هفت صبح| قم صبح سهشنبه، شانزدهم تیرماه به کانون یکی از بزرگترین آیینهای تشییع سالهای اخیر تبدیل شد. شهری که از شب قبل با ورود کاروانهای عزاداری از استانهای مختلف و حضور زائرانی از چند کشور، رنگ و بوی وداع به خود گرفته بود. نماز بر پیکر حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای رهبر شهید انقلاب اسلامی و اعضای خانواده ایشان به امامت آیتالله عبدالله جوادی آملی از مراجع تقلید در مسجد مقدس جمکران اقامه شد و سپس جمعیت انبوه، پیکرها را در مسیر هفت کیلومتری بلوار پیامبر اعظم(ص) تا حرم حضرت فاطمه معصومه(س) همراهی کرد. این مراسم، افزون بر ابعاد مذهبی، حامل پیامهای سیاسی و اجتماعی نیز بود؛ پیامی که در شعارها، ترکیب جمعیت و گستره حضور عزاداران بازتاب یافت.
صبح قم پیش از طلوع آفتاب آغاز شده بود. از ساعات پایانی شب، صحنها و شبستانهای مسجد مقدس جمکران و خیابانهای اطراف آن مملو از جمعیتی بود که بسیاری از آنان از استانهای مختلف کشور راهی این شهر شده بودند. گروهی شب را در مسجد، گروهی در خودروها و گروهی دیگر در مسیرهای منتهی به محل برگزاری مراسم سپری کردند تا خود را برای آخرین وداع آماده کنند. با اقامه نماز میت به امامت آیتالله عبدالله جوادی آملی، آیین تشییع وارد مرحله اصلی شد. بر پایه برنامه اعلامشده، نماز بر پیکر رهبر شهید و اعضای خانواده ایشان در سه بخش اقامه شد و پس از پایان مراسم، خودروی حامل پیکرها در میان حلقههای فشرده جمعیت، مسیر بلوار پیامبر اعظم(ص) را به سوی حرم حضرت فاطمه معصومه(س) آغاز کرد.
هفت کیلومتر همراهی؛ مسیری که آرام پیش رفت
اگرچه مسیر تشییع حدود هفت کیلومتر طول داشت، حرکت کاروان به دلیل ازدحام جمعیت با سرعتی بسیار کم انجام شد. در بسیاری از نقاط، عزاداران با اشک، صلوات و شعار، حرکت خودرو را برای لحظاتی متوقف میکردند تا آخرین نگاه خود را به پیکر رهبر شهید بیندازند.بلوار پیامبر اعظم(ص) در تمام طول مسیر، تصویری متفاوت از قم را به نمایش گذاشته بود. در یک سو هیئتهای عزاداری با سبکهای گوناگون سینهزنی حضور داشتند و در سوی دیگر خانوادههایی دیده میشدند که همراه کودکان خود برای شرکت در مراسم آمده بودند. 
سالمندان، جانبازان، طلاب، دانشجویان، بانوان و نوجوانان، هر کدام بخشی از ترکیب گسترده جمعیتی را تشکیل میدادند.گزارشهای میدانی از حضور خودروهایی با پلاک استانهای مختلف کشور حکایت داشت. حضوری که سبب شد بسیاری از خیابانها، بلوارها و حتی کوچههای اطراف مسجد جمکران و حرم حضرت معصومه(س) مملو از خودروهای زائران شود و ترافیکی کمسابقه در این محدوده شکل بگیرد.
شعارها، پرچمها و نمادهای مراسم
فضای مراسم با پرچمهای سهرنگ جمهوری اسلامی ایران، بیرقهای سرخ «یا لثارات الحسین»، پرچمهای مزین به نام حضرت ولیعصر(عج) و تصاویر رهبر شهید آراسته شده بود. در میان جمعیت، تمثال آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای نیز دیده میشد. شعارهای «لبیک یا مهدی»، «لبیک یا حسین»، «حسین حسین شعار ما، شهادت افتخار ماست» و دیگر شعارهای مذهبی و سیاسی، بارها در طول مسیر طنینانداز شد. بخشی از عزاداران نیز پلاکاردهایی با مضامین محکومیت عاملان ترور و درخواست پاسخ به آمریکا و رژیم صهیونیستی در دست داشتند.
