گفتوگوی هفت صبح با محسن هاشمی رفسنجانی که از او به عنوان یکی از
گزینههای سرلیستی اصلاح طلبان و اعتدالگرایان در انتخابات شورای شهر یاد میکنند
محسن هاشمی رفسنجانی، این روزها در ۵۵ سالگی، بیش از هر وقت دیگری سرشلوغ است. از طرفی هنوز کمتر از یک سال از زمان ارتحال پدرش، آیت الله هاشمی رفسنجانی میگذرد و او به عنوان وصی پدر، لاجرم به دنبال رتق و فتق امور به جا مانده از اوست و تلاش دارد تا در قالب دفتر نشر معارف انقلاب اسلامی که پدرش موسس آن بود؛ اندیشهها و به خصوص خاطرات پدر را به صورت منظم منتشر کند و از سوی دیگر به عنوان یکی از گزینههای اصلی سرلیستی اصلاحطلبان و اعتدالگرایان در انتخابات شورای شهر است و البته گزینه اصلی آنها برای شهرداری تهران هم هست. با او به صورت مکتوب در مورد هر دوی این موارد صحبت کردیم. از مدیریت شهری پرسیدیم و مسئله درآمد شهرداری، نسبت شهرداری و شورای شهر، فضای سیاسی در شهرداری، فساد، مدیریت بحران و به طور مشخص حادثه پلاسکو، بافت فرسوده و حمل و نقل شهری را از دید او جویا شدیم و در عین حال سرنوشت وصیتنامه پدرش را هم پرسیدیم. این مصاحبه را از دست ندهید.
*** تحلیل جنابعالی از منابع درآمدی شهرداریها در سی سال گذشته چیست؟
- براساس برآوردهای صورت گرفته، بخش عمده درآمد شهرداریها متاسفانه از بارگذاری غیرقانونی و واگذاری املاک ومستغلات شهر تامین میشود، فروش فضاهای شهر وتغییر تراکم بارگذاری به جهت تامین درآمد است، ریشه این معضل نیز در دو بخش نهفته است، نخست هزینه سنگین اداره شهر که ناشی از بدنه فربه مدیریت شهری و فعالیتهای مازاد برنیازهای شهر است و بخش دوم، عدم وجود درآمدهای پایدار برای شهر که شهرداری را ناگزیر میکند برای تامین هزینههای اداره شهر به شهر فروشی دست بزند، برای حل این معضل، هر دو بخش باید اصلاح شود یعنی هم هزینه اداره شهر کاهش یابد و هزینه پروژهها وفعالیت های غیرضروری به مردم تحمیل نشود و بدنه شهرداری چابک سازی گردد و هم بهجای درآمدهای ناپایدار و به اصطلاح شهرفروشی، درآمدهای پایدار از طریق اخذ عوارض قانونی وجبران هزینههای پایتخت و اخذ سهم شهروندان از کسب وکارهای پررونق شهری یا از طریق مالیات برارزش افزوده محقق شود.
*** آسیب شناسی جنابعالی از نسبت فعلی شهرداری، شورای شهر و دولت با یکدیگر و همه آنها با شهروندان چیست؟
- همه میدانیم که نهاد شورای شهر وشهرداری برخاسته از آن، نهادی نوپاست، گرچه کل ساختار جمهوری اسلامیدر مقایسه با سایر کشورهای مشابه، جوان محسوب میشود اما نهاد شورای شهر بیست سال پس از سایر ساختارها شکل گرفته ودر حال سعی وخطا وتکمیل است، واقعیت آن است که شهروندان هنوز تجربه شیرینی از مدیریت شورای شهر نداشتهاند و مقداری دلزدگی وبدبینی نسبت به مسائل شورا پیش آمده است، اما به نظر بنده اگر روابط شورا با شهرداری و دولت شفاف گردد واختیارات وظایف قانونی شورا به طور کامل تفویض وفعال شود میتوان تحول چشمگیری در مدیریت شهری ایجاد کرده وکام مردم را شیرین کرد.
