هفت صبح| ورود اسپیسایکس به بازار بورس آمریکا را میتوان یکی از مهمترین رویدادهای مالی دهه اخیر دانست؛ رویدادی که مرز میان صنعت فضایی، هوش مصنوعی و بازارهای مالی را بیش از هر زمان دیگری درهم میآمیزد. شرکتی که در سال ۲۰۰۲ توسط ایلان ماسک با هدف کاهش هزینههای سفر فضایی و تبدیل بشر به گونهای چندسیارهای تأسیس شد، اکنون در آستانه ثبت بزرگترین عرضه اولیه سهام تاریخ قرار گرفته است.
براساس برنامه اعلامشده، میلیونها سهم این شرکت با قیمت پایه ۱۳۵دلار وارد بازار نزدک خواهند شد. در صورت موفقیت عرضه اولیه، ارزش اسپیسایکس به حدود ۱.۷۷ تریلیون دلار میرسد؛ رقمی که آن را در ردیف بزرگترین شرکتهای فناوری جهان قرار میدهد و از بسیاری از غولهای فعال در حوزه هوش مصنوعی نیز پیشی میگیرد. این عرضه اولیه قرار است دستکم ۷۵ میلیارد دلار سرمایه جدید جذب کند؛ رقمی که حتی در مقیاس بازارهای عظیم آمریکا نیز کمسابقه است.
شرکتی فراتر از موشک و فضاپیما
اگرچه نام اسپیسایکس بیش از هر چیز با موشکهای فالکون، برنامه استارشیپ و مأموریتهای فضایی شناخته میشود اما ساختار کنونی این مجموعه بسیار گستردهتر از یک شرکت فضایی صرف است. در سالهای اخیر، شبکه اینترنت ماهوارهای استارلینک به یکی از مهمترین داراییهای این امپراتوری تبدیل شده است. علاوه بر آن، فعالیتهای مرتبط با هوش مصنوعی از طریق شرکت xAI، شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) و پروژههای زیرساختی عظیم داده نیز در منظومه اقتصادی ماسک جای گرفتهاند. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران، اسپیسایکس را نه یک شرکت فضایی، بلکه یک هلدینگ عظیم فناوری میدانند که در مرکز سه روند بزرگ قرن بیستویکم قرار گرفته است: فضا، هوش مصنوعی و ارتباطات.
رویای «تمدن چندسیارهای»
ایلان ماسک بارها تأکید کرده که هدف نهایی او کسب سود کوتاهمدت نیست. او معتقد است بقای تمدن انسانی در گرو گسترش حضور بشر فراتر از زمین است. در اسناد ارائهشده به سرمایهگذاران، اسپیسایکس مأموریت خود را «ساخت فناوریهای لازم برای چندسیارهای کردن حیات انسان، شناخت ماهیت واقعی جهان و گسترش نور آگاهی به میان ستارگان» توصیف کرده است. برنامههایی مانند ایجاد مستعمره دائمی در مریخ، استخراج منابع معدنی از سیارکها و حتی استقرار مراکز داده هوش مصنوعی در فضا، بخشی از چشمانداز بلندمدت این شرکت محسوب میشوند؛ طرحهایی که برای برخی شبیه داستانهای علمی-تخیلی و برای برخی دیگر نقشه راه آینده بشر به شمار میروند.
ارزشگذاری نجومی
با وجود هیجان گسترده بازار، صورتهای مالی اسپیسایکس تصویر پیچیدهتری ارائه میکنند. این شرکت در سال گذشته حدود ۱۸.۷ میلیارد دلار درآمد ثبت کرد اما همزمان بیش از ۴ میلیارد دلار زیان عملیاتی داشت. برخی گزارشها حتی از زیان خالص نزدیک به ۵ میلیارد دلار سخن میگویند. برای مقایسه، شرکتهایی مانند متا با بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار درآمد سالانه و دهها میلیارد دلار سود خالص معامله میشوند؛ موضوعی که باعث شده برخی کارشناسان نسبت به ارزشگذاری ۱.۷۷ تریلیون دلاری اسپیسایکس تردید داشته باشند. منتقدان میگویند بخش بزرگی از ارزش فعلی شرکت بر مبنای انتظارات آینده بنا شده است؛ انتظاراتی که تحقق آنها مستلزم موفقیت پروژههای بسیار پرهزینه و پرریسک در حوزه هوش مصنوعی و فضا خواهد بود.
عرضه اولیهای متفاوت از قواعد مرسوم
یکی از نکات بحثبرانگیز این عرضه اولیه، شیوه قیمتگذاری آن است.برخلاف رویه متداول والاستریت که در آن محدودهای از قیمت برای سهام تعیین میشود، اسپیسایکس تنها یک قیمت قطعی ۱۳۵ دلاری را به سرمایهگذاران ارائه کرده است؛ رویکردی که به مدل «بپذیر یا رد کن» شباهت دارد. با وجود این، گزارشها حاکی از آن است که میزان تقاضا چند برابر تعداد سهام عرضهشده بوده و برخی منابع از چهار برابر شدن سفارشها خبر دادهاند. همین مسئله باعث شد سناتور الیزابت وارن خواستار بررسی دقیقتر ارزشگذاری شرکت و به تعویق افتادن عرضه اولیه شود. او نسبت به احتمال ارائه اطلاعات گمراهکننده درباره وضعیت مالی شرکت هشدار داده است.
