هفت صبح| در یک سال اخیر سفره مردم هر روز کوچکتر شده و هر کالای اساسی به دلیل آزادسازی نرخ ارز کوچک شده است، به طوری که مردم توان خرید گوشت مرغ هم ندارند و خبر آزادسازی صادرات مرغ توسط وزارت جهاد کشاورزی، ناشی از همین کاهش تقاضاست و همین مسئله نگرانیهای تازهای را درباره آینده بازار محصول پروتئینی ایجاد کرده است.
در حال حاضر هر خبری درباره کالاهای اساسی میتواند موجی از نگرانی را در میان مصرفکنندگان ایجاد کند، بازار مرغ گوشتی در کانون توجه قرار گرفته است. از یک سو، آمارهای رسمی از کاهش تولید گوشت مرغ در خردادماه نسبت به سال قبل حکایت دارد و از سوی دیگر، وزارت جهاد کشاورزی مجوز صادرات ماهانه ۱۰ هزار تن گوشت مرغ را صادر کرده است. این تناقض، پرسشهای جدی را درباره اولویتهای سیاستگذاری در بازار پروتئین کشور ایجاد کرده است.
در شرایطی که تولید داخلی با کاهش محسوسی مواجه شده، کارگروه امنیت غذایی و تنظیم بازار کالاهای اساسی، مجوز صادرات ماهانه ۱۰ هزار تن گوشت مرغ را صادر کرده است. این تصمیم در حالی گرفته شده که وزارت جهاد کشاورزی از افزایش دوباره جوجهریزی خبر داده و اعلام کرده که صادرات مرغ در دستور کار وزارتخانه قرار دارد.
با این حال، کارشناسان نسبت به تکرار تجربه تلخ سال گذشته هشدار میدهند. در آن مقطع، آزادسازی صادرات تخممرغ با جهش شدید قیمت در بازار داخلی همراه شد و وزارت جهاد را مجبور به ممنوعیت مجدد صادرات کرد. به همین دلیل تنظیم بازار، باید در دستور کار قرار گیرد.
فرزاد طلاکش، دبیرکل فدراسیون طیور کشور، در گفتوگو با خبرنگار هفتصبح به یکی از ریشههای اصلی کاهش تقاضا اشاره کرده و گفت: «شکاف میان نرخ ارز وارداتی نهادهها و ارزش کالابرگ عامل اصلی نابسامانی اخیر بازار است.»
بر اساس توضیحات طلاکش، «در دیماه ۱۴۰۴ و همزمان با آزادسازی قیمت نهادهها، دولت اعلام کرد که کالابرگ اختصاص پیدا میکند و نرخ ارز وارداتی نهادهها را ۱۱۲ هزار تومان تعیین کرد. قرار بر این بود که با افزایش نرخ ارز، ارزش کالابرگ نیز افزایش پیدا کند. اما در مقطع کنونی، نرخ ارز واردات نهاده به ۱۵۲ هزار تومان رسیده در حالی که ارزش کالابرگ تغییری نکرده است. این اختلاف ۳۵ درصدی، عملاً قدرت خرید مردم را کاهش داده و تقاضا برای مرغ را با افت محسوسی مواجه کرده است.»
طلاکش همچنین تأکید کرده که« کالابرگ در ابتدا به محصولاتی اختصاص داده شده بود که تحت تأثیر آزادسازی نرخ ارز قرار داشتند، اما در مقطع کنونی مجوز خرید انواع کالاها با کالابرگ صادر شده است. این تغییر سیاست، باعث شده که سهم کمتری از کالابرگ به خرید مرغ اختصاص یابد و تقاضا برای این محصول کاهش پیدا کند.»
تاثیر حواله نژاد آریا بر بازار مرغ
شاید جنجالیترین بخش صحبتهای طلاکش، به موضوع نژاد مرغ آریا بازمیگردد. او با اشاره به چالش نژاد مرغهای در حال پرورش در کشور، به صراحت اعلام کرده «مرغ آرین نژادی نیست که بتوان از آن تولید گوشت زیادی کرد؛ با وجود اینکه دان بیشتر مصرف میکند، این نژاد آریا چند سالی هست که بازار مرغ ایران را تحت تاثیر قرار داده است.»
