امروز هشتاد و پنجمین سالگرد افتتاح پل ورسک است. محمد محسنیان، پژوهشگر تاریخ راهآهن سراسری ایران بههمین مناسبت گزارشی نوشته و در آن برای اولین بار به حقایق و افسانههای موجود درباره این پل پرداخته است. انصافا بعد از مطالعه این نوشته مغز آدم سوت میکشد و تازه متوجه میشویم همه این سالها چقدر اطلاعات غلط درباره ورسک به خورد خودمان دادهایم.
محمد محسنیان در اکانت توییتر خود به آدرس Mohsenian1969@ بهطور خلاصه باورهای اشتباه درباره پل ورسک را اینطوری فهرست میکند:
*** ببخشید اگر باورهایتان را به هم میریزم ولی با وضع آشفته انتشار مهملات در مجازی بهتره اول بدانیم ورسک چه چیزی نبوده تا بعد برسیم به چه بودنش! آلمانها آنرا نساختند. رضا شاه مهندس آنرا زیر پل نگه نداشت. ضمانتنامه ۷۰ساله نداشت. مهندس آن در ایران به خاک سپرده نشده. چرچیل آنرا پل پیروزی نخوانده. نام آن برگرفته از نام یک مهندس اروپایی نیست. با آجر ساخته نشده. گرچه خیلی کم ولی در ساخت آن از فلز هم استفاده شده. نامش در کتاب رکوردهای گینس نیست. دختر سازنده آن برای بازپس گیری ضمانتنامه به ایران نیامده است. پیچیده ترین پل راه آهن سراسری به لحاظ فنی نیست. بزرگترین یا گرانترین پل راه آهن سراسری هم نبوده
این پژوهشگر تاریخ راهآهن سراسری ایران، در نوشته منتشر شده در روزنامه دنیای اقتصاد به موارد دیگری اشاره میکند:
*** با نگاهی به اسامی افراد دخیل در ساخت پل ورسک، میتوان تصویری کوچک شده از شرایط ساخت راهآهن سراسری ایران را مشاهده کرد که بیانگر وجه خاص این پروژه به عنوان یک همکاری بزرگ بینالمللی است که از این بابت نمونه مشابهی در جهان ندارد. مهندس مشاور طرح شرکت دانمارکی سوئدی کامپساکس به مدیرعاملی یورگن ساکسیلد، مدیر ارشد بخش شمالی، اینا پاک دانمارکی، مدیر دپارتمان پل سازی، هانس اتوناتر سوئیسی، مهندس ناظر ارشد، لادیسلاو فون رابسویچ اتریشی و پیمانکار ساخت، شرکت پیتزاگالی ایتالیا بود.
*** انتساب ساخت این پل به آلمانیها اشتباه است و احتمالا از خاطره ایرانیان از دو دهه ابتدایی قرن گذشته و نقش پررنگ مراودات با آلمان نشات گرفته. این اشتباه گویا بر آمده از گزارش یازدهم اردیبهشت ۱۳۱۵ روزنامه اطلاعات از مراسم افتتاح مسیر راهآهن شمال است. خبرنگار روزنامه برمبنای مصاحبه با رابسویچ و نقل قولی که احتمالا ناشی از برداشت اشتباه خبرنگار از صحبتهای او بوده، رابسویچ را به عنوان طراح و سازنده پل ورسک معرفی میکند، در حالیکه سمت او صرفا مهندس ناظر ارشد بود.
*** گویدو رومئو پیتزاگالی مهندس اهل شمال ایتالیا که در پروژههای سد سازی در آفریقا فعالیت داشت با اطلاع از برگزاری مناقصه راهآهن سراسری ایران در تابستان ۱۳۱۲ به اتفاق همکار نقشهبردارش چلسته اوتینو خود را به تهران رسانده ودر مناقصه شرکت کرد. با اعلام نتایج در آبان ماه همان سال پیتزاگالی برنده قطعه هشت شمال اعلام شد. بلافاصله پس از برنده شدن در مناقصه، پیتزاگالی و اوتینو در صدد جلب همکاری شرکتهای بزرگ و تامینکنندگان مالی ایتالیایی برآمدند اما توفیقی در این کار نداشتند. پس از این تلاشها ملاقات با برادران دله آنی نقطه عطفی در پیشبرد کار به حساب میآمد. اوتینو توانست نظر این سه برادر را برای مشارکت در پروژه جلب کند. پس از توافق و تنها چند روز پس از انجام امور قانونی ثبت شرکت در ایتالیا، با توجه به فشاری که از تهران برای شروع کار وارد میشد چزاره دله آنی، اتینو و یک تکنیسین، برای بررسیهای اولیه و انجام مقدمات کار راهی ایران شدند.
*** آنها چند روز پس از رسیدن به تهران، به سمت شمال حرکت کردند و با گذشتن از گدوک به دره رود تالار وارد شدند؛ درهای باریک با صخرههایی عظیم و خیره کننده. با دیدن عکسهای به جا مانده از عباسآباد (ورسک امروزی) مربوط به سالهای پیش از ساخت راهآهن، میتوان تصور کرد که چقدر این مهندسان ایتالیایی در نخستین مواجهه با محل کار، خود را در برابر مشکلات عظیم پیشرو برای این پروژه تنها دیدهاند.
*** حجم بالای فعالیتها و نیاز به نیروی کار و ترس از ترک کارگاه و کوچ کارگران به کارگاههای دیگر آنچنان زیاد بود که شرکت را وادار کرد تا در طول زمستان اول که عملا امکان فعالیت چندانی وجود نداشت دستمزد ماهانه کارگران را پرداخت کنند.
*** حادثهای غیر مترقبه در چهاردهم اسفند ۱۳۱۳ عملیات را با خطری جدی مواجه کرد. حوالی ساعت ۲ بعداز ظهر زلزله مهیبی دره تالار را به لرزه در آورد و موجب حرکت شدید داربست و قالبهای چوبی بتن ریزی شد ولی به طرز معجزهآسایی کارگران و نجاران روی آن سالم ماندند اما متاسفانه کارگران فعال در قطعات دیگر دره تالار این اندازه خوش شانس نبودند و تلفات زیادی به آنها وارد شد.
*** ساخت پل در یکی از روزهای سرد دیماه ۱۳۱۴، در موعد مقرر و در کمتر از ۱۶ ماه به اتمام رسید. افتتاح رسمی آن اما به اردیبهشت ماه سال آینده و آماده شدن کل مسیر بین فیروزکوه و شاهی(قائم شهر) موکول شد.
*** دله آنی در گزارش خود به بازدید سال ۱۳۱۴ رضا شاه از پروژه و قدردانی ویژه شاه از وی اشاره دارد. با توجه به دقت او در درج جزئیات عمرانی، مکالمات و ارتباطات انسانی، میتوان خط بطلانی کشید بر افسانه قرار گرفتن سازنده پل در زیر سازه به هنگام افتتاح که در روایت مستند ساخت این پل جایی ندارد. همچنین با توجه به معرفی افراد کلیدی دخیل در پروژه و توجه او به گزارش تلفات انسانی و عدم اشاره به کشته شدن فردی خاص از عوامل اجرایی در قطعه هشت شمال میتوان با اطمینان بالا دخالت شخص مدفون در قبری که به نام والتر ایگنر در آرامگاه ورسک معرفی میشود را به عنوان عضو موثری از عوامل ساخت ورسک رد کرد.
توضیحات
*
توضیحات
*
توضیحات
*
توضیحات
*
توضیحات
*
توضیحات
*
توضیحات
*
توضیحات
*
