هفت صبح| در برابر کنسولگری آمریکا در نواک، پایتخت گرینلند، دوباره همهچیز به وضعیت عادی برگشته است؛ مکانی که تنها چند روز پیش، محل تجمع معترضان خشمگینی بود که پرچمهایشان را در مخالفت با طرح دونالد ترامپ برای الحاق این جزیره قطبی بالا برده بودند. اکنون، پس از اعلام یک «توافق چارچوبی» در حاشیه نشست داووس، نوعی آرامش محتاطانه بر شهر نشسته است؛ آرامشی که همراه با موجی از تردیدهای عمیق است. ناجانگواک کریستنسن، فعال حقوق بشر و ساکن نواک، به دویچهوله میگوید: «احساس راحتی هست اما اطمینان نه. ما هنوز نمیدانیم توافق واقعی وجود دارد یا نه. این بیشتر شبیه همان شیوه همیشگی ترامپ است.»
شروع مذاکرات طولانی و سفر فوری نخستوزیر دانمارک
از جمعه بعدازظهر، ورق کمی برگشته است. نخستوزیر دانمارک، مته فردریکسن، فوری راهی گرینلند شد «تا حمایت کامل کپنهاگ را در شرایط دشوار فعلی اعلام کند». او میخواهد با دولت این قلمرو خودگردان درباره گامهای بعدی مذاکره کند. نخستوزیر گرینلند، ینس-فردریک نیلسن، از اینکه تهدید مداخله نظامی آمریکا اکنون کنار رفته خرسند است. او بارها تأکید کرده که «هیچکس حق ندارد بدون حضور دولت گرینلند درباره آینده این سرزمین مذاکره کند.» فردریکسن نیز دیدگاهی مشابه دارد، اما پس از دیدار با دبیرکل ناتو مارک روته تصریح کرد که امنیت و دفاع در قطب شمال «موضوعی برای کل ناتو» است و نه فقط دانمارک. کپنهاگ اعلام کرده مذاکرات با آمریکا بهزودی آغاز میشود.
توافق چه میگوید؟
در گرینلند همه منتظرند بدانند این «چارچوب» به طور دقیق چیست. هنوز هیچ سند رسمی و عمومی در دست نیست و تنها «تفاسیر متفاوت» از توافق داووس منتشر شده است. طبق گزارشهای آمریکا، طرفین درباره «حفاظت دائمی از منافع ایالات متحده در قطب شمال» توافق کردهاند؛ مجموعهای از عناصر نظامی، راهبردی و اقتصادی. در مقابل، روته بیشتر تنها از «همکاری امنیتی» سخن گفته و اشارهای به واگذاری یا محدودسازی حقوق دانمارک و گرینلند نکرده است. قرارداد فعلی درباره استقرار نیروهای آمریکایی در گرینلند به سال ۱۹۵۱ بازمیگردد و به واشنگتن اجازه میدهد از سرزمین گرینلند برای اهداف نظامی و تأسیس پایگاهها در چارچوب دفاع مشترک استفاده کند. زمانی آمریکا در بیش از ۲۰ نقطه این کشور فعال بود؛ امروز تنها پایگاه فضایی پیتوفیک را اداره میکند.
گرینلند؛ کلید «گنبد طلایی» ترامپ
در نگاه ترامپ، اهمیت گرینلند رو به افزایش است. او این جزیره یخزده را عنصری حیاتی در طرح دفاع موشکی موسوم به «گنبد طلایی» میداند؛ هرچند هنوز روشن نیست که گرینلند چه نقشی در آن ایفا خواهد کرد. همچنین، موقعیت جغرافیایی گرینلند در گذرگاه استراتژیک گییوک (GIUK)، میان گرینلند، ایسلند و بریتانیا، به آمریکا برتری میدهد. کنترل این گذرگاه، مسیر ورود از دریای شمال به اقیانوس اطلس را تعیین میکند؛ موضوعی که با افزایش تنش میان واشنگتن و مسکو بار دیگر حیاتی شده است.
منابع معدنی، رقابت راهبردی و سایه چین
موضوع فقط امنیت نیست؛ اقتصاد نیز در میان است. گرینلند سرشار از مواد معدنی کمیاب مورد استفاده در صنایع دفاعی و فناوری پیشرفته است؛ موادی که آمریکا نمیخواهد چین بر آنها نفوذ پیدا کند. اما در نواک این مسئله حساسیتبرانگیز است. گرینلند از زمان آغاز خودگردانی گسترده در ۲۰۰۹ مالک منابع معدنی خودش است. هرگونه «دسترسی انحصاری» یا «امتیاز ویژه» برای آمریکا بهمثابه نقض حاکمیت تلقی میشود. بحران کنونی، به گفته بسیاری از تحلیلگران، تنها بازتاب سبک سیاسی ترامپ نیست؛ بلکه نشانهای از تغییرات بزرگتر است.
آرامش شکننده پس از فروکش تنشها
فعال حقوق بشر، کریستنسن، میگوید گرینلند آماده همکاری با آمریکا در حوزههای امنیت، دفاع و سرمایهگذاری است، «اما نه برای واگذاری کنترل». پس از اعلام داووس، بسیاری از ساکنان از اینکه احتمال درگیری نظامی فعلاً کنار گذاشته شده، نفس راحتی کشیدهاند. اما این آرامش شکننده است؛ زیرا در ماههای اخیر نشان داده شده که «لحن واشنگتن هر لحظه ممکن است تغییر کند. احساس عدم قطعیت در همهجا دیده میشود.»