مداحان اهلبیت(ع) نیز در بخشهای مختلف مسیر با مرثیهخوانی، فضای مراسم را همراهی کردند. نوحهها به زبان فارسی محدود نماند و در برخی نقاط، مرثیههایی به زبانهای عربی و اردو نیز اجرا شد؛ موضوعی که رنگی فراتر از مرزهای ایران به این آیین بخشید.
حضور زائران خارجی و جلوه بینالمللی مراسم
یکی از نکات مورد توجه در مراسم قم، حضور زائرانی از کشورهای مختلف بود. خانوادههایی از ملیتهای گوناگون در کنار مردم ایران در مسیر تشییع دیده میشدند و برخی با در دست داشتن پرچم کشورهای خود و پرچم جمهوری اسلامی ایران در مراسم شرکت کردند. همزمان، هیئتهایی از کشورهای مختلف اسلامی نیز با لباسهای محلی در میان جمعیت حضور داشتند. نوحهخوانی به زبانهای عربی و اردو و گفتوگوهای زائران خارجی با رسانهها، فضای مراسم را به صحنهای بینالمللی تبدیل کرده بود. این حضور میلیونی در کنار پوشش گسترده رسانهای، سبب شد آیین تشییع قم ابعاد فرامرزی نیز پیدا کند.
مدیریت مراسم در گرمای تیرماه
گرمای هوا یکی از مهمترین چالشهای برگزارکنندگان بود. برای کاهش فشار ناشی از دمای بالا، در طول مسیر مهپاشها و آبپاشها نصب شد و مواکب مردمی نیز به توزیع آب، شربت و اقلام مورد نیاز عزاداران پرداختند. نیروهای اورژانس، آتشنشانی، پلیس راهور، نیروهای انتظامی و گروههای امدادی در نقاط مختلف مستقر بودند. گروههای جهادی پزشکی و پرستاری نیز به ارائه خدمات درمانی مشغول شدند تا در صورت بروز مشکل برای عزاداران، امدادرسانی بدون وقفه انجام شود. حلقههای انسانی نیروهای بسیجی نیز وظیفه باز نگه داشتن مسیر حرکت خودروی حامل پیکرها را بر عهده داشتند؛ اقدامی که با وجود ازدحام جمعیت، امکان ادامه حرکت کاروان را فراهم کرد.
قم؛ حلقه دوم مراسم تشییع
آیین تشییع در قم، ادامه سلسله مراسمی بود که از تهران آغاز شد. پیش از آن، آیین رسمی ادای احترام مقامات، شخصیتهای سیاسی، رهبران ادیان و مهمانان خارجی برگزار شده بود و سپس مراسم وداع مردمی در تهران و تشییع گسترده پیکر رهبر شهید انجام گرفت. بر اساس برنامه اعلامشده، پس از پایان مراسم قم، پیکر رهبر شهید برای برگزاری آیین تشییع به نجف و کربلا منتقل میشود و در ادامه، مراسم پایانی در مشهد برگزار خواهد شد. جایی که پیکر ایشان در جوار بارگاه امام رضا(ع) آرام خواهد گرفت. در همین چارچوب، گزارشهایی نیز از آمادهسازی شهرهای نجف و کربلا برای استقبال از پیکر رهبر شهید منتشر شد و نصب بنرهای استقبال در مسیرهای منتهی به اماکن مقدس عراق مورد توجه رسانهها قرار گرفت.
وداعی که در حافظه قم ثبت شد
قم در تاریخ خود میزبان آیینهای بزرگ مذهبی و سیاسی فراوانی بوده است، اما مراسم شانزدهم تیرماه، به دلیل گستره جمعیت، حضور زائران داخلی و خارجی و امتداد آن در مسیر میان جمکران و حرم حضرت معصومه(س)، جایگاهی متفاوت یافت. بلوار پیامبر اعظم(ص) دیروز به گذرگاهی تبدیل شد که خیل عظیم جمعیت، فارغ از سن و موقعیت اجتماعی، در آن یک مسیر مشترک را پیمودند؛ مسیری که با اشک، دعا، نوحه و شعار همراه بود و در نهایت به حرم کریمه اهلبیت(س) رسید. اکنون با پایان مراسم قم، کاروان تشییع رهبر شهید راهی نجف، کربلا و سپس مشهد میشود. آنچه در قم رقم خورد، رویدادی بود که در حافظه جمعی شرکتکنندگان به عنوان یکی از مهمترین اجتماعات مذهبی و سیاسی سالهای اخیر باقی خواهد ماند.
