یک کارشناس در گفتگو به خبرآنلاین به بررسی علل مهاجرت ایرانیهاو جزییات آن پرداخته و می گوید روند مهاجرت در بلند مدت معمولاً فراز و فرودهایی دارد، مهاجرت ایرانیان به خارج از کشور مواقعی رو به افزایش بوده و در موقعیتهای دیگری کاهش داشته است، در یکی دو سال گذشته به دلیل مشکلات اقتصادی و تحریمها این روند افزایشی بوده است.
۱- جمعیت بالقوه برای مهاجرت همان فارغالتحصیلانِ بیکارِ دانشگاهی هستند، از آنجایی که سهم زنان از این جمعیت بیشتر است میتوان حدس زد آنها تمایل بیشتری برای مهاجرت کردن دارند.
۲-هر زمان که شرایط اقتصادی و اجتماعی بهتر شود ما شاهد کاهش خروج ایرانیان از کشور هستیم و برعکس وقتی فشارهای اقتصادی بیشتر میشود ما میبینیم که مهاجرت روند صعودی میگیرد. در دو سه سال گذشته با توجه به شرایط اقتصادی که پیش آمده مخصوصا مسئله تحریمها، میل بهمهاجرت بیشتر شده که در کنار آن، عوامل کششی و جاذبهای خارج از کشور هم آن را تقویت میکند، در واقع بههم پیوستن این دو مورد باعث صعودی شدن روند مهاجرت میشود. مثلا در ایران کف و حداقل حقوق و دستمزد بین ۴.۵ تا ۵ میلیون تومان است درحالیکه کف حقوق بازار کار جهانی را اگر بهطور میانگین ۲ هزار دلار در ماه در نظر بگیریم با نرخ متوسط دلار در کشورمان نزدیک به ۵۰ میلیون تومان دستمزد میشود، یعنی یک اختلاف ۱۰ برابری اینجا وجود دارد، این اختلاف ۱۰ برابری بالطبع باعث ایجاد جاذبه خواهد شد.
۳-کشورهای خارجی مخصوصا کشورهای حوزه خلیج فارس و یا برخی از کشورهای همسایه در بسیاری از بخشها با کمبود نیروی کار متخصص روبهرو هستند و از این فرصت استفاده میکنند تا برنامههای جذابی را برای جذب نیروی کار نیمه ماهر یا ماهر از ایران و بقیه کشورها پیشنهاد دهند. در این میان کشور ایران بهخاطر تلاطمهای ارزی بیشتر مخاطب این وضعیت قرار میگیرد و فرصتهای شغلی جذابیت بیشتری برای مهاجرت ایجاد میکند، برای همین است که ایرانیها با داشتن مهارتهای فنی حرفهای یا حتی نیروهای کم مهارت، نیمه ماهر و در مواردی با مهارت بالا، برای مهاجرت جذب میشوند.
۴- دو موضوع این وسط اتفاق افتاد که روند صعودی مهاجرت را کنترل و یا محدود کرد و باعث فشرده شدن فنر مهاجرتی از ایران شد. اولین مسئله شیوع ویروس کرونا بود که باعث کاهش یا توقف جابهجاییهای بینالمللی در دنیا شد که ایران هم بهطبع تحت تاثیر آن قرار گرفت، به این ترتیب روند صدور ویزا، اجازه اقامت و ورود ایرانیان به برخی از مقصدهای اصلی مهاجرت کاهش پیدا کرد چراکه برخی از قوانین مهاجرتی در دنیا سختگیرانهتر شد؛ نکته بعدی این است که افزایش نرخ ارز هم باعث افزایش هزینههایی مانند اپلای یا درخواست اجازه ورود و اقامت شده است که هزینههای جانبی مهاجرت را افزایش داده، بنابراین ما فعلاً جهش خارقالعادهای در مهاجرت ندیدهایم و روند با یک شیب آرامی دارد اتفاق میافتد؛ اما نکتهای که در این بین وجود دارد این است که امکان دارد در آینده با یک جهش مهاجرت از طرف ایرانیها مواجه شویم.
۵-در سالنامه مهاجرتی ۱۴۰۰ که همین سه چهار ماه پیش منتشر کردیم آمار مهاجرتها آمده که قابل دسترس است، براساس منابع بین المللی جمعیت مهاجر ایرانی در دنیا در سال ۱۹۹۰ میلادی، بالغ بر ۸۲۰ هزار نفر بوده است، که این رقم در سال ۲۰۲۰ میلادی به ۱.۸ میلیون نفر رسیده است، در واقع طی ۳۰ سال گذشته جمعیت مهاجران ایرانی ۲.۲ برابر شده است. البته براساس منابع داخلی ) دبیرخانه شورای عالی ایرانیان) جمعیت مهاجران ایرانی خارج از کشور ۴.۰۴ میلیون نفر برآورده شده که این آمار بر اساس منابع بین المللی قابل راستی آزمایی نیست.
۶-بر اساس آمار سازمان ملل، چهار کشور آلمان، سوئد، هلند و فرانسه در اتحادیه اروپا در حال حاضر میزبان بیشترین تعداد مهاجر متولد ایران هستند.(انگلیس به دلیل خروج از اتحادیه اروپا از این لیست حذف شده است). براساس این آمار در سال ۲۰۲۰ ، کشور آلمان با۱۵۲ هزار و ۵۹۰ مهاجر متولد ایران در جایگاه نخست قرار دارد. همچنین در سال ۲۰۲۰ بیشترین درخواست ویزای ثبت شده و همچنین تعداد ویزای شنگن صادر شده برای ایرانیان در اروپا، متعلق به کشورهای آلمان، فرانسه و ایتالیا بوده است. لذا کشور آلمان اولین مقصد ایرانیها برای مهاجرت به اروپاست. انگستان دومین مقصد مهاجرت ایرانیها در خارج از اتحادیه اروپا است و در حال حاضر حدود ۸۳ هزار و ۵۳۱ نفر ایرانی در این کشور زندگی میکنند. همچنین استرالیا همواره یکی از مقصدهای اصلی مهاجرت ایرانیها در همه انواع مهاجرت از جمله مهاجرت کاری بوده و تعداد کل جمعیت ایرانیها در استرالیا در این سالها روندی صعودی داشته است.
امارات متحده عربی با ۴۵۴ هزار نفر در رتبه نخست قرار دارد و بعد از آن آمریکا، کانادا، آلمان، ترکیه و انگلستان قرار دارند. اما براساس آمار شورای عالی ایرانیان در سال ۱۳۹۹، کشور آمریکا با یک میلیون و ۵۰۰ هزار ایرانی رتبه اول را دارد و به ترتیب کانادا، انگلستان، امارات، آلمان، ترکیه و استرالیا در رتبههای بعدی هستند.
۷- حدس ما این است که جمعیت بیکارِ فارغ التحصیل همان جمعیت بالقوه برای مهاجرت هستند، طبق آمارها جمعیت فارغ التحصیل زنان ما خیلی بیشتر از مردان است بنابراین جمعیت بالقوه مهاجرین تحصیل کرده ما بیشتر باید زنان باشند، اما چون ما آمار دقیق مهاجرین ایرانی به خارج از کشور را به تفکیک زن و مرد نداریم همانطورکه گفتم پاسخ دادن به این سوال از نظر شواهد آماری سخت میشود.
