قوانین ارز دیجیتال در جهان چگونه است؟ بررسی آخرین وضعیت قانونی کشورها
قوانین ارز دیجیتال در کشورهای مختلف تفاوت زیادی با یکدیگر دارند. درحالی‌که کشورهایی مانند امارات، ژاپن و کشورهای عضو اتحادیه اروپا چارچوب‌های مشخصی برای فعالیت در این بازار ایجاد کرده‌اند، چین همچنان محدودیت‌های شدیدی برای معاملات رمزارزی دارد.
در آمریکا نیز قانون GENIUS برای سامان‌دهی استیبل‌کوین‌ها تصویب شده، اما طرح CLARITY تا زمان نگارش این مطلب، هنوز به قانون تبدیل نشده است. در ایران، استخراج رمزارز با دریافت مجوز و رعایت مقررات انرژی امکان‌پذیر است و بانک مرکزی نیز با تصویب دستورالعمل جدید کارگزاران رمزپول، نظارت بر صرافی‌ها را وارد مرحله تازه‌ای کرده است.
مقدمه
یک بیت‌کوین در همه کشورهای جهان جایگاه حقوقی یکسانی ندارد. در کشوری ممکن است خریدوفروش آن مجاز باشد، اما صرافی‌ها برای فعالیت به مجوز نیاز داشته باشند؛ در کشور دیگری حتی ارائه خدمات خریدوفروش رمزارز هم ممنوع باشد. همین تفاوت‌ها باعث شده قوانین ارز دیجیتال از کشوری به کشور دیگر فاصله زیادی داشته باشد و نتوان برای همه کاربران یک پاسخ واحد درباره قانونی‌بودن این بازار داد.
در چند سال گذشته، دولت‌ها به‌تدریج از برخوردهای کلی با رمزارزها فاصله گرفته‌اند و به سمت تدوین قوانین مشخص‌تر رفته‌اند. برای مثال، آمریکا در جولای ۲۰۲۵ قانون GENIUS را تصویب کرد، اتحادیه اروپا اجرای کامل مقررات MiCA را وارد مرحله تازه‌ای کرد و بانک مرکزی ایران هم شرایط فعالیت صرافی‌های رمزارزی را مشخص‌تر کرد. البته این به معنای یکسان‌شدن قوانین نیست؛ چین همچنان فعالیت‌های تجاری رمزارزی را ممنوع می‌داند و کشورهای دیگری مانند کانادا، ژاپن و بریتانیا نیز در حال اجرای اصلاحات جدید هستند.
مهم‌ترین تحولات جهانی در قوانین ارز دیجیتال طی سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶
سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ را می‌توان یکی از دوره‌های مهم قانون‌گذاری در بازار ارزهای دیجیتال دانست. در این مدت، چند کشور قوانین تازه‌ای تصویب کردند و بعضی از مقرراتی که سال‌ها درباره آن‌ها بحث می‌شد، بالاخره وارد مرحله اجرا شدند. مهم‌ترین اتفاقات این دوره عبارت‌اند از:
- ۱۸ جولای ۲۰۲۵: دونالد ترامپ قانون GENIUS را امضا کرد. این قانون برای انتشار و فعالیت استیبل‌کوین‌های پرداختی در آمریکا چارچوب قانونی مشخصی ایجاد می‌کند.
- مهر ۱۴۰۴: هیئت عالی بانک مرکزی ایران دستورالعمل ۵۸ ماده‌ای فعالیت و نظارت بر کارگزاران رمزپول را تصویب کرد. این دستورالعمل شرایط فعالیت صرافی‌های رمزارزی و الزامات آن‌ها را مشخص می‌کند.
- ۱ ژانویه ۲۰۲۶: مقررات گزارش‌دهی مالیاتی DAC8 در اتحادیه اروپا اجرایی شد. بر اساس این مقررات، شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات رمزارزی باید اطلاعات مشخصی از تراکنش‌های کاربران را برای اهداف مالیاتی جمع‌آوری کنند.
- ۶ فوریه ۲۰۲۶: نهادهای دولتی چین با انتشار اطلاعیه‌ای جدید، محدودیت‌های مربوط به معاملات رمزارزی و توکنیزه‌کردن دارایی‌های دنیای واقعی (RWA) را دوباره تأکید کردند.
- ۲۶ مارس ۲۰۲۶: قانون استیبل‌کوین کانادا به تصویب نهایی رسید و چارچوبی برای نظارت بر ناشران این دارایی‌ها ایجاد کرد.
- ۱۰ آوریل ۲۰۲۶: هنگ‌کنگ نخستین مجوزهای رسمی صدور استیبل‌کوین را برای دو شرکت صادر کرد.
- ۱ جولای ۲۰۲۶: دوره گذار مقررات MiCA در اتحادیه اروپا به پایان رسید و شرکت‌های رمزارزی برای ادامه فعالیت ملزم به دریافت مجوز شدند.
- ۱۵ جولای ۲۰۲۶: اصلاحات قانونی ژاپن برای نزدیک‌ترکردن نظارت بر رمزارزها به قوانین بازارهای مالی به تصویب پارلمان رسید.
- ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶: تلاش سنای آمریکا برای پیشبرد لایحه CLARITY به نتیجه نرسید و این طرح همچنان به قانون تبدیل نشده است.
- ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶: دولت کانادا پیش‌نویس مقررات اجرایی قانون استیبل‌کوین را منتشر کرد تا جزئیات مربوط به مجوزها، ذخایر و نظارت بر ناشران مشخص شود.
وضعیت قوانین در ایران
در ایران، وضعیت قانونی ارزهای دیجیتال را باید از چند زاویه بررسی کرد. خریدوفروش و نگهداری رمزارز، فعالیت صرافی‌ها، استخراج و استفاده از ارزهای دیجیتال برای پرداخت، موضوعات یکسانی نیستند و هرکدام مقررات خاص خود را دارند.
روند قانون‌گذاری ارز دیجیتال در ایران
- سال ۱۳۹۷؛ محدودیت فعالیت نهادهای مالی: بانک مرکزی به بانک‌ها، مؤسسات اعتباری و صرافی‌ها اعلام کرد از ارائه خدمات مرتبط با رمزارزها خودداری کنند. البته این تصمیم به معنای ممنوعیت عمومی مالکیت بیت‌کوین برای اشخاص حقیقی نبود.
- سال ۱۳۹۸؛ به رسمیت شناختن استخراج رمزارز: دولت استخراج رمزارز را به‌عنوان یک فعالیت صنعتی با دریافت مجوز از وزارت صمت و رعایت ضوابط انرژی به رسمیت شناخت. استفاده از برق خانگی یا کشاورزی برای استخراج ممنوع اعلام شد.
- دی‌ماه ۱۴۰۳؛ مسدودشدن موقت درگاه‌های پرداخت صرافی‌ها: به دنبال اختلاف بر سر نحوه نظارت، درگاه‌های ریالی صرافی‌ها موقتاً مسدود شدند که پس از مدتی برطرف شد.
- مهر ۱۴۰۴؛ تصویب دستورالعمل کارگزاران رمزپول: بانک مرکزی دستورالعمل ۵۸ ماده‌ای تأسیس، فعالیت و نظارت بر صرافی‌های رمزارزی را تصویب کرد.
- مهر ۱۴۰۵؛ ممنوعیت اعطای وام برای خرید رمزارز: بانک‌ها و مؤسسات اعتباری از پرداخت تسهیلات برای خرید طلا، ارز و رمزارز منع شدند.
همچنین بخوانید
پول توکنی؛ ابزار جدید و فراگیر کسب‌وکارهای جهانی برای مدیریت نقدینگی
بررسی اجمالی قوانین در سایر مناطق جهان
- آمریکا: با امضای قانون GENIUS در ژوئن ۲۰۲۵، چارچوب محکمی برای استیبل‌کوین‌ها ایجاد شد. بااین‌حال، لایحه CLARITY برای تفکیک دقیق وظایف SEC و CFTC هنوز در سنا به تصویب نهایی نرسیده است.
- اتحادیه اروپا: با اجرایی‌شدن کامل مقررات جامع MiCA و قوانین مالیاتی DAC8 در سال ۲۰۲۶، بازار رمزارزها در اروپا وارد یک چارچوب کاملاً یکپارچه و قانون‌مند شده است.
- چین: همچنان رویکردی بسیار سخت‌گیرانه دارد؛ معاملات رمزارزها، صرافی‌ها و توکنیزه‌کردن دارایی‌ها غیرقانونی اعلام شده‌اند، اما دولت هم‌زمان از توسعه «یوان دیجیتال» و فناوری بلاکچین حمایت می‌کند.
- روسیه: با تصویب قانون جدید در سال ۲۰۲۶، معاملات رمزارزها از طریق کارگزاری‌های مجاز آزاد شده و شرکت‌ها می‌توانند در تجارت خارجی از رمزارز استفاده کنند، اما پرداخت‌های داخلی با ارز دیجیتال همچنان ممنوع است.
- ژاپن و امارات: با ایجاد نهادهای نظارتی تخصصی (مانند VARA در دبی و FSA در ژاپن) و تصویب قوانین مدرن، به یکی از هاب‌های امن و قانون‌مند برای شرکت‌های رمزارزی تبدیل شده‌اند.
سخن نهایی
قوانین ارز دیجیتال در جهان هنوز یک مسیر مشخص و یکسان را دنبال نمی‌کنند. درحالی‌که برخی کشورها به سمت ضوابط شفاف و ساختاریافته حرکت کرده‌اند، برخی دیگر محدودیت‌های شدیدی اعمال می‌کنند. با توجه به پویایی دائمی این بازار، کاربران و فعالان این حوزه باید همواره آخرین تغییرات قانونی را رصد کنند تا فعالیت‌های خود را بر اساس چهارچوب‌های روز تنظیم نمایند.
سلب مسئولیت: مطالب ارائه شده در این سایت صرفاً جنبه اطلاع‌رسانی و آموزشی دارد و به هیچ عنوان نباید به عنوان توصیه سرمایه‌گذاری یا مشاوره مالی تلقی شود. مسئولیت تصمیم‌گیری برای هرگونه خرید یا فروش بر عهده خود کاربر است. توصیه می‌شود پیش از هرگونه فعالیت، تحقیقات لازم را انجام دهید.