*** طی چهار دوره اخیر شهرداری تهران سکوی پرش به حساب آمده است، به سیاست ورزی شهرداران تهران چه نگاهی دارید؟
- واقعیت آن است که بهدلیل فقدان احزاب در کشور، این دستگاهها ونهادها هستند که نقش رحم مادر دوران بارداری را برای تولد چهره سیاسی ایفا میکنند یا به عبارتی دیگر سیاسیون بهجای آنکه در احزاب برای رقابت آماده شده واحساس تکلیف کنند؛ در دستگاههای تحت مسئولیت خود تمرین سیاست کرده واز آن دستگاه بهعنوان نماد تبلیغاتی خود استفاده میکند. شهرداری تهران نیز به دلیل وسعت و تاثیرگذاری خود طبیعتا مستعد چنین استفاده یا سواستفادهای هست.
*** به وجود فساد در لایههای مختلف شهرداری اذعان دارید؟ دلایل شکل گیری آن چه بوده است؟ چه برنامهای برای کاهش فساد دارید؟
- طبیعتا در بدنه شهرداری نیز همانند سایر دستگاههای کشور این معضل وجود دارد، ریشههای فساد در دستگاههای کشور را باید در فقدان سیستم مناسب وفرایند صحیح اداره دانست، اختیارات تعریف و شفاف نشده، شخصی گرایی وامضاهای طلایی یا عدم شفافیت از بسترهای مهم ایجاد رانت وفساد هستند وطبیعتا برای مقابله با آن باید به حذف انحصارات، کاهش امضاهای طلایی، شفافیت، رقابت و تناسب اختیار با مسئولیت دست زد. در شهرداری نیز به دلیل اینکه قوانین کاملا شفاف نبوده واختیارات زیادی وجود داشته است رانت تولید شده ورانت نیز عامل بروز فساد میباشد.
*** تهران تجربه سیل، آتش سوزی وطوفان را داشته و هرلحظه منتظر زلزله است. سطح آمادگی تهران را برای مدیریت بحران چه اندازه ارزیابی میکنید؟
-مدیریت بحران یک مفهوم پیچیده علمیاست وخیلی از مواقع با دو مفهوم دیگر یعنی بحران مدیریت ومدیریت با بحران خلط میشود، مدیریت بحران مبتنی بر شناسایی مسائل کلیدی است که در زمان بحران تاثیرگذار میشوند و اداره بحران از طریق کنترل آن مسائل است اما ما بهجای مدیریت بحران، شاهد بحران مدیریت هستیم یعنی مدیریت به جای حل همان مسائل کلیدی به آنها دامن میزند و یا شاهد مدیریت با بحران هستیم، یعنی مدیریت برای پوشش نقاط ضعف وکاستیهای خود به استفاده از بحران یا دامن زدن به آنها برای تبلیغ و شوآف روی میآورد. در تهران واقعا مسائل بنیادی وجود دارد که در صورت بروز حوادث گسترده نه فقط محدود به آتش سوزی یک ساختمان، خطرات جدی برای شهروندان تولید میکند، برای مدیریت این بحران ما باید مباحثی نظیر نوسازی بافتهای فرسوده، توزیع تراکم وکاهش بارگذاری منفی ونامطلوب شهری، بهسازی شبکههای نیرورسانی و مقاوم سازی زیرساختها را در دستور کار قرار دهیم وهمزمان امکانات مورد نیاز برای مقابله با بحرانها را فراهم کنیم. اینکه در گذشته به چه میزان شاهد مدیریت بحران بودهایم وچه میزان بحران مدیریت ومدیریت با بحران، موضوعی است که نیازمند قضاوت
مردم است.
*** بازخوانی شما از حادثه پلاسکو چیست؟
- در مورد ساختمان پلاسکو، از زاویه مدیریت شهری ما نباید صرفا بهعنوان یک حادثه به موضوع نگاه کنیم، ساختمان پلاسکو بیش از نیم قرن قبل به بهره برداری رسید ودر آن زمان ساختمان مدرنی در کشورهای در حال توسعه بهشمار میآمد اما اکنون نه تنها فرایند مدرنیته در تهران تداوم نیافته بلکه نسبت به قبل هم پسرفت داشتیم و نتوانستیم همان ایمنی را حفظ کنیم، مسئله در صرف یک حادثه نیست در فرایند مدیریت شهری است که نتوانسته است همپای روز و سایرکلانشهرها عمل کند، وقتی سیستمها ناکارآمد ومعیوب باشند هر جایی میتواند حادثه وفاجعهای رخ دهد، اولویت مدیریت شهری اصلاح فرایندها وسیستمهاست.