طلاکش تأکید کرده که«نکته تکاندهندهتر این است که این نژاد مرغ ایرانی که اصالتی هلندی دارد ۳ دوره است که دستکاری ژنتیکی شده و متأسفانه شرایط تولید آن به شدت نامطلوب شده است. آریا حجم بیشتر دان مصرف میکند اما گوشت کمتری دارد و برای رسیدن مرغ به وزن مطلوب، مرغداران مجبورند ۱۰ روز بیشتر مرغ را نگهداری کنند، اما با وجود مصرف بالاتر، به وزن مناسب نمیرسد.»
بر اساس اظهارات طلاکش؛«دولت مرغداران را مجبور کرده است که ۲۵ درصد از جوجهریزی خود را بر مبنای حواله نژاد آریا انجام دهند. به همین دلیل مرغداریها حواله میفروشند و این دلیل آمار تولیدی که بر مبنای حواله نژاد آریا در نظر گرفته میشود قابل اتکا نیست، چون برخی از این حوالهها به جوجه تبدیل نمیشوند. برمبنای فروش حواله حداقل ۱۰ درصد انحراف در آمار تولید وجود دارد و باید ۱۰ درصد دیگر را نیز برای تلفات در نظر گرفت. این مسئله، برنامهریزی دقیق برای تعیین میزان واقعی مازاد تولید را با مشکل مواجه کرده است.»
وی ادامه داد: «علاوه بر این، سیاستهای حمایتی نظیر اجبار به استفاده از نژادهای کمبازده مانند آریا نه تنها به تولیدکننده کمکی نمیکند، بلکه با افزایش هزینهها، فشار نهایی را بر دوش مصرفکننده و سفره مردم وارد میکند. شکاف ۳۵ درصدی میان نرخ ارز وارداتی نهادهها و ارزش کالابرگ نیز مزید بر علت شده و قدرت خرید مردم را بیش از پیش کاهش داده است.»
دبیر فدراسیون مرغ ایران، درباره دلایل خرید و فروش حواله نژاد آریا در شرایطی که بهرهوری ندارد، گفت: «در حال حاضر حواله نژاد مرغ آریا با قیمت ۳۵۰۰ تومان در بازار به فروش میرسد و بسیاری از شرکتها این حوالهها را خریداری میکنند. دلیل این استقبال، اختلاف قیمت قابل توجهی است که در بازار جوجه وجود دارد؛ جوجه آریا ۲۵ هزار تومان قیمت دارد، در حالی که نژادهای دیگر بین ۵۵ تا ۶۰ هزار تومان معامله میشوند.»
ریشههای تحمیل نژاد آریا به مرغداران
دبیر فدراسیون مرغ ایران با اشاره به تاریخچه تحمیل این نژاد، گفت: «شرکتی که در ایران نمایندگی نژاد راس را داشت، در سال ۹۸ با مشکل مواجه شد. مجوز افکت این شرکت باطل و تعلیق شد و شرکت مادر دیگر با آن همکاری نمیکرد. این شرکت به دفتر رهبری مراجعه و اعلام کرد که به دلیل تحریمها، دیگر مرغ مادر به ایران داده نمیشود و این موضوع میتواند وضعیت تولید گوشت مرغ را با چالش مواجه کند.»
طلاکش افزود: «رهبری اعلام کردند که نژاد موجود در کشور احیا و اصلاح شود. اما متأسفانه اصلاحی در نژاد آریا اتفاق نیفتاد، زیرا هزینه اصلاح ژنتیکی بالاست. به همین دلیل همان نژاد قبلی با بهرهوری پایین به مرغداران تحمیل شده است.»
طلاکش با اشاره به تناقض این سیاست با قوانین بالادستی گفت: «طبق قانون تجارت و اصل ۴۴، دولت نباید شرکتها را مکلف کند که از نژاد خاصی استفاده کنند یا اینکه ۲۵ درصد از نژاد آریا استفاده کنند. این کار غلط است و با اصول اقتصاد آزاد در تضاد است.»
وی یکی از دلایل اصلی انحراف در آمار تولید را همین حوالههای نژاد آریا دانست و ادامه داد: «دولت باید به این مسئله توجه کند که شرکتهای خصوصی در حال وارد کردن مرغ مادر از نژادهای خارجی هستند و امکان واردات نژاد راس را هم دارند. تصمیماتی که منجر به آسیب بخش خصوصی شود، در نهایت به ضرر کل صنعت تمام میشود و در نهایت میزان سرمایهگذاری در این بخش کاهش پیدا میکند و این یعنی آسیب به کل زنجیره تولید مرغ در کشور است.»
