هفت صبح | هوش مصنوعی- AI - این روزها مثل یک توفان همه جای زندگی ما را گرفته است. از کارهای اداری گرفته تا هنر و پزشکی. در واقع هیچجای دنیا نیست که AI نفوذ نکرده باشد. در این میان طبیعتاً دانشگاهها و مراکز آموزش عالی که سالهاست مدیریت دانش را بر عهده داشتند، از منظر هوش مصنوعی حالا در یک نقطه حساس قرار گرفتهاند. بعضی از کارشناسان حتی تا اینجا پیش رفتهاند که میگویند شاید دیگر نیازی به وجود دانشگاه به شکل فعلی نباشد، یا اینکه اگر دانشگاه بخواهد با همان روشهای قدیمی و خشک پیش برود، محکوم به فناست و اصلاً نمیتواند جوابگوی نیازهای امروز باشد.
اما وسط این جنجالها، چند روز پیش یک خبر در فضای مجازی منتشر شد که در آن ادعا شده بود؛ از این تاریخ به بعد استفاده از موبایل در امتحانات دانشگاه آزاد، آزاد شده است! ادمینهای بعضی کانالها هم با تیترهای زرد و گزارشهای نصفه و نیمه، این خبر را پخش کردند تا موجسواری کنند. مخصوصاً کسانی که از حضوری شدن امتحانات تحصیلات تکمیلی شاکی بودند، این خبر را گرفتند تا شاید راه فراری پیدا کنند. اما واقعیت داستان چیست؟
کدام دانشجویان میتوانند و کدام یک نمیتوانند؟
بسیاری از دانشجویان از خودشان میپرسند که آیا واقعاً موبایل در امتحانات آزاد شده است یا نه؟ جواب به این سوال، هم بله است و هم خیر. براساس پاسخهای منتشر شده در این زمینه به نظر میرسد اگر شما دانشجوی کارشناسی یا کارشناسی ارشد هستید، اصلاً به این خبر دل خوش نکنید! برای شما هیچ چیزی تغییر نکرده و دقیقاً با همان روشهای قدیمی و سختگیرانه امتحان میدهید و حق استفاده از هوش مصنوعی یا موبایل را ندارید. اما داستان برای دانشجویان دکترای تخصصی فرق میکند. برای این گروه، استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در امتحانات پایان ترم مجاز شده است. بعضی از واحدهای دانشگاه این امکان را مستقیم در سایتهای رایانهای فراهم کردهاند و بعضی دیگر هم اجازه دادهاند دانشجویان از تلفن همراهشان فقط برای استفاده از AI استفاده کنند. پس این ادعایی که «موبایل برای همه آزاد شد»، یک دروغ محض و موجسواری رسانههای فضای مجازی است.
ریشه این تصمیم کجاست؟
خیلیها فکر میکنند این تصمیم یک اتفاق ناگهانی و جدید است، اما حقیقت این است که این مسیر از فروردین سال ۱۴۰۴ شروع شد. در آن زمان، رئیس فقید دانشگاه آزاد، شهید طهرانچی، در سخنرانیاش به یک نکته خیلی کلیدی اشاره کرد. وی معتقد بود که هوش مصنوعی واقعیت امروز ماست و اگر ما آن را به رسمیت نشناسیم و با اتفاقات بهروز پیش نرویم، هرگز در مسیر تغییرات موفق نخواهیم بود. صراحتاً گفت که باید گوشی همراه را در امتحانات آزاد کنیم تا هوش مصنوعی به عنوان یک ابزار مکمل آموزشی پذیرفته شود. چرا؟ چون اگر این کار را نکنیم، هوش مصنوعی جایگزین خلاقیت دانشجو میشود، اما اگر آن را به رسمیت بشناسیم، میتوانیم از این ابزار در آموزش بهره ببریم. نکته مهمتر این بود که نقش استاد باید تغییر کند. دیگر نمیشود استاد فقط بیاید و درس عادی را در کلاس بخواند و بعد از دانشجو بخواهد که فقط حفظ کند. این روشهای قدیمی دیگر جواب نمیدهد و باعث بالا رفتن درک تخصصی دانشجو نمیشود. بعد از این جهتگیری، در خرداد ۱۴۰۴ بخشنامهای در دانشگاه آزاد ابلاغ شد و واحدهایی که آماده بودند، کارگاههای توانمندسازی برگزار کردند تا امسال این موضوع به صورت سراسری برای دکتریها اجرا شود.
