هفت صبح،افشین امیرشاهی| اینترنت سراسر کشور در چند روز گذشته قطع شده است. در پی اعتراضهای مردم به وضعیت اقتصادی و مشکلات معیشتی، اینترنت از سه روز گذشته بهطور کامل قطع شد. قطع اینترنت مشکلات بسیاری برای شهروندان کشور به وجود آورده و امکان هر جور فعالیتی در شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای فضای مجازی را از مردم کشور گرفته است. نخستین مسئلهای که با قطع اینترنت بهوجود آمده است به حقوق شهروندی مردم برمیگردد؛ حق ارتباط با خویشاوندان، حق کسب و کار، حق دسترسی به اطلاعات و سایر حق و حقوق مردم با اختلال مواجه شده است. قطع اینترنت ، ارتباطات عادی مردم را دستخوش اختلال کرده است. چون بسیاری از کارهای روزمره مردم از طریق پلتفرمها و شبکههای اجتماعی انجام میشود. اما همین کار ساده دیگر شدنی نیست.
بهخصوص در شرایط حساسی که این روزها در ایران حاکم است، بسیاری از شهروندان نگران عزیزان و خانوادهشان هستند و نمیتوانند در جریان احوالشان قرار بگیرند. به خصوص ایرانیان خارج از کشور که هیچ راه ارتباطی با خانوادههایشان ندارند و نمیتوانند ارتباط برقرار کنند. این درحالی است که علاوه بر قطع اینترنت شاهد بسته شدن دوصفر نیز هستیم، این مسئله راه ارتباطی با خارج از کشور را مسدود کرده است. واقعیت این است که زندگی روزمره ما به اینترنت گره خورده و قطع آن، زندگی را دچار اختلالات گستردهای کرده است. البته قابل درک است که چرا مسئولان کشور اینترنت را بستهاند چون نگران گسترش اعتراضات و متعاقب آن امکان تخریب هستند.
در پی قطع اینترنت، وزارت ارتباطات در اطلاعیهای اعلام کرد که تصمیم مذکور توسط مراجع امنیتی اخذ شده است و در حال پیگیری برقراری ارتباطات و از سرگیری خدمات مذکور است. در متن کامل این اطلاعیه آمده است؛ در پی تماسهای مکرر رسانهها، مردم و کسب و کارها با وزارت ارتباطات در خصوص اختلالات پیش آمده در زیرساختهای ارتباطی و خدماتی و بروز مشکلاتی برای مردم بزرگوار به اطلاع میرساند که تصمیم راجع به قطعی مذکور توسط مراجع امنیتی ذیصلاح و شرایط پیش آمده در کشور اخذ شده و وزارت ارتباطات مجدانه در حال پیگیری برقراری ارتباطات و از سرگیری خدمات مذکور است و نتایج اقدامات متعاقبا اطلاعرسانی خواهد شد.
اما این مسئله موجب اعتراض بسیاری از مردم و صاحبان کسب و کار شده است. چون یکی از مسائلی که در بحث حقوق شهروندی وجود دارد ارتباطات عادی بین مردم است. بسیاری از کارهای روزمره مردم از طریق همین پلتفرمها انجام میشود. واقعیت این است که فضای کسب و کار در ایران با مشکلات فراوانی همراه است و تحریم، افزایش نرخ ارز، بیثباتیهای اقتصادی و مواردی از این دست روی آن تاثیر میگذارد. فضای اعتراضی این روزها نیز مزید بر علت شده است.
حالا در این شرایط قطع اینترنت نیز خودش میتواند بهطور کامل کسب و کارها را در معرض فرسایش قرار دهد. میتوانیم یک فهرست از تاثیر قطعی اینترنت بر کسب و کارها تهیه کنیم. امروز هر نوع فعالیتی با پلتفرمهای فضای مجازی در ارتباط مستقیم است. قطع اینترنت، شرایط فعالیتهای اقتصادی مردم را به شدت تحت تاثیر قرار داده و در بسیاری از مشاغل، کل فعالیتشان را مختل کرده است.
مسئله تراکنشهای بانکی نیز یکی از مواردی است که با اختلال جدی مواجه شده است. مسئله امنیت نقل و انتقالات و تراکنشهای مالی یکی از دغدغههای جدی این روزها بهشمار میرود. درحوزه اقتصاد مصداقها فراوان است. میدانیم که کسبوکارهایی که در فضای آنلاین طراحی شدهاند تمامشان درحالت تعلیق قرار دارند. مابقی هم اما وضعیت بهتری ندارند. شما نمیتوانید یک بلیت ساده تهیه کنید. حتی رفتوآمدها معمولی دشوار شده است. سیستم حمل و نقل کشور دچار مشکل شده است.
