در لحظه نگارش این گزارش بیش از ۳۰۰ ساعت از قطعی سراسری اینترنت بینالملل در ایران میگذارد؛ در حالی که گزارشهای بینالمللی از جمله گزارش نتبلاکس از سقوط ترافیک بینالملل به سطح بیسابقه یک درصد حکایت دارند، بازار سیاهی پیرامون فروش فیلترشکنها با قیمتهای نجومی شکل گرفته است که پرسشهای بنیادینی را در خصوص امکانپذیری فنی اتصال یا کلاهبرداری سیستماتیک از کاربران مستأصل ایجاد میکند.
شواهد فنی و میدانی نشان میدهد که در شرایط کنونی، که شبکه از مدل «فهرست سیاه» به مدل «فهرست سفید گزینشی» تغییر وضعیت داده است، اکثر ادعاهای فروش اتصال پایدار با مبالغ میلیونی، فاقد پشتوانه فنی بوده و بیشتر بر پایه بهرهبرداری از عدم تقارن اطلاعاتی و استیصال عمومی بنا شدهاند.
بر اساس دادههای شبکه نتبلاکس و رادار کلادفلر، از نخستین ساعات آغاز حملات هوایی در ۲۸ فوریه، اتصال ایران به شبکه جهانی با افتی ۹۸ تا ۹۹ درصدی مواجه شد.
در حال حاضر ما با یک «خاموشی مطلق» در درگاههای بینالمللی (Gateways) مواجه هستیم. این وضعیت منجر به ایجاد یک محیط ایزوله شده است که در آن حتی شبکه ملی اطلاعات نیز برای کاربران عادی با محدودیتهای شدید روبرو است و جستوجو کردن در این فضا نیز نیاز به ادبیات خاص «ایراناکسس» دارد.
چرا فیلترشکنهای گرانقیمت کار نمیکنند؟
برای درک اینکه چرا پرداخت مبالغ نجومی تضمینی برای اتصال نیست، باید به تغییر ماهیت سیستم فیلترینگ ایران نگریست. در سالهای گذشته، سیستم بر پایه «فهرست سیاه» (Blacklisting) عمل میکرد؛ یعنی دسترسی به سایتهای خاصی مانند یوتیوب یا توییتر مسدود بود اما مسیر کلی اینترنت باز باقی میماند. اما در اسفند ۱۴۰۴ (مارس ۲۰۲۶)، ایران به طور کامل به مدل «پیشفرض-عدمدسترسی» (Default-Deny) یا همان «فهرست سفید» کوچ کرده است. در این مدل، تمامی پورتها و پروتکلهای خروجی مسدود هستند و تنها ترافیک مربوط به آدرسهای آیپی و سرویسهایی که پیشتر تایید شدهاند (مانند خبرگزاریهای دولتی، بانکها و نهادهای حاکمیتی) اجازه عبور دارند.
بسیاری از فیلترشکنهای مدرن مانند V2Ray یا تروجان (Trojan) تلاش میکنند ترافیک خود را به شکل ترافیک استاندارد وب (HTTPS) درآورند. اما زمانی که در لایه زیرساخت، تنها چند آیپی مشخص اجازه دسترسی به اینترنت جهانی را دارند، حتی اگر فیلترشکن بتواند ترافیک را مبهمسازی کند، باز هم به دلیل عدم قرارگیری در فهرست سفید، توسط تجهیزات بازرسی عمیق بستهها (DPI) در درگاههای مرزی متوقف میشود. فروشندگانی که ادعای فروش فیلترشکنهای «اختصاصی» با قیمتهای ۲ تا ۱۰ میلیون تومانی را دارند، اغلب بر این باورند که میتوانند از «روزنههای» موقت در این فهرست سفید استفاده کنند. این روزنهها معمولاً مربوط به آیپیهای سرورهایی هستند که برای خدمات ابری یا بانکی باز گذاشته شدهاند، اما به محض شناسایی الگوی غیرمتعارف (مانند حجم بالای آپلود یا دانلود)، سیستمهای خودکار آنها را مسدود میکنند.
