تازهترین تحولات دیپلماتیک حاکی از آن است که ایالات متحده و ایران به دستیابی به توافقی درباره یک یادداشت تفاهم یکصفحهای برای پایان دادن به جنگ در خلیج فارس نزدیک شدهاند. یک منبع از کشور میانجی پاکستان و منبع دیگری آگاه از روند میانجیگری این خبر را تأیید کردهاند.
پیام صبحگاهی ترامپ؛ پایان جنگ یا بمباران؟
خبرگزاری رویترز در این زمینه نوشت که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در پیامی در شبکههای اجتماعی در ساعات اولیه صبح، بدون ارائه جزئیات مشخصی از هرگونه پیشنهاد خاص، گفت که جنگ میتواند پایان یابد اگر «ایران با آنچه مورد توافق قرار گرفته، موافقت کند».
ترامپ در ادامه با لحنی تهدیدآمیز افزود: «اگر موافقت نکنند، بمباران آغاز میشود و متأسفانه در سطح و شدتی بسیار بالاتر از قبل خواهد بود.»
۱۴ بند در یک صفحه؛ جزئیات پیشنویس توافق
منابع آگاه اطلاعاتی را که پیشتر توسط رسانه آمریکایی آکسیوس گزارش شده بود، تأیید کردند. بر اساس این گزارش، یادداشت تفاهم پیشنهادی ۱۴ بندی و یکصفحهای، بهطور رسمی به جنگ پایان میدهد و سپس مذاکراتی برای رفع انسداد کشتیرانی در تنگه هرمز، لغو تحریمهای آمریکا علیه ایران و توافق بر سر محدودیتهایی برای برنامه هستهای ایران آغاز خواهد شد.
منبع پاکستانی در این باره گفت: «ما بهزودی این موضوع را نهایی خواهیم کرد. به توافق نزدیک شدهایم.» پاکستان که تاکنون میزبان تنها مذاکرات صلح این جنگ بوده، همچنان نقش میانجی را ایفا کرده و پیشنهادها را میان طرفین جابهجا میکند.
شوک به بازار نفت؛ سقوط ۱۱ درصدی قیمت
گزارشها درباره احتمال دستیابی به توافق، باعث سقوط شدید قیمت جهانی نفت شد. معاملات آتی نفت برنت حدود ۱۱ درصد کاهش یافت و به حدود ۹۸ دلار در هر بشکه رسید. در همان حال، قیمت سهام جهانی افزایش یافت و بازده اوراق قرضه کاهش پیدا کرد؛ موضوعی که ناشی از خوشبینی نسبت به پایان جنگی است که عرضه انرژی را مختل کرده است.
توقف مأموریت دریایی آمریکا در تنگه هرمز
ترامپ در بخش دیگری از پیام خود تأکید کرد: «اگر ایران با آنچه توافق شده موافقت کند، که البته شاید فرض بزرگی باشد، خشم حماسی که پیشاپیش افسانهای شده پایان خواهد یافت و محاصره بسیار مؤثر به ما اجازه خواهد داد تنگه هرمز برای همه، از جمله ایران، باز شود.»
ساعاتی پیش از آن، ترامپ مأموریت دریایی سهروزه برای بازگشایی تنگه مسدودشده را متوقف کرد و دلیل آن را پیشرفت در مذاکرات صلح عنوان کرد.
واکنش ایران؛ سپاه شرط گذاشت، وزارت خارجه در حال بررسی
سپاه پاسداران ایران در واکنش اعلام کرد که اگر «تهدیدهای» آمریکا پایان یابد، عبور از تنگه تحت شرایط جدیدی که در حال تدوین است امکانپذیر خواهد بود، بدون آنکه جزئیاتی ارائه دهد.
کاخ سفید، وزارت خارجه آمریکا و مقامهای ایرانی که رویترز با آنها تماس گرفت، بلافاصله به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادند. شبکه خبری سیانبیسی به نقل از سخنگوی وزارت خارجه ایران گزارش داد که تهران در حال بررسی پیشنهاد ۱۴ بندی آمریکا است.
مذاکرهکنندگان آمریکایی؛ ویتکاف و کوشنر
منبع آگاه از روند میانجیگری گفت که مذاکرات آمریکا توسط استیو ویتکاف، نماینده ترامپ، و جرد کوشنر، داماد او، هدایت میشود. این منبع افزود در صورت توافق اولیه دو طرف، مذاکرات مفصل ۳۰ روزه برای دستیابی به توافق کامل آغاز خواهد شد.
جزئیات توافق نهایی؛ تحریمها، داراییهای مسدودشده و محدودیت هستهای
به گفته این منبع، توافق نهایی شامل لغو تحریمها توسط آمریکا و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران، رفع محاصرههای متقابل در تنگه هرمز و اعمال محدودیتهایی بر برنامه هستهای ایران خواهد بود، با هدف دستیابی به توقف یا تعلیق غنیسازی اورانیوم توسط ایران.
نکته مبهم؛ سکوت درباره برنامه موشکی و گروههای نیابتی
در حالی که منابع اعلام کردند یادداشت تفاهم در ابتدا نیازی به امتیازدهی از سوی طرفین ندارد، اما این منابع و گزارش آکسیوس به برخی از مطالبات کلیدی واشنگتن که پیشتر مطرح و از سوی ایران رد شده بود اشارهای نکردند. از جمله این مطالبات ذکرنشده میتوان به محدودیت برنامه موشکی ایران و پایان حمایت از گروههای نیابتی در خاورمیانه اشاره کرد.
۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده؛ سکوت در برابر ذخایر فعلی
در حالی که منابع از تعلیق غنیسازی آینده ایران سخن گفتند، به ذخایر فعلی بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده نزدیک به سطح تسلیحاتی اشارهای نکردند. واشنگتن پیشتر خواستار کنار گذاشتن این ذخایر پیش از پایان جنگ شده بود. ایران نیز همواره بر حق خود برای غنیسازی اورانیوم برای اهداف صلحآمیز تأکید کرده و تلاش برای ساخت سلاح هستهای را رد کرده است.
واکنش عراقچی؛ توافق عادلانه و جامع
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در اظهاراتی در جریان سفر به چین در روز چهارشنبه، به سخنان اخیر ترامپ اشارهای نکرد، اما گفت تهران به دنبال «توافقی عادلانه و جامع» است.
ادامه انسداد تنگه هرمز و حملات جدید
ایران از زمان آغاز جنگ توسط آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، عملاً تنگه را به روی همه کشتیها به جز کشتیهای خود بسته است. در ماه آوریل نیز واشنگتن محاصره جداگانهای علیه بنادر ایران اعمال کرد.
مأموریت «پروژه آزادی» ترامپ برای استفاده از نیروی دریایی آمریکا جهت بازگشایی تنگه، نتوانست کشتیهای تجاری را به ایمن بودن مسیر متقاعد کند و در عین حال حملات جدید ایران را برانگیخت. در تازهترین حادثه، یک شرکت کشتیرانی فرانسوی روز چهارشنبه اعلام کرد یکی از کشتیهای کانتینری آن روز گذشته در تنگه هدف قرار گرفته و خدمه زخمی آن تخلیه شدهاند.