*** برنامه شما برای نوسازی بافت فرسوده درتهران چیست؟
- در بحث بافتهای فرسوده ما با چند مسئله مواجه هستیم، بافت فرسوده سه ویژگی اصلی دارد، نخست ناپایداری بنا، دوم ریزدانگی وقطعات کوچک وناهمگون ساختمان وسوم نفوذناپذیری بافت وعدم دسترسیهای مناسب ومعابر استاندارد میباشد، در این میان علاوه بر بافتهای فرسوده گذشته شاهد فرسوده وناپایدارسازی هستیم، کیفیت نازل و پایین ساخت بنا بهخصوص در مناطق جنوب شهر و محرومتر تهران وعدم نظارت مناسب فنی موجب شده است تا ساختمانها زود فرسوده شده یا از ابتدا بدون کیفیت استاندارد ساخته شوند، مسئله دوم عدم جذابیت نوسازی بافت های فرسوده برای سازندگان وسرمایه داران است که به علت صدور مجوزهای بی رویه بلندمرتبه سازی وتراکم فروشی در مناطق شمالی ومرکزی شهر که بازده اقتصادی بهتری دارند طبیعتا سازندگان وفعالان اقتصادی حوزه ساخت وساز بهجای تمایل به نوسازی بافتهای فرسوده به سمت برجسازی یا مال ومجتمع تجاری سازی در مناطق مرغوب تر شهر رفتهاند ومسئله سوم عدم ارائه تسهیلات مناسب وفراهم کردن شرایط زیست مطلوب در بافتهای فرسوده است، وقتی شما در یک بافت فرسوده، ساختمانی را نوسازی میکنید اما کلیت این بافت فاقد شرایط زیست مناسب است، زیرساختها
وجود ندارد، تسهیلات فرهنگی و ورزشی وتفریحی وفضای سبز وجود ندارد، ساختمان نوسازی شده جذابیتی ندارد و تبدیل به بستری برای بروز ناهنجاریهای اجتماعی میشود، در مجموع میتوان گفت که ما برای حل معضل بافتهای فرسوده نیازمند نگاهی جامع وکلان
هستیم.
*** ارزیابی خود از عملکرد سی سال گذشته در سیستم حمل ونقل شهری را بفرمایید.
- با وجود آنکه پروژه مترو تهران در اوج دفاع مقدس توسط آیت اللههاشمیرفسنجانی فعال شد اما طی سی سال گذشته، واقعیت آن است که طی دهههای اخیر بخش عمده اعتبارات عمرانی مدیریت شهری، صرف توسعه شبکه بزرگراهی شده است که معضلاتی نظیر ترافیک وآلودگی هوا را به دنبال آورده است؛ سیستم حمل ونقل عمومی شامل چند بخش حمل ونقل انبوه با اتکا به ریل( مترو)، و خطوط مکمل این شبکه انبوه با استفاده از تراموا، اتوبوس، حمل ونقل کابلی در اولویت باید باشد و باید به سوی این روش حرکت کنیم تا شهروندان برای عدم استفاده از خودروی شخصی جایگزین جذاب، منظم، امن و ارزانی در دسترس داشته
باشند.
*** سرنوشت وصیت نامه آیت اللههاشمیرفسنجانی چه شد؟
- آیت اللههاشمیرفسنجانی قبل از عمل آنژیو قلبشان در سال ۱۳۷۹، وصیت نامه کوتاهی را از نگاه شرعی تنظیم کرده بودند که بنده را بهعنوان وصی خود تعیین و درمورد اموالشان از قبیل کتابخانه یا امانتهایی که پیششان مانده است وصیت کرده بودند، برخلاف تخریبهای انجام شده، ثروت واموال چندانی متعلق به آیت اللههاشمیرفسنجانی نیست و حتی منزل ایشان در جماران که مجاور منزل امام راحل است هم اجارهای بوده و قرار است با همان اثاث و وسایل زندگی آیتاللههاشمیتبدیل به خانه - موزه گردد. البته جدا از وصیت نامه شرعی سال ۱۳۷۹، ما دستنوشتههایی از آیت اللههاشمیدر دهها برگ یافتهایم که شامل زندگینامه خود نوشت ایشان وبرخی دیدگاههای آیتالله میباشد که نشان میدهد ایشان در حال تدوین وصیت نامه سیاسی خود نیز بودهاند اما فرصت برای تکمیل نیافتهاند و در صورت تنظیم این اوراق انشالله جهت آگاهی افکار عمومیمنتشر میشود.