هزینه اتصال به دنیای آزاد: ماهانه ۱۰ میلیون تومان
انسداد کامل مسیرهای ارتباطی قانونی، منجر به شکلگیری یک بازار زیرزمینی بیسابقه شده است. در حالی که اینترنت بینالملل قطع است، تقاضا برای فیلترشکن با جهشی بیسابقه روبرو شده که نشاندهنده نیاز حیاتی مردم به ارتباط با دنیای خارج برای کسب خبر، تجارت یا ارتباط با خانواده است. این تقاضای انفجاری در کنار عرضه بسیار محدود، قیمتها را به سطوح غیرمنطقی رسانده است.
بر اساس بررسیهای میدانی، قیمتگذاری در بازار سیاه مارس ۲۰۲۶ ( اسفند ۱۴۰۴) برای فیلترشکنهای اختصاصی از هر گیگابایت ۲۵۰ هزارتومان تا یک میلیون تومان و برای اینترنت بینالملل نامحدود یک ماهه حتی قیمتها به ۱۰ میلیون تومان میرسد.
نکته حائز اهمیت این است که این فروشندگان هیچ مکان فیزیکی، صنف یا اتحادیهای ندارند و اغلب در بسترهای تلگرامی فعالیت میکنند. گزارشهای متعددی از کاربران وجود دارد که پس از پرداخت مبالغ میلیونی، تنها برای چند ساعت به اینترنت دسترسی داشتهاند و سپس فروشنده آنها را بلاک کرده است. در واقع، آنچه فروخته میشود نه «دسترسی به اینترنت»، بلکه «امید به اتصال» است. فروشندگان با استفاده از ادبیات فنی پیچیده و ادعای داشتن «سرورهای ضد هک» یا «ماهوارهای»، کاربران غیرمتخصص را فریب میدهند.
افسانه سیمکارت استارلینک و کلاهبرداریهای ماهوارهای
یکی از خطرناکترین و گستردهترین شیوههای کلاهبرداری در اسفند ۱۴۰۴، ادعای فروش «سیمکارت استارلینک» است. فروشندگان مدعی هستند که این سیمکارتها بدون نیاز به دیش یا تجهیزات جانبی، مستقیماً گوشی هوشمند را به ماهوارههای اسپیساکس متصل میکنند. از منظر فنی، این ادعا در شرایط فعلی ایران کاملاً کذب است. اگرچه تکنولوژی «مستقیم به سلول» (Direct-to-Cell) توسط استارلینک در حال توسعه است، اما برای کارکرد در یک کشور، نیاز به مجوزهای قانونی و همکاری اپراتورهای محلی دارد که در مورد ایران غیرممکن است.
علاوه بر این، ترمینالهای واقعی استارلینک که به صورت قاچاق وارد کشور شدهاند، نیاز به دیش، منبع تغذیه و دید مستقیم به آسمان دارند و با قیمتهایی فراتر از ۳۰۰ میلیون تومان معامله میشوند. فروش سیمکارتهای ۱۵ میلیون تومانی که وعده اینترنت پرسرعت و غیرقابل ردیابی را میدهند، صرفاً یک ترفند پولشویی و کلاهبرداری است.
گزارشهای متعددی حاکی از آن است که تجارت فیلترشکن در ایران دیگر یک فعالیت صرفاً زیرزمینی توسط هکرهای مستقل نیست، بلکه به یک صنعت رانتی با گردش مالی عظیم تبدیل شده است. پیش از بحران فعلی، گردش مالی ماهانه این بازار حدود ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیارد تومان تخمین زده میشد که معادل ۲ تا ۳ برابر درآمد عملیاتی شرکت مخابرات ایران است. در شرایط قطع کامل اینترنت در مارس ۲۰۲۶، این رقم به دلیل افزایش نجومی قیمتها، به چندین برابر رسیده است.
