قیمت جهانی نفت، فقط قیمت روی تابلو نیست
حدود ۱۹۰ روز است که تنگه هرمز برای ایران فقط یک مسیر آبی در جنوب کشور نیست؛ بلکه در جریان جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی با ایران، به مهمترین اهرم اقتصادی و ژئوپلیتیکی تهران تبدیل شده است.
اهمیت هرمز از اینجا میآید که بخش بزرگی از نفت و گاز خلیجفارس برای رسیدن به بازارهای جهانی باید از همین مسیر عبور کند. البته قدرت ایران در تنگه هرمز فقط به توانایی بستن یک آبراه محدود نمیشود؛ اهرم اصلی تهران، ایجاد نااطمینانی در مسیر عبور انرژی است. تنگه هرمز در شرایط عادی حدود یکپنجم نفت جهان و سهم بزرگی از تجارت LNG را جابهجا میکند؛ بنابراین حتی کاهش تردد کشتیها میتواند بدون انسداد کامل، بازار جهانی را تحت فشار قرار دهد.
هزینههای پنهان خرید نفت در بازار جهانی
این اثر اکنون در آمار کشتیرانی قابلمشاهده است. رویترز گزارش داده پیش از جنگ بیش از ۱۳۰ عبور کشتی در روز ثبت میشد، اما پس از افزایش تنش، در روزهای اخیر فقط ۵ کشتی حامل کالا از تنگه عبور کردند و البته در اوج تنش میان تهران و واشنگتن در هفتههای ابتدایی جنگ هیچ عبور تجاری ثبت نشد.
بیشتر بخوانید:
۱۵ آلتکوین داغ بازار معرفی شدند؛ ZEC و PONS بیشترین توجه را گرفتند
حالا این اهرم قدرتمند به هزینهای برای اقتصاد جهانی تبدیل شده است. ریسک عبور از این آبراه ارزشمند، نرخ بیمه جنگی نفتکشها را به حدود ۳ تا ۱۰ درصد ارزش بدنه کشتی رسانده؛ نرخی که پیش از جنگ بسیار پایینتر بود. تا پیش از حمله آمریکا به ایران و در پی آن مسدودشدن تنگه هرمز، در بازار جهانی نفت معمولاً وقتی از قیمت نفت صحبت میشد، صرفاً به عدد روی تابلوی معاملات توجه میشد؛ مثلاً نفت برنت 60 دلار بهازای هر بشکه.
در شرایط عادی، فاصله میان قیمت شاخص و هزینه رساندن نفت به مقصد آنقدر محدود است که کمتر دیده میشود. اکنون اما افزایش تنش در خاورمیانه، بهویژه ریسک عبور از تنگه هرمز، این معادله را تغییر داده و بیمه جنگی و کرایه حملونقل دریایی به مؤلفهای قابلتوجه در قیمت تمامشده هر بشکه نفت تبدیل شدهاند.
تا زمان نگارش این یادداشت قیمت نفت برنت به بیش از 95 دلار رسیده؛ قیمتی که تحتتأثیر افزایش تنشها و درگیری اخیر آمریکا و ایران، تهدید آمریکا بر اعمال فشار اقتصادی و در پی آن صفرشدن عبور کشتیها از هرمز و نگرانی درباره عرضه نفت، قرار دارد. اما برای خریدار آسیایی در این شرایط، این 95 دلار الزاماً قیمت نهایی نفت نیست.
صعود شدید کرایه نفتکشها
مسئله از جایی اهمیت پیدا میکند که هزینه حمل نفتکشها و حتی بیمه بهشدت افزایش یافته است. بر اساس آخرین دادههای رسمی، در ماه اوت درآمد روزانه نفتکشهای غولپیکر VLCC در مسیر خلیجفارس به چین به حدود ۵۱۰ هزار دلار در روز رسید؛ سطحی که به رکوردهای تاریخی بازار نزدیک است.
در یک قرارداد که اخیراً جزئیات آن منتشر شده نیز کرایه یک VLCC برای حمل نفت از خلیجفارس به چین حدود ۳۱ میلیون دلار گزارش شده است. البته که این ارقام فقط به معنای گرانشدن خدمات کشتیرانی نیست؛ بلکه مستقیماً روی اقتصاد هر بشکه نفت اثر میگذارد. اگر برای نمونه یک محموله یک میلیون بشکهای را در نظر بگیریم، ۳۱ میلیون دلار کرایه حمل، معادل ۳۱ دلار بهازای هر بشکه خواهد بود. البته این محاسبه صرفاً یک محاسبه اولیه است و هزینه واقعی هر بشکه به ظرفیت کشتی، مسیر، مدت سفر، قرارداد و شرایط بازار بستگی دارد.
