ابوالفضل الله دادی / «ایا بتراوی» در گزارشی که «آسوشیتدپرس» آن را منتشر کرده از منظری متفاوت به تنش و قطع روابط بین ایران و عربستان سعودی پرداخته و نوشته است که با وجود وضعیت نهچندان خوشایندی که اکنون بین تهران و ریاض حاکم است، سعودیها همچنان به رستوران ایرانی مشهور پایتخت عربستان میروند
رقابت ایران و عربستان سعودی در جنگهای نیابتی در سراسر منطقه خاورمیانه و قطع روابط سیاسی و تجاری در ماه گذشته، باعث تشدید اختلافها بین این دو کشور شده است. با این حال در ریاض، پایتخت عربستان سعودی، رستورانهای ایرانی محبوب فروش بالایی دارند و همهچیز برای آنها یادآور دورانی است که روابط بین این دو کشور در بهترین وضعیت خود قرار داشت. در دهه ۹۰ و در بین دود و دم رستورانهای ریاض، سرآشپزهای ایرانی به همتایان خود آموختند که چگونه غذاهای ایرانی را برای رستورانی ایرانی در پایتخت عربستان بپزند؛ رستورانی که «شایه» نام گرفت. غذایی که رستوران شایه طبخ میکرد چنان محبوب شد که اکنون و نزدیک به ۲۰ سال بعد از افتتاح نخستین رستوران، شایه ۱۳ شعبه در این کشور پادشاهی دارد که از این میان ۱۱ شعبه آن در ریاض مشغول به فعالیت هستند. روی ویترینهای این رستورانها با حروف درشت، «خانه غذای ایرانی» دیده میشود؛ کلماتی جسورانه در کشوری که اکنون ایران را همچون تهدیدی اساسی ارزیابی میکند. با وجود تنشهایی که بین سعودیها و ایرانیها وجود دارد، دو کشور ایران و عربستان ارتباطات تاریخی عمیقی دارند. طی قرنها، تاجران ادویه و ترشیجات و فرش، خلیج فارس را زیر پا میگذاشتند و در سواحل شبهجزیره عربستان توقف میکردند و اینگونه فرهنگ ایرانی را به زندگی اعراب تزریق میکردند. یک شاهزاده برجسته سعودی که این هفته در ابوظبی با خبرنگاران صحبت میکرد، گفت که تنشهای سیاسی تغییری در این مسئله نمیدهد که اعراب و ایرانیها «به خدایی مشترک، پیامبری مشترک و کتاب مقدسی مشترک ایمان دارند.»
این شاهزاده، «ترکی الفیصل» رئیس سابق دستگاه اطلاعاتی عربستان سعودی بود: «فکر نمیکنم خانوادهای در شبهجزیره عربستان و بهویژه در عربستان سعودی وجود داشته باشد که به نوعی در گذشته رابطهای با ایران نداشته باشد. این مسئله درمورد ایرانیها نیز صدق میکند.» در بحرین که اکثریت مردم آن شیعه هستند، بسیاری از روستاها نامی فارسی دارند و بسیاری از مردم در خانههایشان به زبان فارسی صحبت میکنند. در کویت، برخی از ثروتمندترین خانوادهها و بازرگانان اصالتی ایرانی دارند. اماراتمتحده عربی مدت زیادی مأمنی برای بازرگانان ایرانی بوده و در آن بیمارستان ایرانی، شورای بازرگانی و باشگاهی برای خانوادههای ایرانی که به دوبی میآیند، ساخته شده است. حتی بهنظر میرسد رقابت طولانیمدت عربستان با ایران در دهه ۹۰ رو به سردی گرایید. در آن سال هر دو کشور مخالف تجاوز صدامحسین به کویت بودند و ریاض و تهران در سال ۱۹۹۱ روابط خود را از سر گرفتند. در سالهای پایانی دهه ۹۰، مقامات سطح بالای دو دولت از کشورهای یکدیگر بازدید داشتند و روابط آنها بهبود یافت تا سال ۲۰۰۰ که بحرانی سیاسی در یمن ایران و عربستان را در دو سوی مختلف قرار داد. این اتفاق یک بار دیگر و این بار در سال ۲۰۱۵ اتفاق افتاد که عربستان سعودی به مداخله نظامی در یمن دست زد. تعداد انگشتشماری از سرآشپزهای ایرانی در طول سالهای ۱۹۹۰ و در آغاز دهه ۲۰۰۰ میتوانستند در عربستان سعودی کار و زندگی کنند.
