هفت صبح، سیمه تیاری| وجود دستگاههای تصفیه آب خانگی یا بشکههای حمل آب تصفیه شده در اهواز به یک صحنه عادی و البته ضروری تبدیل شده چرا که آب لوله کشی در این شهر عملا نه تنها قابل شرب نیست بلکه گاهی به دلیل کدر یا بدبو بودن برای شستوشو هم مناسب نیست.بخشی از آب آشامیدنی اهواز از رودخانه کارون تامین میشود، رودی که چندین فاضلاب از نقاط مختلف به آن سرازیر میشود. معاون محیط زیست انسانی اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان میگوید که فاضلاب از 24 نقطه وارد کارون میشود که براساس گزارشها معادل سالانه حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب فاضلاب است.شهروندان اهوازی سالهاست از کیفیت پایین آب گلایه میکنند؛ مشکلی که با وجود وعدههای متعدد مسئولان همچنان حل نشده و به یک بحران مزمن و زیرپوستی تبدیل شده است.
تجربه طولانی آلودگی
طبق گزارشهای مردمی و مشاهدات میدانی، آب بخشهایی از اهواز همچنان ویژگیهای زیر را دارد: بوی ناخوشایند بهویژه در ساعتهای اولیه صبح، تغییر رنگ لحظهای هنگام باز کردن شیر آب و رسوبات زیاد در صافیها و مخازن خانگی. شهروندان میگویند که این وضعیت از سالها قبل تکرار شده و به جای کاهش، در دورههایی تشدید نیز شده است.امین سیاحی، شهروند ساکن منطقه سعدی درباره کیفیت آب شرب به هفتصبح میگوید: آب لولهکشی بعضی روزها آنقدر کدر و بدبو است که حتی برای شستن ظرفهایمان هم دچار تردید میشویم. بوی نامطبوعی شبیه فاضلاب میدهد و رنگ آب گاهی به زردی میزند.او توضیح میدهد: ما که سالهاست مجبوریم برای نوشیدن و پخت و پز آب تصفیه شده بخریم، اما همین آب لولهکشی که برای شستوشو استفاده میکنیم گاهی آنقدر بوی فاضلاب میدهد که غیرقابل تحمل میشود.
با چه اطمینانی مصرف کنیم؟
یک شهروند ساکن منطقه معینزاده که بارها آلودگی آب را تجربه کرده نیز با توجه به وضعیت آب این منطقه به «هفتصبح» میگوید: مشکل آب فقط کدورت نیست؛ بوی تند و غیرعادی آن هم آزاردهنده است. بارها پیش آمده که بعد از باز کردن شیر آب، بوی فاضلاب را از آن حس کردیم و رنگش کدر و قهوهای شده. به ما میگویند آب سالم است، اما وقتی رنگ و بو طبیعی نیست، چطور میشود به مصرفش اطمینان داشت؟ مریم چعب در ادامه اظهار میکند: همیشه استرس داریم نکند آب با چنین وضعیتی به پوست، مو و سلامتمان آسیب برساند. من گاهی با آب تصفیه شده موهایم را میشویم ولی تا کی قرار است اینقدر اذیت شویم و آبی داشته باشیم که حتی برای شستوشو مناسب نیست!
غیب شدن بودجه اختصاص پیدا کرده
این شرایط در حالی بر وضعیت آب شرب مصرفی برخی مناطق اهواز حاکم است که بر اساس گزارشهای رسمی منتشر شده در رسانهها، طی دو دهه گذشته مبالغ سنگینی برای حل مشکلات آب و فاضلاب اهواز اختصاص یافته، اما خروجی آن با میزان سرمایهگذاری همخوانی نداشته است.مثلا در سال ۸۳ وزارت اقتصاد وقت، وامی ۱۴۹ میلیون دلاری از بانک جهانی گرفت و به شرکت آب و فاضلاب اهواز برای اجرای طرح جامع فاضلاب پرداخت کرد، اما این بودجه با سوء مدیریت مالی مدیران وقت آبفای خوزستان در سال ۱۴۰۰ بدون ثمر باقی ماند.