همه این روال عمومی زندگی روزانه مردم را با دشواریهای فراوان مواجه کرده است. تحصیل دانشآموزان موضوع دیگری است که خانوادهها را درگیر و نگران کرده است. آن هم درست در فصل امتحانات دانشآموزان که با تعطیلی مواجه شده است. در روزهای اخیر به دلیل تعطیلیهای پشت سر هم مدارس، امتحانات مدارس متوقف شده است. این در حالی است که امکان آموزش غیرحضوری و از راه دور نیز فراهم نیست. همین مسئله برای دانشجویان نیز وجود دارد. در کل سیستم آموزش کشور در یک بلاتکلیفی قرار دارد و معلوم نیست بالاخره وضعیت آموزش چه زمانی به شرایط نرمال خودش برمیگردد. دستکم اگر اینترنت برقرار بود دانشآموزان و دانشجویان میتوانستند از طریق آموزش غیرحضوری برنامههای تحصیلی خودشان را دنبال کنند.
اما یکی دیگر از مشکلات مهم این روزها در پی قطع اینترنت به موضوع سلامت و درمان برمیگردد. اگر کسی بیمار داشته باشد مجبور است هزینههای درمان را به شکل آزاد پرداخت کند. مصداقهایی در همین چند روز وجود داشته است که مثلا کسی با بیمه نهایتا هزینهای در حد صدهزار تومان پرداخت میکرد اما با صورتحساب یک میلیون تومانی و بیشتر مواجه شده است. مسائل مختلف و پیچیده و فراوانی در حوزه درمان و قطع اینترنت وجود دارد که زندگی مردم را با اختلال مواجه کرده است.
مسئله مهم دیگر در پی قطع سراسری اینترنت تمامی اپراتورها، این است که امکان دسترسی به سایتها و منابع معتبر خبری وجود ندارد. در جریان ناآرامیهای صورت گرفته در نقاط مختلف کشور، خطوط تلفن همراه نیز مسدود شده و در طول روز شاهد قطع و وصل خطوط تلفن هستیم. نتیجه این که روزنامهنگاران داخل کشور نمیتوانند همه اخبار و رویدادها را پوشش بدهند. در شرایطی که رسانههای داخلی باید حضور فعالی در امر اطلاعرسانی و حفظ مرجعیت داخلی اخبار داشته باشند، قطع دسترسی به اینترنت برخلاف وظایف ذاتی رسانهها قلمداد میشود. این اقدام در حالی صورت گرفته است که حتی در جریان جنگ تحمیلی ۱۲ روزه هم با وجود اختلالات شدید در دسترسی به اینترنت تا این حد با محدودیت در امر اطلاعرسانی به ویژه برای رسانههای برخط وجود نداشت.
متاسفانه امکان ارسال ساده یک ایمیل و یک خبر وجود ندارد و با مشکل مواجه شده است. درواقع شاهد هستیم که در اتفاقات اخیر مرجعیت رسانه در این روزهای حساس به شدت آسیب خورده است و روزنامهنگاران داخل کشور ناخواسته خلع ید شدهاند. به هرحال واقعیت این است که وصل شدن اینترنت میتواند روی اعتراضها تاثیرگذار باشد. اما حاکمیت بین قطع یا وصل اینترنت و گستردهشدن اعتراضها، تصمیم به مسدود کردن اینترنت گرفته است. در حالی که نظام سیاسی باید روشهایی را انتخاب کند که حقوق و زندگی شهروندان دچار اختلال نشود. در روزهای اخیر شاهد تخریبهایی بودهایم که قطعا مورد تایید نیست. نباید اعتراضها با تخریب اموال عمومی همراه باشد.
اما بارها و بارها در طول سالهای گذشته شاهد بودیم که فعالان سیاسی، اهالی رسانه، جامعهشناسان و شخصیتهای علمی هشدار دادند که باید شرایط بیان اعتراض در جامعه فراهم شود. اگر یک حزب سیاسی تصمیم میگرفت برای برخی از موضوعهای مهم جامعه یک حرکت اعتراضی تدارک ببیند، با مانع وزارت کشور و درخواست مجوز مواجه میشد. این مسئله که بارها مطرح شد هیچ وقت به مرحله اجرایی نرسید. یکی از شرایطی که سیستم رسمی میتوانست در نظر بگیرد ایجاد فضای اعتراض مدنی بود. اما این کار هیچ وقت به مرحله اجرایی نرسید و در حد حرف باقی ماند. فرض کنید گروهی از مردم بخواهند برای یک موضوع در حوزه محیط زیست و نه یک مسئله سیاسی، تجمع مسالمتآمیز، نرم و اعتراضی برگزار کند. آیا میتوانند برای تخریب جنگلها و قطع درختان، مسئله آب یا موضوعهایی که سیاسی هم نیستند و به ارکان حاکمیت مربوط نمیشوند تجمع برگزار کنند؟ هیچ وقت نتوانستهاند. خب این مسئله باعث انباشت مطالبات میشود و ناگهان از جایی سرریز میشود و به خشم عمومی میانجامد.
