشان میدهد که قیمت گروه «روغنها و چربیها» در دیماه بیش از ۵۰ درصد افزایش یافت. اما در یازدهمین روز جنگ، بازار روغن به ثبات رسیده است. گزارشها حاکی از آن است که شبکه توزیع به شکل منظم فعال بوده و بر اساس سفارش فروشگاهداران، محصولات در فاصله کوتاه تأمین میشود. هر بطری روغن مایع ۱.۶ لیتری بین ۵۰۴ تا ۶۲۶ هزار تومان و بطری ۸۱۰ گرمی حدود ۳۲۳ هزار تومان قیمت دارد.
برای درک دلایل ثبات بازار مواد غذایی در یازدهمین روز جنگ، باید چند عامل را در نظر گرفت. نخست، مدیریت منظم عرضه است، گزارشها از توزیع روزانه کالاهای اساسی در فروشگاههای زنجیرهای و میادین میوه و ترهبار حکایت دارد. این توزیع منظم، از شکلگیری صفهای طولانی و التهاب روانی جلوگیری کرده است. دوم، توقف صادرات در افزایش عرضه موثر بوده است. صادرات برخی محصولات مانند تخممرغ و خرما متوقف شده تا تضمینی بر تأمین پایدار بازار مصرف باشد. این اقدام هوشمندانه، از خروج محصول از کشور و کمبود در بازار داخلی جلوگیری کرده است. سوم، ذخایر استراتژیک افزایش یافته است، کشورهای حاشیه خلیج فارس که ۸۵ تا ۹۰ درصد مواد غذایی خود را وارد میکنند، با بحران جدی مواجه هستند. اما ایران به دلیل تنوع اقلیمی و تولید داخلی، وابستگی کمتری به واردات از مسیر تنگه هرمز . چهارم، تعدیل انتظارات تورمی به دلیل افزایش قدرت نمایی ایران است پس از شوک اولیه جنگ، انتظارات تورمی تا حدی تعدیل شده و خریدهای هیجانی کاهش یافته است. بر همین اساس رفتار هیجان از سوی مردم برای خرید مشاهده نمیشود.
یازدهمین روز جنگ در حالی سپری میشود که بازار مواد غذایی ایران، برخلاف بسیاری از پیشبینیها، در مسیر ثبات قرار دارد. برنج به عنوان قوت غالب مردم، با قیمتهای کنترلشده در دسترس است و همین مسأله میتواند منجر به کاهش التهاب برای سایر اقلام شود. حبوبات و سبزیجات از حباب خارج شدهاند. روغن خوراکی نیز با توزیع منظم، به ثبات رسیده است. البته نمیتوان از افزایش قیمت گوشت مرغ و قرمز چشمپوشی کرد، اما این افزایش نیز در چارچوب تقاضای فصلی ماه رمضان و نوروز قابل تحلیل است. آنچه در این میان اهمیت دارد، مدیریت هوشمندانه بازار و توزیع منظم کالاهاست. توقف صادرات، استفاده از ذخایر استراتژیک و نظارت مستمر بر بازار، عواملی هستند که مانع از تکرار تجربه تلخ دیماه ۱۴۰۴ شدهاند. در پایان این مسیر، شاید بتوان گفت که بازار مواد غذایی ایران در آزمون جنگ، عملکرد قابل قبولی داشته است. اما این ثبات شکننده است و تداوم آن به مدیریت دقیق و نظارت مستمر نیاز دارد. یازدهمین روز جنگ، تصویری از آرامش پس از طوفان را به نمایش گذاشت؛ آرامشی که امید است تا پایان بحران تداوم یابد.
