هفت صبح| یک مقام آمریکایی شامگاه یکشنبه اعلام کرد ایالات متحده و ایران پس از تبادل حملات نظامی در روزهای اخیر، توافق کردهاند که درگیریها را متوقف کرده و مذاکرات فنی درباره تفاهمنامه میان دو کشور را از سر بگیرند. این مقام که نامش اعلام نشده، به خبرنگاران گفت مذاکرات کارشناسی درباره تمامی بندهای تفاهمنامه امضاشده میان تهران و واشنگتن ادامه خواهد یافت. به گفته او، دو طرف در مقطع کنونی از انجام حملات بیشتر خودداری خواهند کرد و تردد کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و آبهای اطراف آن بدون مانع ادامه خواهد یافت. براساس گزارش پایگاه خبری «آکسیوس»، قرار است نمایندگان ایران و آمریکا امروز در دوحه، پایتخت قطر، دیدار و درباره ادامه روند مذاکرات گفتوگو کنند. البته دونالد ترامپ هم این خبر را تأیید کرده و گفته که مقامات ایران و آمریکا در دوحه دیدار خواهند کرد.
از حمله به کشتی تجاری تا تبادل آتش
تنشهای اخیر از روز جمعه آغاز شد؛ زمانی که آمریکا، ایران را به حمله به یک کشتی باری در تنگه هرمز متهم کرد و مدعی شد این اقدام، توافق آتشبس میان دو کشور را با خطر جدی روبهرو کرده است. در پی این ادعا، سنتکام از اجرای دور تازهای از حملات هوایی علیه اهداف نظامی ایران خبر داد و اعلام کرد جنگندههای آمریکایی ۱۰ هدف نظامی را هدف قرار دادهاند. در مقابل، وزارت امور خارجه ایران این حملات را «نقض آشکار» توافق صلح میان دو کشور توصیف کرد و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز اعلام کرد در پاسخ به حملات آمریکا، مواضع و تأسیسات نظامی ایالات متحده را هدف قرار داده است. بر اساس این گزارش، ایران سپس در واکنش به حملات هوایی آمریکا، حملات پهپادی و موشکی علیه بحرین و کویت انجام داد؛ رخدادی که در صورت تداوم، میتوانست دامنه تنش را به دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز گسترش دهد.
بحران لبنان، مانعی برسر راه توافق
همزمان با افزایش تنش میان تهران و واشنگتن، تحولات لبنان نیز بر فضای منطقه سایه انداخته است. اسرائیل و لبنان پس از چند روز مذاکره، روز جمعه در واشنگتن یک توافق چارچوبی امضا کردند؛ توافقی که با استقبال بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روبهرو شد. با این حال، تنها دو روز بعد رسانههای دولتی لبنان از حمله هوایی اسرائیل به جنوب این کشور خبر دادند. ارتش اسرائیل نیز اعلام کرد در این عملیات یک تونل گسترده متعلق به نیروهای مسلح در جنوب لبنان را منهدم کرده است. در مقابل، حزبالله لبنان، این توافق را «باطل و فاقد اعتبار» خواند و آن را نپذیرفت؛ موضوعی که میتواند اجرای هرگونه توافق امنیتی در مرزهای لبنان و اسرائیل را با چالش روبهرو کند و در دستیابی به بند اول تفاهمنامه میان ایران و آمریکا اخلال ایجاد کند.
دوحه، میزبان دور تازه گفتوگوها
بر اساس گزارش رسانهها، هیأتهای ایران و آمریکا قرار است روز سهشنبه در دوحه با یکدیگر دیدار کنند، هرچند مقامهای ایرانی هنوز برگزاری این نشست را بهطور رسمی تأیید نکردهاند. قرار بود این مذاکرات ابتدا در سوئیس و با محوریت برنامه هستهای ایران برگزار شود اما به دنبال تشدید تنشهای اخیر و اهمیت یافتن امنیت تنگه هرمز، محل مذاکرات به قطر تغییر یافت و دستور کار آن نیز بر مسائل مربوط به این آبراه راهبردی متمرکز شد. از سوی دیگر، تمرکز روی آزادسازی اموال و پولهای بلوکه شده ایران در دستور کار قرار دارد و بخشی از پولها نیز در قطر است و همین امر سبب شده تا در این دور از مذاکرات، دوحه به جای سوئیس انتخاب شود.
رایزنی ایران و عمان درباره آینده تنگه هرمز
همزمان با تلاشهای دیپلماتیک، ایران و عمان نخستین نشست کمیته مشترک تنگه هرمز را روز دوشنبه در مسقط برگزار کردند. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد در دیدار با عبدالعزیز الحنایی، وزیر امور خارجه عمان، درباره وضعیت تنگه هرمز، نحوه مدیریت آینده این گذرگاه راهبردی و حقوق کشورهای ساحلی گفتوگو کرده است. به گفته غریبآبادی، دوطرف درباره اجرای بند پنجم تفاهمنامه اسلامآباد و سازوکارهای مدیریت آینده تنگه هرمز تبادل نظر کردند.
آزادسازی بخشی از داراییهای ایران
رسانههای داخلی گزارش دادند که مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، اعلام کرده است پس از توافق اخیر با آمریکا و در پی لغو تحریمهای نفتی و پتروشیمی، شش میلیارد دلار از مجموع ۱۲ میلیارد دلار داراییهای مسدودشده ایران در قطر آزاد و به کشور بازگردانده خواهد شد. به گفته مقامهای ایرانی، این منابع مالی در سالهای گذشته به دلیل تحریمهای آمریکا امکان انتقال به ایران را نداشت و اکنون قرار است در چارچوب توافق موقت میان تهران و واشنگتن آزاد شود.
آزادسازی این داراییها از مهمترین بندهای اقتصادی توافق اخیر محسوب میشود؛ زیرا میتواند بخشی از منابع ارزی مورد نیاز دولت ایران را تأمین کرده و در تأمین کالاهای اساسی، دارو، تجهیزات پزشکی و برخی پروژههای اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد.
با وجود گزارش برخی رسانهها درباره آغاز مذاکرات فنی در دوحه، کاظم غریبآبادی اعلام کرد تاکنون هیچ نشست کارشناسی در چارچوب تفاهمنامه ایران و آمریکا برای روزهای آینده برنامهریزی نشده است. او تأکید کرد رایزنیهای ایران و قطر درباره تعهدات آمریکا همچنان ادامه دارد، اما هنوز زمان برگزاری نشستهای فنی بهطور قطعی مشخص نشده است.