آیا با این کار کیفیت امتحانها پایین میرود؟
طبیعی است که هر تغییری در ابتدا با انتقاد روبهرو شود. بعضیها میگویند وقتی موبایل آزاد شود، سنجش دانشجو خدشه میخورد و امتحانات آسان گرفته میشوند. اما اگر واقعبین باشیم، میبینیم دانشگاه آزاد در یک سال اخیر تلاش کرده امتحانات تحصیلات تکمیلی را به صورت حضوری برگزار کند تا کیفیت بالا برود. حتی طرحهای نوآورانهای مثل «تعاون امتحان» را عملیاتی کرده است. پس اینکه بگوییم دانشگاه میخواهد با آزاد کردن AI، امتحانات را آسان بگیرد، واقعاً کم لطفی است.
طرفداران استفاده از AI در امتحانهای دانشگاهی در پاسخ به مننقدان آن میگویند؛ این منتقدان وقتی صحبت از دوری مسیر و سخت بودن سفر برای دانشجویان بومی دانشگاه آزاد میشود، گزینه «آزمون مجازی»! را بهترین راهکار عنوان میکردند اما وقتی دانشگاه میخواهد با هوش مصنوعی شیوه یادگیری و آزمونها را تغییر دهد، دغدغه سطح علمی پیدا میکنند! آنها میگویند که وقتی بعد از دوران کرونا، رهبر شهید انقلاب صراحتاً روی نواقص یادگیری در شیوه مجازی تأکید کردند و هشدار دادند که این روش آسیبزاست چرا آن موقع سکوت کردند؟ خیلی عجیب است که امروز ادعای دغدغه علمی میکنند، در حالی که تمام این مدت فقط نظارهگر بودند که چطور در دانشگاههای مطرح دولتی، نمرات به شکل غیرمعمولی و بیدلیل بالا میرفت و کیفیت آموزش پایین میآمد. در واقع، به نظر میرسد این انتقادها بیشتر از آن جهت است که نمیخواهند بپذیرند دانشگاه آزاد دارد با جسارت زیاد وارد دنیای جدیدی شود، در حالی که خودشان هنوز در همان مدلهای قدیمی و تضادهای رفتاری گیر کردهاند.
آینده آموزش در عصر هوش مصنوعی
در نهایت باید به این نکته توجه کرد که کارشناسان چه در ایران و چه در دنیا، همگی بر یک نقطه اتفاق نظر دارند: دانشگاه در مواجهه با هوش مصنوعی محکوم به تغییر است. دیگر نمیشود چشمها را بست. چه در محتوای درسها، چه در روشهای ارزیابی دانشجویان و حتی در کارهای اداری و پژوهشی، AI وارد شده است و نمیتوان نسبت به آن بیتفاوت بود. اینکه دانشگاه آزاد اجازه استفاده از AI را برای مقطع دکتری داده، در واقع یک گام در این راستا است که یاد بگیرند چطور از این ابزار به صورت درست استفاده کنند؟ نه اینکه فقط جوابها را از چت جیپیتی کپی کنند.
هدف این است که دانشجو یاد بگیرد چطور با کمک AI، تحلیلهای عمیقتری بزند و خلاقتر شود. خبر آزاد شدن موبایل برای همه، صحیح نیست. این امکان فقط برای دانشجویان دکتری است و آن هم با هدف تبدیل کردن AI به یک ابزار کمک آموزشی. دنیای امروز دیگر دنیای حفظ کردن نیست، دنیای تحلیل و استفاده بهینه از ابزارهاست. هر کسی یا هر نهادی که بخواهد با روشهای سالهای پیش پیش برود، در واقع دارد خودش را به فنا سوق میدهد. دانشگاه آزاد با این تصمیم، سعی کرده خودش را با واقعیتهای ۲۰۲۶ هماهنگ کند تا دانشجویانش در دنیای واقعی عقب نمانند.