موضوعی که حتی چند وقت بعد منجر به ورود دستگاه قضا به ماجرا و محکوم شدن مدیران مرتبط به فساد مالی در این زمینه شد.همچنین بودجه ۷۸ میلیارد تومانی بازسازی تصفیهخانه غرب اهواز در سال ۹۳ بدون ثمر ماند. گزارشها نشان میدهد بهرغم پرداخت این مبلغ به آبفا، پروژه اجرایی نشده و بودجه در حسابهای بانک کشاورزی باقی مانده است.در ادامه اعتبار دیگری در سال ۹۹ به مبلغ ۵۰ میلیون یورو به این امر اختصاص پیدا کرد که از این مبلغ، ۱۳میلیون یورو به حساب شرکت آبفا واریز شده که البته باز هم نتوانسته دردی از مشکلات آب مردم حل کند و نتیجه لازم را نداشته است.
یک قاعده جهانی
اصلاح کیفیت آب اهواز از آنجا الزامی میشود که طبق گزارشهای جدید سازمان جهانی بهداشت، سالانه بیش از ۱.۴ میلیون نفر در جهان بهدلیل نبود دسترسی به آب سالم و شبکه فاضلاب استاندارد جان خود را از دست میدهند و حدود ۵۰۰ هزار مرگ ناشی از بیماریهای گوارشی حاد مستقیماً نتیجه مصرف آب آلوده است. همچنین آلودگی آب عامل ۷.۶ درصد مرگومیر کودکان زیر پنج سال در جهان است. این دادهها نشان میدهد شهری با جمعیت میلیونی مانند اهواز، با کیفیت آب پرریسک، در معرض تهدیدهای جدی بهداشتی قرار دارد.
عاملی به نام نشت آب
یکی از شهروندان اهوازی در گفتوگو با« هفتصبح» از عاملی نام میبرد که هر روز بسیاری از شهروندان این شهر آن را از نزدیک میبینند. وی از لولهای در خیابان محل سکونتشان صحبت میکند که مدتهاست دچار نشت آب شده و با وجود اعلام مکرر این موضوع به شرکت آبفا، هیچ اقدامی برای جلوگیری از هدررفت آب صورت نگرفته است. این مورد نمونهای از یکی از مهمترین عوامل آلودگی آب در اهواز است؛ یعنی شبکه توزیع فرسودهای که دچار نشتی شده و در برخی نقاط در مجاورت خطوط فاضلاب قرار دارد و اصلاح آن نیز معمولاً با تأخیرهای طولانی مواجه میشود.
ماجد کعبی، شهروند ساکن منطقه کوی سلیم آباد اهواز نیز مشابه همین روایت را دارد. او نیز در گفتوگو با «هفت صبح» میگوید: بیش از یک سال است که یک شاه لوله در خیابان ما دچار نشتی شده و آب از آن هدر میرود. این شاه لوله در مجاورت فاضلاب قرار دارد و با اینکه بارها با آبفا تماس گرفتیم و خواستار رسیدگی شدیم اما تاکنون لوله ترمیم نشده است.او با گلایه از بیتوجهی و عدم مراجعه آبفا برای حل این مسئله میگوید:
قبلا آب کمتری از لوله خارج میشد اما الان شدیدتر و بدتر شده است و بخشی از آسفالت را هم خراب کرده، حتی چندین بار حضوری به آبفا مراجعه کردیم اما باز هم خبری از آنها نشد. این اوضاع ما را مستأصل کرده است.آنچه شهروندان از نشت لولهها و بیتوجهی به شبکه فرسوده روایت میکنند، صرفا یک مشکل عمرانی یا هدررفت آب نیست؛ بلکه این وضعیت چالشی است که مستقیما با کیفیت و سلامت آب شرب گره خورده است.