اما «محمد فرهت» مدیر رستورانهای شایه میگوید اکنون فکر کردن به چنین چیزی غیرقابلتصور است. او میگوید نخستین مشکل، عدم صدور ویزا برای ایرانیهاست: «آخرین کارمندان ایرانی شایه پنج سال قبل عربستان سعودی را ترک کردهاند.» عربستان سعودی و ایران اکنون برای حفظ برتری منطقهای خود به جنگهای نیابتی روی آوردهاند که از آن جمله میتوان به جنگ در سوریه و یمن و حمایت از گروههای مختلف سیاسی در لبنان، بحرین و عراق اشاره کرد. این درگیریها خصومت فرقهای را در هر دو طرف شدت بخشیده است. روابط ایران و عربستان در ماه ژانویه به کمترین میزان خود رسید وقتی سران سعودی یک رهبر سطح بالای شیعیان را در این کشور اعدام کردند. ایرانیها به این امر اعتراض و عدهای سفارت عربستان در تهران را تسخیر کردند. در اثر این اتفاق روابط سیاسی و تجاری بین دو کشور معلق شد و عربستان هرگونه پرواز تجاری به مقصد ایران و از مبدا این کشور را تعلیق کرد. براساس آماری که وزارت صنعت، معدن و تجارت ایران منتشر کرده، صادرات تهران به ریاض در سه ماهه اول سال ۲۰۱۵ بیش از ۱۳۲ میلیون دلار بوده است و واردات از عربستان ۴۰ میلیون دلار. حتی پیش از اینکه روابط بین ایران و عربستان بهصورت رسمی قطع شود،
یک حساب کاربری در توئیتر به نام «تحریم کالای ایرانی» به زبان عربی به بیش از ۲۳ هزار فالوئرش میگفت که تحریم اجناس ایرانی وظیفهای شرعی و ملی است. در این حساب دهها توئیت وجود داشت که عکس تولیدات ایرانی را در فروشگاههای عربستان به نمایش میگذاشت؛ محصولاتی همچون بستنی، گلاب، سیب زرد، زعفران، عسل و نوشیدنی گازدار انار. رستورانهای شایه نیز هدف توئیتهای متعصبانه این حساب کاربری قرار داشت و در برخی از آنها از صاحبان این رستوران خواسته شده بود کلمه «ایرانی» از شعار و منوهای آن حذف شود. در یکی از توئیتهای توهینآمیز این حساب کاربری آمده است: «ما نمیخواهیم هیچ چیزی به نام شیطانی ایران در پادشاهی عربستان سعودی باز باشد.» در یکی دیگر از توئیتها آمده است: «کباب آنها خوب است اما پیشنهاد میکنم کلمه ایرانی از آن حذف شود و این رستوران به کارش ادامه دهد.» اکنون به نظر میرسد که تحریم گوشت بره و زعفران ایرانی از سوی عربستان باعث شده است که این گزینهها از روی میز این رستوران حذف شود. در مرکز تجاری ریاض، رستورانهای آمریکایی صف کشیدهاند. در کنار رستورانی همچون کیافسی و پیتزافروشی «اسبارو»، شعبهای از رستوران شایه نیز دیده میشود که مشتریهای معمولی خود را دارد و در بین آنها «هاجر محمد» ۲۶ ساله و دوستش «روان فهد» ساندویچ سفارش دادهاند. فهد میگوید: «وقتی دولت این رستوران را ممنوع نکرده چرا ما باید این کار را انجام دهیم؟» او معتقد است که رستوران باید شعار خود که همان «خانه غذای ایرانی» است را حفظ کند. «محمد» وسط حرف فهد میپرد تا بگوید بسیاری از غذاهایی که در منوی این رستوران دیده میشود غذاهای مختص خاورمیانه است و نه فقط ایران: «بسیاری از طرفداران رستوران هم به توئیتر آمدند تا با یک جمله ساده از آن دفاع کنند: لطفا مسئله غذا را از این بحث کنار بگذارید!» برای مشتریانی که تردید دارند، چندین ماه است که نوشتهای در همه شعبههای شایه نصب شده که اعلام میکند مالک و سود اقتصادی آن همه به فردی سعودی تعلق دارد. مثل بسیاری از سعودیها، «محمد التمیمی» ۳۰ ساله با سیاستهای ایران در منطقه مخالف است اما میگوید هیچ مشکلی با مردم ایران ندارد. او در حالی که غذای گرم ایرانی خریده و از رستوران شایه خارج میشود میگوید: «مسئله ما فرهنگی نیست، سیاسی است.»
