با نزدیکشدن به زمان اجرای پروژههای علمی در مدارس، استفاده از کاردستیهای ساختهشده با وسایل دورریختنی بهعنوان یکی از روشهای پرکاربرد در «طرح جابر بن حیان» مورد توجه معلمان و دانشآموزان قرار گرفته است؛ روشی که علاوه بر سادگی و هزینه کم، به تقویت مهارتهای علمی و خلاقانه دانشآموزان کمک میکند.
بررسیها نشان میدهد این نوع پروژهها که با استفاده از ابزارهایی مانند بطریهای پلاستیکی، کارتنهای مصرفشده، درب بطری، رول دستمال کاغذی و سایر مواد بازیافتی ساخته میشوند، کاملاً با اهداف آموزشی طرح جابر همراستا هستند. در این شیوه، دانشآموزان از مرحله طرح سؤال و ایدهپردازی تا ساخت و ارائه نتیجه، یک مسیر کامل یادگیری پژوهشمحور را تجربه میکنند.
معلمان معتقدند کاردستیهای مبتنی بر بازیافت، علاوه بر آموزش مفاهیم علمی مانند نیرو، تعادل، انرژی و ماشینهای ساده، مهارتهایی همچون حل مسئله، کار گروهی، برنامهریزی و ارائه شفاهی را در دانشآموزان تقویت میکند. از سوی دیگر، این فعالیتها به ترویج فرهنگ حفظ محیطزیست و استفاده بهینه از منابع نیز میانجامد.
این پروژهها متناسب با پایه تحصیلی طراحی میشوند؛ بهطوریکه در پایههای اول و دوم، کاردستیها بیشتر جنبه دیداری و ساده دارند و دانشآموزان با توضیح شفاهی کار خود را ارائه میکنند، اما در پایههای بالاتر، مراحل ساخت، ثبت گزارش، تحلیل نتیجه و حتی ارائه پیشنهاد برای بهبود طرح نیز به پروژه افزوده میشود.
کارشناسان آموزشی تأکید دارند در طرح جابر، پیچیدگی ظاهری کاردستی معیار اصلی ارزیابی نیست، بلکه «ایده»، «فرآیند انجام کار» و «میزان مشارکت واقعی دانشآموز» اهمیت بیشتری دارد. به همین دلیل حتی کارهای ساده، اگر مبتنی بر تفکر و توضیح علمی باشند، میتوانند امتیاز بالایی در داوری کسب کنند.
در همین راستا، معلمان نقش راهنما و تسهیلگر را ایفا میکنند و تلاش میشود طراحی و اجرای پروژه توسط خود دانشآموز انجام شود تا حس مالکیت فکری و اعتمادبهنفس در او شکل بگیرد.
متخصصان حوزه آموزش، کاردستیهای طرح جابر با وسایل دورریختنی را نمونهای از «یادگیری فعال» و «آموزش مبتنی بر پروژه» میدانند؛ رویکردی که دانشآموز را از حفظ مطالب درسی فراتر برده و او را به تجربه عملی، مشاهده، آزمایش و نتیجهگیری هدایت میکند.
