قانون مبارزه با پولشویی اواخر سال ۱۳۸۶ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و به وزیر امور اقتصادی و دارایی ابلاغ شد. در ماده ۴ این قانون مقرر شد که به منظور هماهنگ کردن دستگاههای ذیربط در امر جمعآوری، پردازش و تحلیل اخبار، اسناد و مدارک، اطلاعات و گزارش های واصله، تهیه سیستمهای اطلاعاتی هوشمند، شناسایی معاملات مشکوک و به منظور مقابله با جرم پولشویی، شورایعالی مبارزه با پولشویی به ریاست و مسئولیت وزیر امور اقتصادی و دارایی و با عضویت وزرای بازرگانی، اطلاعات، کشور و رئیس بانک مرکزی تشکیل شود.
متعاقباً نخستین جلسه شورایعالی مبارزه با پولشویی فروردین ۱۳۸۷ به ریاست وزیر وقت امور اقتصادی و دارایی تشکیل شد و در آن ساختار موقت دبیرخانه شورایعالی مبارزه با پولشویی و شرح وظایف آن به تصویب رسید. در سوم مهر ۱۳۹۷ نیز به دنبال اصلاح قانون مبارزه با پولشویی، اعضای جدیدی به شورایعالی مبارزه با پولشویی اضافه شدند و تغییراتی هم در شرح وظایف آن به وجود آمد. با تصویب قانون تشکیل مرکز اطلاعات مالی ایران، مسئولیت دبیرخانه شورا به رئیس این مرکز محول شد.
شورای عالی مبارزه با پولشویی ۱۵ نفر عضو دارد و ریاست این شورا برعهده وزیر امور اقتصادی و دارایی است. دیگر اعضای آن عبارتند از وزیر صنعت، معدن و تجارت، وزیر اطلاعات، وزیر کشور، وزیر دادگستری، وزیر امور خارجه، نماینده رئیس قوه قضاییه، دادستان کل کشور، رئیس سازمان بازرسی کل کشور، رئیس سازمان اطلاعات سپاه، رئیس کل بانک مرکزی و سه نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی بهعنوان ناظر به پیشنهاد کمیسیونهای اقتصادی، شوراها و امور داخلی کشور و قضایی و حقوقی و تصویب مجلس.
در این میان خالی از لطف نیست با اصطلاحات پولشویی آشنا شویم.
- پولشویی:
تحصیل تملک نگهداری یا استفاده از عواید حاصل از ارتکاب جرائم با علم به منشأ مجرمانه آن.
تبدیل، مبادله یا انتقال عوایدی بهمنظور پنهان یا کتمان کردن منشأ مجرمانه آن با علم به اینکه بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از ارتکاب جرم بهدستآمده یا کمک به مرتکب جرم منشأ بهنحویکه وی مشمول آثار و تبعات قانونی ارتکاب آن جرم نشود.
پنهان یا کتمان کردن منشأ منبع محل، نقل و انتقال، جابهجایی یا مالکیت عوایدی که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم در نتیجه جرم تحصیل شده باشد.
- جرم منشأ:
هر فعل یا ترک فعلی است که مطابق قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد. از منظر قانون مبارزه با پولشویی تخلفات مذکور در قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز با اصلاحات بعدی جرم منشأ محسوب میشود. جرایم منشأ وجوه غیرقانونی ایجاد میکنند و میتوانند در جرایم مالی مانند پولشویی و تأمین مالی تروریسم مورد استفاده قرار گیرند.
- اموال:
هر نوع دارایی، وجوه یا منابع اقتصادی اعم از مادی یا غیرمادی، محسوس یا غیر محسوس، منقول یا غیرمنقول، نقد یا غیرنقد، مشروع یا غیر مشروع و هر نوع منفعت یا امتیاز مالی یا وجوه اعم از نقد و غیرنقد همچنین کلیه اسناد قانونی مبین حق اعم از کاغذی یا الکترونیکی نظیر اسناد تجاری، سهام، یا اوراق بهادار.
- وجوه نقد:
هرگونه مسکوک و اسکناس و انواع چکهایی که نقلوانتقال آنها مستند نشده و غیرقابلِ ردیابی باشد؛ از قبیل چکهای عادی در وجه حامل و سایر چکهایی که دارنده آن غیر از ذینفع اولیه باشد (مانند چکهای پشتنویسیشده توسط اشخاص ثالث، انواع چکپول و چک مسافرتی) و کارتهای پرداخت بینام و موارد مشابه. وجوه نقد شامل وجوه نقد ریالی و ارزی است.