دکتر افشین تکدستان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی، در مورد وضعیت منابع تأمین آب شرب اهواز به «هفت صبح» میگوید: آب رودخانه کارون در معرض انواع آلایندهها از جمله فاضلابهای شهری و روستایی، زهاب کشاورزی، پسابهای صنعتی و شهری و گاهی پسماندهایی است که موجب افزایش شوری آب میشوند.
وی همچنین از طرحی به نام«غدیر» سخن میگوید که در سالهای اخیر با اجرای آن، آب از رودخانههای کرخه و دز وارد شبکه آب اهواز شده و هماکنون بین ۵۰ تا ۷۰ درصد آب شرب اهواز از این طرح تأمین میشود و نقش مهمی در بهبود کیفیت آب داشته است.
با این وجود تکدستان معتقد است؛ باز هم باقیمانده کلر در آب شرب بیش از استاندارد جهانی است: طبق استانداردهای سازمان جهانی بهداشت، باقیمانده کلر باید بین ۰.۲ تا ۰.۵ میلیگرم در لیتر باشد تا در صورت ورود آلودگی میکروبی ثانویه، آب همچنان ایمن و سالم بماند. اما به دلیل فرسودگی شبکه توزیع آب در اهواز و بسیاری از شهرهای کشور، میزان کلر در برخی نقاط به ۰.۸ تا حتی یک میلیگرم در لیتر میرسد که تقریبا دوبرابر حداکثر مجاز آن است!
دلیل یک اختلاف معنا دار
اما دلیل اینهمه اختلاف با استانداردهای جهانی چیست؟ سوالی که این کارشناس در پاسخ به آن میگوید: شبکه توزیع آب اهواز قدیمی و فرسوده است و میزان نشت آب در این شهر بین ۲۰ تا ۳۰ درصد بیش از میانگین کشوری است. برای همین در صورت افت فشار و ایجاد فشار منفی، آلودگی میتواند از طریق خاک یا فاضلاب به داخل شبکه نفوذ کند، از همین رو لازم است کلر تا انتهای شبکه باقی بماند. از سویی در برخی مناطق به ویژه حاشیه شهر اهواز، انشعابات غیرمجاز علاوه بر افزایش هدر رفت آب، خطر آلودگی ثانویه شبکه را نیز تشدید میکند.
این کارشناس حوزه بهداشت آب در خصوص علت بروز کدورت و بوی نامطبوع آب در برخی مواقع هم میگوید: گاهی شستوشوی مخازن ذخیره آب و گاهی نیز تعمیر شکستگی لولهها باعث ورود گلولای به شبکه میشود که منجر به کدورت و بوی نامطبوع آب خواهد شد. او در پاسخ به این پرسش که تعداد تصفیهخانهها در اهواز چند عدد است اظهار میکند: در حال حاضر پنج عدد تصفیهخانه در اهواز وجود دارد که برای این شهر کافی است اما نیاز به تعمیر و مرمت دارند.
دستگاههای تصفیه در یک برش
اما آیا نمیتوان مشکل آب را با دستگاههای خانگی تصفیه حل کرد؟ دکتر تکدستان در این مورد میگوید: این دستگاهها تا حدی مشکلات کیفی آب را کاهش میدهند، اما در عین حال یونهای مفید مانند منیزیم و سایر املاح ضروری را نیز حذف میکنند. کاهش بیش از حد سختی آب میتواند منجر به بروز مشکلاتی مانند یبوست در کودکان و بزرگسالان شود. برای همین، شرکتهای فروشنده دستگاههای تصفیه آب باید آموزش ببینند تا با استفاده از سیستم بایپس، بخشی از آب تصفیهنشده را با آب تصفیهشده مخلوط کنند.
