هفت صبح| بازار لپتاپ در ایران، این روزها تصویر روشنی از شکاف میان قیمت و قدرت خرید است. کافی است سری به پاساژهای کامپیوتری یا سایتهای خرید و فروش آنلاین بزنید تا متوجه شوید که ویترینها بیش از آنکه پر از لپتاپهای نو باشند، مملو از دستگاههای «دستدوم»، «استوک» و «وارداتی کارکرده» شدهاند. روندی که فعالان بازار میگویند نه یک موج مقطعی، بلکه نتیجه طبیعی چند ماه افزایش مداوم قیمتها، نوسان ارز و کاهش توان مالی مصرفکننده است.
در حالی که تا چند سال پیش لپتاپ کالایی نسبتا در دسترس برای دانشجویان، فریلنسرها و حتی خانوادهها بود، امروز خرید یک لپتاپ نو برای بسیاری به تصمیمی سنگین و گاه غیرممکن تبدیل شده است. همین موضوع باعث شده بازار دستدومها، بهویژه لپتاپهای خارجی کارکرده، به یکی از پرتحرکترین بخشهای بازار فناوری تبدیل شود.
لپتاپ نو؛ کالایی لوکس؟
بررسی قیمتها نشان میدهد که لپتاپهای نو، حتی در ردههای میانرده، به محدودههایی رسیدهاند که عملا از سبد خرید بخش بزرگی از جامعه خارج شدهاند. یک لپتاپ نو با مشخصات معمولی برای کارهای اداری، دانشجویی یا آموزشی، امروز قیمتی دارد که با حقوق چند ماه یک کارمند یا کارگر برابری میکند. به همین دلیل، بسیاری از خریداران از همان ابتدا قید خرید نو را میزنند و مستقیم سراغ گزینههای کارکرده میروند.یکی از فروشندگان بازار کامپیوتر میگوید: «قبلا مشتری میآمد، اول درباره لپتاپ نو سوال میکرد و اگر قیمت بالا بود، دستدوم را بهعنوان گزینه دوم میدید. الان برعکس شده و مشتری از اول میپرسد دستدوم خارجی دارید یا نه؟»
استوکهای خارجی؛ محبوب بازار
بخش مهمی از بازار دستدوم را لپتاپهای موسوم به «استوک خارجی» تشکیل میدهد. دستگاههایی که عمدتا در شرکتها، سازمانها یا بانکهای اروپایی و آسیایی استفاده شدهاند و پس از چند سال، بهصورت عمده از رده خارج شدهاند. این لپتاپها معمولا کیفیت ساخت بالاتری نسبت به بسیاری از مدلهای اقتصادی نو دارند و همین موضوع، آنها را برای خریدار ایرانی جذاب کرده است.برندهایی مانند HP، Dell و Lenovo بیشترین سهم را در این بازار دارند. بهخصوص سریهای بیزینسی که برای کار مداوم طراحی شدهاند. خریداران میگویند ترجیح میدهند یک لپتاپ استوک خارجی با بدنه مقاوم و صفحهکلید مناسب بخرند تا یک مدل نو اما ضعیف و اقتصادی.
قیمتهای روز در بازار دستدوم
بررسی میدانی از بازار نشان میدهد که قیمت لپتاپهای دستدوم و استوک، بسته به برند، سال ساخت و مشخصات فنی، دامنه نسبتا گستردهای دارد. در حال حاضر، لپتاپهای استوک با پردازنده Core i5 نسلهای ششم تا هشتم یا معادل آن در برندهای مختلف، معمولا در بازه حدود ۳۰ تا ۴۵ میلیون تومان معامله میشوند. این مدلها اغلب ۸ یا ۱۶ گیگابایت رم و حافظه SSD دارند که حتیssd از برندهای خوب دیگر استفاده نمیکنند و برای کارهای روزمره، اداری و حتی برخی کارهای نیمهحرفهای مناسباند.
مدلهای قویتر، با پردازندههای Core i7 یا رم بالاتر، قیمتهایی در محدوده ۴۵ تا ۶۰ میلیون تومان دارند. لپتاپهای گیمینگ دستدوم یا مدلهایی با کارت گرافیک مجزا نیز گاهی از این رقم عبور میکنند. در سوی دیگر بازار، لپتاپهای قدیمیتر یا با مشخصات پایینتر را میتوان با قیمتهایی در حدود ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان پیدا کرد. هرچند خریداران این رده باید ریسک بیشتری را بپذیرند.
دانشجو، گیمر، فریلنسر
مخاطبان اصلی بازار دستدوم، گروههای مشخصی هستند: دانشجویان، گیمرها و فریلنسرها. برای دانشجویی که تنها به یک لپتاپ برای تایپ، تحقیق و کلاسهای آنلاین نیاز دارد، خرید مدل نو توجیه اقتصادی ندارد. گیمرها هم اغلب به دنبال دستگاهی هستند که چند سال بدون دردسر برایشان کار کند. فریلنسرها نیز ترجیح میدهند با هزینه کمتر، لپتاپی بخرند که از نظر قدرت پردازش، پاسخگوی نیازشان باشد.
یکی از خریداران میگوید: «با بودجهای که داشتم، یا باید یک لپتاپ نو خیلی ضعیف میخریدم، یا یک استوک خارجی که امتحانش را پس داده. انتخابم مشخص بود.»
ریسکهای بازار دستدوم
با وجود رونق بازار، خرید لپتاپ دستدوم بدون ریسک نیست. باتریهای ضعیف، قطعات تعویضشده، سابقه تعمیر یا حتی دستگاههای ریفربیششدهای که بهعنوان استوک فروخته میشوند، از جمله نگرانیهای خریداران است. فعالان بازار توصیه میکنند که خریداران حتما از فروشندگان معتبر خرید کنند و پیش از نهایی شدن معامله، دستگاه را بهطور کامل بررسی کنند.با این حال، بسیاری از فروشندگان برای جلب اعتماد مشتری، گارانتیهای کوتاهمدت یا مهلت تست ارائه میدهند. موضوعی که به افزایش اقبال به بازار دستدوم کمک کرده است.
ادامه یک مسیر
کارشناسان معتقدند تا زمانی که قیمت لپتاپهای نو کاهش محسوسی نداشته باشد یا قدرت خرید مردم ترمیم نشود، بازار دستدومها همچنان پررونق خواهد ماند. حتی برخی پیشبینی میکنند که سهم این بازار از کل معاملات لپتاپ در کشور، بیشتر هم شود.در شرایطی که فناوری به بخش جداییناپذیر زندگی، آموزش و کار تبدیل شده، لپتاپ دیگر کالایی لوکس نیست. اما قیمتهای فعلی، آن را به آرزویی دوردست برای بسیاری تبدیل کرده است. در این میان، بازار لپتاپهای دستدوم و استوک، نقشی شبیه سوپاپ اطمینان را بازی میکند. بازاری که اگرچه بیعیب نیست، اما فعلا تنها راه دسترسی بسیاری از مردم به دنیای دیجیتال است.
