هفت صبح| چند ماهی بود که بازار نقره حال و هوای متفاوتی پیدا کرده بود. از مغازههای فروش شمش و ساچمه نقره در تهران گرفته تا معاملهگران بازارهای جهانی، همه درباره آینده درخشان این فلز صحبت میکردند. نقره که سالها در سایه طلا حرکت میکرد، ناگهان در دو سه سال اخیر به ستاره جدید بازار فلزات گرانبها تبدیل شده بود. افزایش تقاضای صنعتی، رونق ساخت پنلهای خورشیدی، رشد سرمایهگذاری روی فلزات گرانبها و نگرانیهای اقتصادی باعث شده بود بسیاری از تحلیلگران از ادامه رشد قیمت نقره سخن بگویند.
در همین شرایط خبر مهمی از دهلینو منتشر شد. دولت هند واردات نقره را محدود کرد. در نگاه نخست، شاید این خبر چندان بزرگ به نظر نرسد. اما وقتی بدانیم هند بزرگترین مصرفکننده نقره جهان است، اهمیت ماجرا روشن میشود. کشوری که سالانه هزاران تن نقره وارد میکند و به تنهایی سهم بزرگی از تقاضای جهانی را در اختیار دارد، حالا تصمیم گرفته ورود این فلز را کنترل کند. این تصمیم به سرعت توجه بازارهای جهانی را جلب کرد. بسیاری از فعالان بازار معتقدند هند عملاً ترمز یکی از موتورهای اصلی رشد قیمت نقره را کشیده است.
کشوری که عاشق نقره است
در بسیاری از کشورهای جهان، طلا مهمترین فلز گرانبها محسوب میشود. در هند اما نقره جایگاهی ویژه دارد. از زیورآلات سنتی گرفته تا ظروف مذهبی، از هدیههای خانوادگی تا سرمایهگذاریهای خرد، نقره در زندگی روزمره میلیونها هندی حضور دارد.این علاقه فرهنگی در سالهای اخیر با عوامل اقتصادی گره خورده است. افزایش قیمت طلا باعث شد بخشی از مردم به سمت نقره حرکت کنند. در عین حال صندوقهای سرمایهگذاری مبتنی بر نقره نیز محبوبیت بیشتری پیدا کردند. نتیجه آن بود که تقاضا برای این فلز با سرعتی کمسابقه رشد کرد.
آمارها نشان میدهد ارزش واردات نقره هند در سال مالی گذشته به حدود ۱۲ میلیارد دلار رسیده است. رقمی که در مقایسه با سال قبل جهشی چشمگیر را نشان میدهد. این حجم واردات برای دولتی که با دغدغه کنترل خروج ارز روبهروست، عدد کوچکی محسوب نمیشود. جالب آنکه هند فقط خریدار بزرگ نقره نیست. این کشور در بعضی سالها آنقدر نقره وارد کرده که سهمی نزدیک به یکسوم تولید سالانه جهان را به خود اختصاص داده است. به همین دلیل هر تغییری در رفتار خرید دهلینو، روی بازار جهانی اثر میگذارد.
دولت چرا نگران شد؟
سیاستگذاران هندی از چند زاویه به موضوع نگاه میکنند. نخستین نگرانی به خروج ارز مربوط میشود. واردات میلیاردها دلار نقره در شرایطی انجام میشود که هند همزمان واردکننده بزرگ نفت و بسیاری از مواد اولیه دیگر نیز هست. افزایش واردات نقره میتواند فشار مضاعفی بر تراز تجاری کشور وارد کند. هرچه ارز بیشتری صرف خرید کالاهای وارداتی شود، مدیریت بازار ارز دشوارتر خواهد شد. عامل دوم به خود بازار نقره مربوط میشود. مقامهای هندی معتقدند بخشی از رشد واردات ناشی از فعالیتهای سفتهبازانه بوده است. در دورهای که قیمت نقره روندی صعودی پیدا کرده بود، برخی سرمایهگذاران با هدف کسب سود بیشتر وارد بازار شدند و تقاضا را افزایش دادند. از نگاه دولت، چنین وضعیتی میتواند به شکلگیری حبابهای قیمتی منجر شود. بنابراین تصمیم گرفت با ابزارهای تجاری سرعت رشد واردات را کاهش دهد.