وی درباره پایش کیفیت آب اهواز و نتایج سنجش آلودگیهای موجود در آن هم میگوید: واقعیت این است که اندازهگیری فلزات سنگین مانند سرب و روی، همچنین سموم آلی و آفتکشها یا بهصورت نامنظم انجام میشود یا فاصله زمانی آن طولانی است. طبق استانداردها باید حداقل ماهی یکبار این آزمایشها انجام شود، اما دادههای شفاف و قابل دسترسی در این زمینه وجود ندارد.
این کارشناس در ادامه با اشاره به تأثیر آلودگی آب بر آبزیان و دامها میگوید: امکان تجمع فلزات سنگین و مواد آلی در بدن ماهیها، گاومیشها و حتی شیر آنها وجود دارد. این آلودگیها میتواند از طریق مصرف گوشت و فرآوردههای دامی وارد بدن انسان شود. بنابراین لازم است تحقیقات علمی انجام و نتایج آن با استانداردهای موجود مقایسه شود تا مشخص شود آیا میزان آلودگی از حد مجاز فراتر رفته است یا خیر؟
پروژه غدیر و پاسخ یک پرسش مهم
پروژه غدیر یک خط انتقال بیناستانی است که آب تصفیهشده از دز و کرخه را به بخشی از خوزستان منتقل میکند. با این حال به نظر میرسد مشکل در شبکه داخلی توزیع آب اهواز باشد. چرا که اگر شبکه توزیع شهری فرسوده، آلوده یا دارای نشت باشد، حتی آب سالم ورودی هم ممکن است در مسیر، آلوده شود. با این حال غلامرضا رئیسی، مدیر مرکز پایش و نظارت بر کیفیت آب و فاضلاب اهواز، ادعاهای کارشناسان در مورد پایشهای نامنظم و بالا بودن کلر در آب اهواز را رد کرده و به «هفتصبح» میگوید: آزمایشگاههای شرکت آبفا اهواز بهصورت منظم و دورهای از نقاط مختلف رودخانه کارون و همچنین ایستگاههای ورودی به تصفیهخانهها نمونهبرداری میکنند و این نمونهها علاوه بر آزمایشگاههای داخلی، به آزمایشگاههای تخصصی برونسازمانی نیز ارسال میشود.
وی با اشاره به انجام آزمایشهای میکروبی و شیمیایی بر روی آب اهواز میگوید:این آزمایشها شامل بررسی وجود عوامل میکروبی، جلبکها، فلزات سنگین، مواد آلی و سایر آلایندههاست که با هدف انطباق کامل کیفیت آب با استانداردهای ملی و بینالمللی انجام میشود. علاوه بر پایشهای آزمایشگاهی، در برخی نقاط حساس، ایستگاههای پایش آنلاین نصب شدهاند که بهصورت پیوسته کیفیت آب را اندازهگیری و اطلاعات را به مرکز کنترل ارسال میکنند.
دلایل تغییر رنگ
با این وجود چرا همچنان شهروندان اهوازی شاهد تغییر رنگ و بوی آب هستند؟ سوالی که رئیسی در پاسخ به آن ادعا میکند: در برخی مواقع حبابهای هوا در لولههای شبکه محبوس میشوند که با باز شدن شیر و تغییر فشار، این حبابها آزاد شده و آب بهصورت موقت حالت شیریرنگ پیدا میکند که این موضوع جای نگرانی نداشته و پس از چند ثانیه برطرف میشود. مدیر مرکز پایش و نظارت بر کیفیت آب و فاضلاب اهواز، اما برخلاف دکتر تکدستان در مورد سلامت آب شرب اهواز مدعی است؛ براساس گزارشهای رسمی شرکت آب و فاضلاب، کیفیت آب شرب اهواز در محدوده ۹۷ تا ۹۹ درصد منطبق با استانداردهای ملی و بینالمللی بهداشتی قرار دارد و از نظر سلامت مشکلی ندارد!
