هفت صبح، فاطمه برزویی| اینکه چگونه فریدون شهبازیان به یکی از بزرگان موسیقی ایران تبدیل شد، ریشه در کودکی و خانواده او دارد. شهبازیان در دوران کودکی، تحت تاثیر آموزههای پدر نوازندهاش که از شاگردان استاد ابوالحسن صبا بود، به سمت موسیقی و ساز تخصصی ویولن که ساز پدرش هم بود، کشیده شد و یادگیری آن را نزد عطاءالله خادم میثاق شروع کرد و در سن ۱۸ سالگی به عضویت ارکستر سمفونیک تهران به رهبری «حشمت سنجری» درآمد.
شهبازیان با مهارت و تبحری که در نواختن ویولن از خود نشان داد، به معتبرترین و پرمخاطبترین برنامه موسیقایی آن سالها که «ارکستر گلها» رادیو بود دعوت شد و زیرنظر دو استاد بزرگ قرن اخیر کشور یعنی روحالله خالقی و جواد معروفی شروع به فعالیت کرد. او آنقدر از خودش لیاقت نشان داد که ۶ سال بعد بهعنوان رهبر گروه کر و ارکستر سمفونیک رادیو انتخاب شد.
تسلط این هنرمند بر فضای قالب موسیقی آن ایام و تلاش برای یادگیری فنون روز حوزه موسیقی باعث شد تا زودتر از آنچه فکرش را کند به آهنگسازی در خدمت موسیقی سنتی ایرانی و پاپ مشغول شود. نوآوری و صنایع بدیعی که شهبازیان در آهنگسازی به آن اعتقاد داشت، باعث شد تا اولین آواز ایرانی بر اساس شعر نو با «جام تهی» محمدرضا شجریان شکل بگیرد و این کار در زمان خودش بسیار شنیده شد و سیل تقاضاها به سمت شهبازیان سرازیر کرد.
البته گفتنی است تمامی این فعالیتهای کوچک و بزرگ ازجمله حضور در ارکستر سمفونیک، آهنگسازی و تنظیم قطعات و تصانیف ایرانی و پاپ و البته ساخت موسیقی فیلم را شهبازیان تا قبل از 30 سالگی در کارنامه خود داشت. وجوهی که تا پیش از او، در کار کمتر موزیسینی تا به این اندازه دیده شده بود و میشود.
آلبومی مشترک با احمد شاملو و شجریان
موسیقیدانها معمولا از هوش بالایی برخوردار هستند و شهبازیان از این قاعده مسثتنا نبود. او به خاطر همین ضریب هوشی بالای خود بود که توانست علاوه بر اینکه افتخارات زیادی برای موسیقی سنتی ایران به دست بیاورد از موسیقی پاپ هم غافل نماند. این هنرمند اهمیت موسیقی بیکلام سینمایی را هم به خوبی درک کرده بود و ورودی قدرتمندانه به این عرصه داشت.
هرچند بعد از انقلاب اسلامی متوجه بعضی محدودیتهای غیرضروری برای موسیقی شد و سر خود را تا حدودی با موسیقی فیلم گرم کرد و توانست چندین شاهکار در دهه ۶۰ و ۷۰ از خود به یادگار بگذارد.در دهه ۶۰ بود که او با احمد شاملو و شجریان آلبومی مشترک کار کرد و علاوه بر آن آهنگسازی «کاشفان فروتن شوکران» با صدای شاملو را هم انجام داد که این کار در سالهای بعد از درگذشت شاملو به انتشار «کاشفان فروتن شوکران ۲» با آهنگسازی شهبازیان و صدای شاملو درآمد.
پدر موسیقی پاپ پس از انقلاب
از نیمه دوم دهه ۷۰ که درهای رحمت و پذیرش تا حدودی روی موسیقی ایران باز شد، فریدون شهبازیان یکی از پیشروها و کسانی بود که دست به حمایت نسل جدید زد. نسلی که گویی از دنیای دیگری آمده بودند و اولویت آنها در موسیقی بیش از هرچیزی قداست خاستگاه غربی آن بود. این نسل قصد داشت با روشها و متدهای نوین آهنگسازی به مخاطبان موسیقی فارسی که سلیقهای تا حدودی سنتی و قدیمی داشتند خوراکی از جنس موسیقی پاپ و نوین بدهد. شهبازیان این نوع تفکر را پذیرفت و به چندین خواننده جوان و با این مختصات کمک کرد و به همین دلیل است که بسیاری شهبازیان را پدر موسیقی پاپ پس از انقلاب میدانند. محمد اصفهانی، حسین زمان و ناصر عبداللهی ازجمله این خوانندگان بودند.
یکی دیگر از حمایتهایی که شهبازیان در نوع خودش در دهه ۷۰ انجام داد، زمانی بود که در شورای موسیقی صداوسیما حضور داشت؛ یعنی دورانی که تلویزیون، حمایتی تمامقد از تمام گونههای موسیقی حتی پاپ در آن سالها انجام داد. حمایتی از جنسی که نه تا قبل از آن و نه پس از آن دیگر مشاهده نشد. این موسیقیدان در نوک این هرم قرار داشت و برخلاف میدانداری در حوزه ساخت آهنگ و تنظیم و مشاوره، جریانسازی نوینی را در حوزه اشاعه موسیقی انجام داد.