- عواید حاصل از جرم:
هر مالی که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از جرم منشأ بهدست آید از قبیل مالی که از جرایم اقتصادی و جرم تأمین مالی تروریسم حاصل میشود. همچنین مال موضوع جرم یا مالی که از ارتکاب جرم بهدستآمده است.
- اشخاص مشمول:
اشخاص مذکور در مواد (۵) و (۶) قانون اصلاح قانون مبارزه با پولشویی که شامل کلیه صاحبان مشاغل غیرمالی و مؤسسات غیرانتفاعی همچنین اشخاص حقیقی و حقوقی ازجمله بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، بانکها، مؤسسات مالی و اعتباری، بیمهها، بیمه مرکزی، صندوقهای قرضالحسنه، بنیادها و مؤسسات خیریه، شهرداریها، صندوقهای بازنشستگی، نهادهای عمومی غیردولتی، تعاونیهای اعتباری، صرافیها، بازار سرمایه، بورسهای اوراق بهادار و سایر بورسها، شرکتهای کارگزاری، صندوقها و شرکتهای سرمایهگذاری همچنین مؤسساتی از قبیل شرکت ملی نفت ایران، سازمان گسترش و نوسازی ایران و غیره که مکلفند آئیننامههای اجرایی هیئتوزیران در ارتباط با قانون مبارزه با پولشویی و قانون مبارزه با تأمین مالی تروریسم را اجرا کنند.
همچنین گمرک جمهوری اسلامی ایران، سازمان امور مالیاتی کشور، سازمان ثبتاسناد و املاک کشور، دفاتر اسناد رسمی، وکلای دادگستری، حسابرسان، حسابداران، کارشناسان رسمی دادگستری و بازرسان قانونی نیز جزء اشخاص مشمول محسوب میشوند.
- واحد مبارزه با پولشویی:
واحد مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم متولی امر مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم در ساختار داخلی اشخاص مشمول، عهدهدار تکالیف مقرر در مقررات مربوط هستند.
- مؤسسه مالی:
اشخاص مشمولی که در قالب یک کسبوکار یا فعالیت تجاری، یک یا چند مورد از عملیات مالی زیر را برای اربابرجوع یا به نمایندگی از وی انجام میدهند:
الف- پذیرش سپرده یا سایر اموال قابل بازپرداخت از مردم
ب- ارائه تسهیلات یا سایر عملیات یا خدمات بانکی
پ- واسپاری مالی یا خدمات مربوط به آن
ت- انتقال وجوه یا ارزش یا ارائه خدمات مالی و پرداخت متناظر آنها بهصورت نقدی یا غیرنقدی و با روشهایی نظیر مکاتبه، ارسال پیام، نقلوانتقال یا از طریق یک شبکه تسویه
ث- صدور و مدیریت ابزارهای پرداخت (مانند کارتهای بدهی و اعتباری، چک، چک مسافرتی، حواله و پول الکترونیکی)
ج- صدور ضمانتنامهها و تعهدات مالی
چ- هرگونه معامله در بازارهای:
۱- خریدوفروش ابزارهای پولی (نظیر چک، حواله، گواهی سپرده، مشتقات و غیره)
۲- تبدیل ارز (فارکس)
۳- ابزارهای نرخ تبدیل، بهره و شاخص
۴- اوراق بهادار
۵- خریدوفروش ابزارهای مشتقه کالایی
ح- مشارکت در صدور اوراق بهادار و ارائه خدمات مالی مرتبط به این اوراق
خ- مدیریت سبد داراییهای شخصی یا گروهی
د- هرگونه نگهداری و اداره وجوه نقد یا اوراق بهادار نقد شونده به نمایندگی از سایر اشخاص
ذ- سایر موارد سرمایهگذاری، مدیریت یا اداره وجوه به نمایندگی از سایر اشخاص
ر- خدمات مربوط به بیمه عمر و سایر خدمات بیمهای با ماهیت سرمایهگذاری
ز- عملیات صرافی (خریدوفروش ارز، مسکوک، عملیات مربوط به حوالههای ارزی رأساً و یا از طریق مؤسسات اعتباری و ارائه خدمات ارزی برونمرزی از طریق کارگزاران در چارچوب قوانین و مقررات ارزی) یا خدمات مربوط به تبدیل پول و ارز