تعرفه بالاتر و مجوزهای سختگیرانهتر
نخستین اقدام دولت افزایش تعرفه واردات بود. با این تصمیم هزینه ورود نقره به هند افزایش پیدا کرد. اما سیاستگذاران به این مرحله بسنده نکردند. در گام بعدی، واردات بسیاری از انواع شمشها و محصولات نقرهای از وضعیت آزاد خارج شد و به گروه کالاهای محدودشده منتقل شد. معنای این تصمیم آن است که واردکنندگان برای ورود کالا باید مجوزهای مشخصی دریافت کنند. این تفاوت مهمی با افزایش تعرفه دارد. تعرفه فقط هزینه را بالا میبرد، اما نظام مجوزدهی میتواند حجم واقعی واردات را نیز کنترل کند. فعالان بازار جهانی این اقدام را نشانهای روشن از عزم دولت هند برای کاهش تقاضای وارداتی تلقی کردند.
نقره فقط زیورآلات نیست
یکی از برداشتهای اشتباه درباره بازار نقره آن است که تصور میشود مصرف این فلز عمدتاً در ساخت زیورآلات است. واقعیت امروز بازار جهانی چیز دیگری است. صنعت انرژی خورشیدی یکی از بزرگترین مصرفکنندگان نقره به شمار میرود. هر پنل خورشیدی برای عملکرد خود به مقدار مشخصی نقره نیاز دارد. با گسترش نیروگاههای خورشیدی در جهان، مصرف این فلز نیز رشد کرده است.در کنار آن، صنایع الکترونیک، تجهیزات پزشکی، خودروهای برقی و فناوریهای پیشرفته نیز به نقره وابستهاند. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند تقاضای جهانی نقره در سالهای آینده همچنان بالا خواهد ماند؛ حتی اگر بخشی از تقاضای سرمایهگذاری کاهش پیدا کند.
آیا قیمت جهانی پایین میآید؟
این پرسشی است که پس از تصمیم هند بارها مطرح شده است. در کوتاهمدت پاسخ میتواند مثبت باشد. وقتی بزرگترین خریدار جهان سرعت واردات خود را کم کند، بازار به طور طبیعی واکنش نشان میدهد. معاملهگران احتمال کاهش تقاضا را در محاسبات خود وارد میکنند و این موضوع میتواند از شدت رشد قیمتها بکاهد. اما در افق بلندمدت تصویر پیچیدهتر است. اگر صنایع خورشیدی و الکترونیکی همچنان با سرعت فعلی توسعه پیدا کنند، تقاضای جهانی نقره همچنان در سطح بالایی باقی خواهد ماند. از سوی دیگر اگر محدودیتهای هند باعث کمبود عرضه در بازار داخلی این کشور شود، ممکن است پس از مدتی دوباره موجی از تقاضا شکل بگیرد. به بیان دیگر، تصمیم دهلینو شاید بتواند سرعت رشد بازار را کاهش دهد، اما تعیینکننده نهایی سرنوشت نقره نخواهد بود.
سایه قاچاق بر بازار
تجربه بازار طلا در هند یک هشدار مهم در دل خود دارد. هر زمان فاصله قیمت داخلی و جهانی افزایش یافته، فعالیت شبکههای قاچاق نیز رشد کرده است. اکنون برخی فعالان اقتصادی نگراناند که محدودیتهای جدید نقره نیز چنین نتیجهای به همراه داشته باشد. اگر واردات رسمی دشوارتر شود اما تقاضا همچنان بالا بماند، بخشی از بازار ممکن است به مسیرهای غیررسمی کشیده شود. دولت هند امیدوار است با کنترلهای شدیدتر از بروز چنین اتفاقی جلوگیری کند. با این حال تجربه نشان داده که مدیریت بازار فلزات گرانبها همیشه آسان نیست.
ماجرا برای ایرانیها چه معنایی دارد؟
بازار نقره در ایران طی دو سال اخیر توجه بیشتری جلب کرده است. رشد قیمت طلا باعث شده برخی سرمایهگذاران خرد به نقره روی بیاورند. شمشهای کوچک، ساچمه نقره و حتی سکههای نقرهای مشتریان بیشتری پیدا کردهاند. در چنین شرایطی هر تحول مهم در بازار جهانی میتواند بر انتظارات داخلی اثر بگذارد. اگر محدودیتهای هند به کاهش محسوس تقاضای جهانی منجر شود، احتمال آرامتر شدن روند رشد قیمتها وجود دارد. اگر هم تقاضای واقعی همچنان بالا بماند، بازار جهانی مسیر دیگری را انتخاب خواهد کرد. فعلاً یک نکته قطعی به نظر میرسد؛ در بازاری که سالها زیر سایه طلا قرار داشت، نقره به اندازهای مهم شده که تصمیم یک دولت بتواند تیتر نخست رسانههای اقتصادی جهان شود. هند دست روی ترمز گذاشته است و اکنون همه منتظرند ببینند سرعت این قطار واقعاً کم میشود یا فقط برای مدتی کوتاه از شتاب آن کاسته خواهد شد.