شهبازیان با وجود تعدد فعالیت در گونههای موسیقی، به هیچ یک از ارکان، جزماندیشی نداشت و همین اعتقاد سبب شد تا او به موسیقیدانی در خدمت تمام گونهها تبدیل شود و همین، برگ برنده او در قیاس با دیگر متفکران و بازیگران اصلی این حوزه به شمار میرود. وسعتنظر، مولفه اصلی فعالیت شهبازیان در تمام دوران کاری او بود که هیچگاه عرصهای از موسیقی را بر دیگری ترجیح نداد و با توجه به اهمیت هر گونه، در تمام زمینههای آن فعالیت کرد. بنابراین اکنون اغراق نیست اگر عنوان کنیم جایگزینی برای این چهره ماندگار وجود ندارد و هنر موسیقی ملی، چهره بیبدیلی را از دست داد.
این مداومت موسیقایی شهبازیان که بر مدار آهنگسازی، تنظیم و حضور در گونههای فیلم و سریال و ارکستر سمفونیک بود، از دهه دوم زندگیاش آغاز و تا زمان درگذشتش ادامه داشت. او در تمام حدود ۷ دهه فعالیت حرفهای، در خدمت به تمام ارکان و گونههای موسیقی قدم برداشت و از این حیث به رکوردی رسید که هیچیک از آهنگسازان همتراز و پیشکسوت نتوانستند به آن دست پیدا کنند. در ادامه چند نمونه از این آثار را که شامل موسیقی فیلم میشود و برای همه ما آشناست را معرفی میکنیم:
«بت چین» با صدای محمدرضا شجریان
«بت چین» قطعه از آلبومی به همین نام با صدای محمدرضا شجریان و تنظیم فریدون شهبازیان است. در این آلبوم تصانیف قدیمی که شجریان پیش از انقلاب خوانده بود، در یک مجموعه قرار گرفته و توسط شرکت کلتکس رکوردز منتشر شده است. نباید این مجموعه را با آلبوم گلبانگ ۱ (بت چین) اشتباه گرفت. برخی از این تصانیف را شجریان در آلبومهای دیگر خود با موسیقی متفاوتی اجرا کرده ولی باید در نظر داشت که این اجراها با یکدیگر تفاوت دارند.
«شبانگاهان»
با صدای عبدالحسین مختاباد
«شبانگاهان» نیز نام قطعهای از آلبومی به همین نام است. آواز این اثر برعهده عبدالحسین مختاباد و آهنگسازی آن برعهده فریدون شهبازیان بوده است.
«معصومیت از دست رفته»
به کارگردانی داوود میرباقری
آهنگ «معصومیت از دست رفته» برای تیتراژ پایانی سریالی به همین نام که در سال ۱۳۸۲ پخش میشد تولید شده است. آواز این قطعه را محمد اصفهانی خوانده است.
«اخراجیها»
به کارگردانی مسعود دهنمکی
یکی از مشهورترین آثار شهبازیان موسیقی متن فیلم سینمایی «اخراجیها» به ساخته مسعود دهنمکی است. آواز این اثر را محمد اصفهانی برعهده داشته است.
شهبازیان و دغدغه آموزش
فریدون شهبازیان همیشه نسبت به آموزش موسیقی در ایران و نحوه آن منتقد بود و در این باره بارها نظرات خود را با صراحت عنوان کرده بود؛ او معتقد بود آموزش نادرست و غیرعلمی موسیقی به کودکان در بسیاری از آموزشگاهها بچهها را از این هنر ارزشمند گریزان میکند؛« آموزش موسیقی در بیشتر این آموزشگاهها از مراحل ابتدایی جلوتر نمیرود و آنها از آموزش علمی موسیقی به بچهها پرهیز میکنند و حاصل این کلاسها جز فراگیری طوطیوار و باری به هرجهت، نتیجه دیگری درپی ندارد و باعث بیعلاقگی بچهها به موسیقی میشود.»
همچنین به نحوه صحیح نوشتن قطعات موسیقی برای سنین مختلف تاکید داشت و عنوان میکرد: «همانطور که سواد خواندن و نوشتن در یک دانشآموز کلاس اولی با دانشآموز کلاس هفتم یکی نیست در مورد موسیقی نیز باید به این مسئله توجه کنیم که در نوشتن قطعههای موسیقی برای بچهها از ملودیهای سادهتر و دلنشینتری استفاده و از ریتمهای رقصگونه پرهیز کنیم. کودک نمیتواند موسیقیهایی را که برای خوانندههای بزرگسال نوشته میشود بهدرستی بخواند. یک کودک برای فراگیری موسیقی باید سالها به تمرین پیدرپی و بدون تعطیلی بپردازد.»
شهبازیان از تاثیرگذارترین چهرهها در حوزه موسیقی به ویژه موسیقی پاپ ایران است که یادش همیشه در نواها و آواها زنده است.