بیمه؛ هزینه پنهان خرید نفت
در کنار هزینه حملونقل، بیمه جنگی نیز به یکی از اجزای مهم هزینه تبدیل شده است. پیش از تشدید بحران، حق بیمه جنگی عبور از هرمز حدود ۱ تا ۳ درصد ارزش بدنه کشتی بود؛ اما این رقم در ژوئیه به حدود ۷.۵ تا ۱۰ درصد افزایش یافت. برای نفتکشهای حامل نفت خام نیز منابع صنعت نرخهایی حدود ۵ تا 5.7 درصد ارزش کشتی را گزارش کردهاند.
بنابراین اگر فرض کنیم قیمت نفت در بازار ۱۰۰ دلار است، اما خریدار برای بیمه جنگی و حمل، مجموعاً ۷ دلار دیگر بپردازد، قیمت شاخص همچنان ۱۰۰ دلار است، اما نفت تحویلشده عملاً ۱۰۷ دلار برای خریدار تمام میشود. در محموله یک میلیون بشکهای، همین ۷ دلار به معنای ۷ میلیون دلار هزینه اضافی است که صرفاً به منظور حملونقل و لجستیک در شرایط حساس فعلی پدید آمده است.
در همین راستا فایننشال تایمز نیز اعلام کرده در پی تداوم مسدود ماندن هرمز، هزینه بیمه جنگی برای عبور یک ابرنفتکش از منطقه در برخی موارد میتواند به حدود ۱۰ میلیون دلار برسد؛ رقمی که تا حدود ۱۰ برابر سطح پیش از جنگ است.
باخت آسیاییها از جنگ
آسیا، بهخصوص چین، هند، ژاپن و کره جنوبی، در معرض این شوک قرار دارند؛ زیرا بخش بزرگی از نفت موردنیازشان از خاورمیانه میآید. حتی شرکتهای کشتیرانی چینی در واکنش به افزایش ریسک، عملیات عبوری از هرمز و بابالمندب را کاهش داده و به انتقال کشتیبهکشتی در خارج از خلیجفارس روی آوردهاند. این تغییر اگرچه امکان ادامه جریان نفت را فراهم میکند، اما مسیر را پیچیدهتر، زمان را طولانیتر و هزینه را بیشتر میکند. رویترز گزارش داده نرخ حمل عمان به چین در این شرایط به حدود ۱۴۰ هزار دلار در روز برای هر کشتی رسیده که تقریباً چهار برابر شده است.
شوک رو به صعود هزینه لجستیکی
نکته مهمتر این است که این هزینهها فقط به نفت محدود نمیشوند. افزایش ریسک در مسیرهای دریایی، هزینه حمل کالاهای دیگر را نیز بالا برده است. برای نمونه، طبق دادههای ارائهشده از Freightos، نرخ حمل کانتینر ۴۰ فوتی از چین به سواحل شرقی آمریکا به ۷۸۸۰ دلار رسیده که ۶۲ درصد بیشتر از ماه قبل است؛ نرخ چین به مدیترانه نیز ۴۷ درصد افزایش یافته و شاخص کانتینری Platts طی ۳۰ روز ۸۰ درصد رشد کرده است. این روند نشان میدهد شوک ژئوپلیتیک در حال تبدیلشدن به شوک لجستیکی است.
تردد در هرمز؛ نزدیک صفر
اهمیت این آبراه مهم یعنی هرمز نیز از همینجا روشن میشود. این آبراه در شرایط عادی حدود ۲۰ درصد تجارت جهانی نفت و LNG را عبور میدهد، اما در هفتههای اخیر تردد کشتیها بهشدت کاهش یافته است. بر اساس دادههای ردیابی مؤسسه کپلر، طی روزهای اخیر تنها روزانه بین 4 تا 5 کشتی از تنگه هرمز عبور کرده است. در نتیجه، بازار نفت امروز تنها با مسئله قیمت بشکه مواجه نیست؛ بلکه با مسئله قیمت انتقال هر بشکه به مقصد نیز روبهرو است. در واقع مسدود بودن تنگه هرمز در پی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران میتواند بدون افزایش متناسب قیمت روی تابلوی نفت، قیمت واقعی انرژی را بالا ببرد.
این همان هزینه پنهانی است که از مسیر بیمه، حمل، تأخیر، کمبود نفتکش و تغییر مسیرهای تجاری وارد اقتصاد جهانی میشود؛ هزینهای که در نهایت نهفقط پالایشگاه و شرکت نفتی، بلکه قیمت سوخت، حملونقل، تولید و تورم کشورهای مصرفکننده را تحتتأثیر قرار خواهد داد.