تمرکز قدرت در دستان ماسک
یکی دیگر از نگرانیهای سرمایهگذاران به ساختار حاکمیتی اسپیسایکس مربوط میشود. حتی پس از عرضه عمومی سهام، ایلان ماسک همچنان بیش از ۸۰ درصد قدرت رأیگیری شرکت را در اختیار خواهد داشت. به بیان دیگر، ورود میلیونها سهامدار جدید تغییر چندانی در کنترل واقعی شرکت ایجاد نمیکند و تصمیمات کلیدی همچنان در اختیار بنیانگذار آن باقی میماند.
این وضعیت برای برخی سرمایهگذاران نگرانکننده است؛ زیرا عملکرد شرکت بیش از حد به تصمیمها، شخصیت و سبک مدیریتی فردی گره خورده که همزمان چندین کسبوکار عظیم دیگر را نیز اداره میکند. در سوی دیگر ماجرا، کارکنان شرکت قرار دارند که به احتمال فراوان، بزرگترین برندگان این عرضه اولیه خواهند بود. برآوردها نشان میدهد بیش از 4400 نفر از کارکنان فعلی و سابق اسپیسایکس پس از عرضه عمومی سهام به جمع میلیونرها خواهند پیوست. صدها نفر از آنها نیز داراییهایی بیش از 100میلیون دلار به دست خواهند آورد. این اتفاق یادآور موج ثروتآفرینی دوران رونق شرکتهای فناوری در دهه ۱۹۹۰ است؛ با این تفاوت که مقیاس کنونی بسیار بزرگتر از نمونههای تاریخی پیشین به نظر میرسد.
نگرانی اقتصاددانان از عصر ابرثروتها
همزمان با رونق هوش مصنوعی، اقتصاددانان نسبت به تمرکز بیسابقه ثروت هشدار میدهند. برخی کارشناسان معتقدند عرضههای اولیه عظیم شرکتهایی مانند اسپیسایکس، اوپنایآی و آنتروپیک میتواند ساختار اقتصاد جهانی را تغییر دهد. از نگاه آنان، ظهور ثروتهای نجومی در مقیاسی که از دوران پس از جنگ جهانی دوم تاکنون دیده نشده، ممکن است پیامدهای عمیقی برای نابرابری اقتصادی و حتی نظامهای دموکراتیک داشته باشد. به اعتقاد این گروه، جهان در حال ورود به دورهای است که هوش مصنوعی و فناوریهای نوظهور نه فقط صنایع، بلکه توزیع ثروت و قدرت را نیز دگرگون خواهند کرد.
آیا ایلان ماسک نخستین تریلیونر جهان خواهد شد؟
ورود اسپیسایکس به بورس میتواند مهمترین گام در مسیر ثبت رکوردی تاریخی باشد؛ تبدیل ایلان ماسک به نخستین تریلیونر جهان. ماسک هماکنون یکی از ثروتمندترین افراد جهان است و بخش عمده دارایی او از سهام شرکتهای تسلا، اسپیسایکس، استارلینک، ایکسایآی و دیگر سرمایهگذاریهایش تشکیل میشود. در صورت تثبیت ارزش ۱.۷۷ تریلیون دلاری اسپیسایکس و حفظ سهم کنترلی ماسک در این شرکت، ارزش دارایی او جهش کمسابقهای خواهد داشت. برخی موسسات تحلیل ثروت از جمله موسسه «اینفورما کانکت آکادمی» و چند مرکز پژوهشی فعال در حوزه بازار سرمایه پیشتر پیشبینی کرده بودند که ماسک میتواند تا پایان دهه جاری میلادی به نخستین فرد دارای ثروت بیش از یک تریلیون دلار تبدیل شود.
موتور اصلی این رشد، نه تسلا بلکه ترکیب داراییهای فضایی و هوش مصنوعی او ارزیابی شده است. با این حال کارشناسان هشدار میدهند که تریلیونر شدن ماسک هنوز قطعی نیست. ارزش فعلی شرکتهای فناوری و هوش مصنوعی تا حد زیادی بر پایه انتظارات آینده شکل گرفته و هرگونه رکود اقتصادی، کاهش سرمایهگذاری در هوش مصنوعی یا شکست پروژههای بلندپروازانه فضایی میتواند این مسیر را دگرگون کند. با وجود این تردیدها، یک نکته روشن است: عرضه اولیه اسپیسایکس نه فقط یک رویداد بورسی، بلکه نقطه عطفی در تاریخ تمرکز ثروت و قدرت اقتصادی در قرن بیستویکم محسوب میشود؛ رویدادی که شاید نام ایلان ماسک را بهعنوان نخستین تریلیونر تاریخ در کتابهای اقتصاد ثبت کند.