ژ- ارائه خدمات در حوزه نظام پرداخت و نیز خدمات مبتنی بر فناوریهای نوین مالی مرتبط
- ارائه خدمات دارایی مجازی به شرح زیر:
۱- تبدیل دارایی مجازی به ریال یا سایر ارزهای خارجی (فیات) و بالعکس
۲- تبدیل دارایی مجازی به یک یا چند شکل دیگر از داراییهای مجازی
۳- انتقال دارایی مجازی
۴- نگهداری یا مدیریت داراییهای مجازی و یا ابزارهای مربوط به پایش (کنترل) داراییهای مجازی
۵- مشارکت و ارائه خدمات مالی به ناشر در بازار اولیه داراییهای مجازی
- حرف و مشاغل غیرمالی:
الف - مشاورین و واسطهگران (دلالان) معاملات املاک
ب - فروشندگان و واسطهگران (دلالان) خودرو
پ - فروشندگان طلا، نقره و مسکوکات
ت - فروشندگان فلزات گرانبها و سنگهای قیمتی
ث - فروشندگان عتیقه، آثار هنری و صنایعدستی فاخر
ج - فروشندگان فرش دستباف نفیس
چ - سردفتران و دفتریاران
ح - حسابداران مستقل، حسابرسان رسمی و مؤسسات حسابرسی
خ - وکلا، متخصصان حقوقی مستقل یا شاغل در مؤسسات حقوقی
د – سایر حرف و مشاغل با خطر (ریسک) قابلتوجه پولشویی و تأمین مالی تروریسم که با رعایت شرایطی به تصویب شورای عالی پیشگیری و مقابله با پولشویی و تأمین مالی تروریسم میرسد.
- دستگاههای متولی نظارت بر مؤسسات مالی:
۱. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
۲. بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران
۳. سازمان بورس و اوراق بهادار
- دستگاههای متولی نظارت بر حرف و مشاغل غیرمالی:
۱. وزارت صنعت، معدن و تجارت
۲. سازمان ثبتاسناد و املاک کشور
۳. کانونهای وکلای دادگستری و مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضاییه
۴. جامعه حسابداران رسمی ایران
۵. سایر دستگاهها و نهادها حسب تعیین شورای عالی پیشگیری و مقابله با پولشویی و تأمین مالی تروریسم که بهموجب قوانین و مقررات مسئولیت صدور مجوز فعالیت مؤسسات مالی و حرف و مشاغل غیرمالی، نظارت بر آنها از حیث انطباق با مقررات مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم و اجرای مؤثر تکالیف مربوط و اختیار اعمال ضمانت اجراهای اداری یا انتظامی در موارد تخلف برخوردارند.
- معاملات و عملیات مشکوک:
شامل هر نوع معامله، دریافت یا پرداخت مال اعم از فیزیکی یا الکترونیکی یا شروع به آنها است که بر اساس قرائن و اوضاع و احوالی مانند ارزش، موضوع یا طرفین آن، برای انسان بهطور متعارف ظن وقوع جرم را ایجاد کند نظیر:
الف - معاملات و عملیات مالی مربوط به اربابرجوع که بهطور فاحش بیش از سطح فعالیت مورد انتظار از او باشد.
ب - کشف جعل، اظهار کذب یا گزارش خلاف واقع از سوی اربابرجوع پیش یا پس از آنکه معاملهای صورت گیرد و نیز در زمان اخذ خدمات پایه.
پ - معاملات یا عملیات مالی که به هر ترتیب مشخص شود صوری یا ظاهری بوده و مالک شخص دیگری است.
ت - معاملات یا عملیات مالی که اقامتگاه قانونی هریک از طرفین در مناطق پرخطر (از نظر پولشویی و تأمین مالی تروریسم) واقع شده است.
ث - معاملات یا عملیات مالی بیش از سقف مقرر، هرچند اربابرجوع پیش یا حین معامله یا عملیات مزبور از انجام آن انصراف دهد یا بعد از انجام معامله، بدون دلیل منطقی نسبت به فسخ قرارداد اقدام کند.
