هفت صبح| در حالی که تلاشها برای احیای روند دیپلماتیک میان ایران و آمریکا ادامه دارد، دوحه بار دیگر به کانون رایزنیهای دو طرف تبدیل شده است. مقامهای ایرانی قرار است برای گفتوگو با میانجیهای قطری راهی پایتخت قطر شوند؛ این در حالی است که هیئت آمریکایی یک روز زودتر وارد دوحه شده است. باوجود آنکه واشنگتن از مذاکرات مستقیم سخن میگوید، تهران همچنان تأکید دارد که گفتوگوها فقط بهصورت غیرمستقیم و با میانجیگری قطر انجام خواهد شد.
دیدار مقامهای قطری با نمایندگان آمریکا
شیخ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، در دوحه با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا و جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، دیدار کرده است؛ دیدارهایی که در چارچوب تلاشها برای از سرگیری گفتوگوهای مستقیم میان تهران و واشنگتن انجام شده است.
آمریکا چه میگوید؟
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز اظهار داشت که دولت ترامپ، صرفنظر از نتیجه مذاکرات، در «موقعیت بسیار مناسبی» قرار دارد. به گفته ونس، آمریکا «بدیهی است» که خواهان موفقیت مذاکرات است اما حتی اگر گفتوگوها شکست بخورد نیز واشنگتن همچنان در موقعیتی بسیار قویتر از ایران قرار خواهد داشت. او مدعی شد که برنامه هستهای و توان نظامی ایران «نابود شده است» و هشدار داد که دونالد ترامپ بهصراحت اعلام کرده هرگونه اقدام ایران علیه کشتیرانی در تنگه هرمز با پاسخ نظامی آمریکا مواجه خواهد شد.
ونس همچنین بار دیگر ادعا کرد که در صورت موفقیت مذاکرات و دستیابی به یک توافق پایدار، ایران «بهطور دائمی دگرگون خواهد شد.» او همچنین گفت مذاکرات فنی درباره بندهای مشخص یادداشت تفاهم میان دو کشور همچنان ادامه دارد. در همین حال، روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داده است که دونالد ترامپ، پس از آنکه مجموعه کاملی از گزینههای ازسرگیری جنگ علیه ایران به او ارائه شد، به مشاوران خود گفته است ترجیح میدهد به دیپلماسی فرصت داده شود و در صورت نیاز، برای ادامه مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران، آتشبس ۶۰ روزه نیز تمدید شود.
موضع ایران چیست؟
تهران برگزاری مذاکرات مستقیم با آمریکا در دوحه را رد و تأکید کرده است که بسیاری از مقامهای ارشد ایرانی نیز در این نشست حضور ندارند. در مقابل، ایران اعلام کرده گفتوگوهای غیرمستقیمی را با میانجیگری قطر درباره توافق ایران و آمریکا برگزار خواهد کرد؛ مذاکراتی که محور آن اجرای یادداشت تفاهم، آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران و سایر تعهدات دو طرف خواهد بود. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران نیز این هفته اعلام کرد تهران انتظار دارد آمریکا بهعنوان نخستین گام، شش میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران را آزاد کند. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، روز سهشنبه اعلام کرد مذاکرهکنندگان ایرانی روز چهارشنبه برای گفتوگو با مقامهای قطری درباره آزادسازی این منابع مالی و دیگر بندهای یادداشت تفاهم، راهی دوحه خواهند شد.
روایت متفاوت واشنگتن از گفتوگوها
در مقابل، جیدی ونس خودداری ایران از تأیید مذاکرات مستقیم فنی را «تاکتیک مذاکره ایرانی» توصیف کرد. او در گفتوگو با پادکست «مایکل نولز شو» که روز سهشنبه منتشر شد، گفت: «گفتوگوهای برنامهریزیشدهای وجود دارد؛ مذاکراتی فنی که ادامه همان روند مذاکرات قبلی است و بدون تردید فردا برگزار خواهد شد.» ونس افزود که مواضع علنی تهران را هم «جالب» و هم «ناامیدکننده» میداند، زیرا به گفته او، مقامهای ایرانی از یک سو انجام مذاکرات صلح را انکار میکنند اما از سوی دیگر وجود گفتوگوهای فنی درباره همان توافق را میپذیرند.او مدعی شد: «آنها میگویند مذاکرات صلحی در جریان نیست اما همزمان میگویند مذاکرات فنی میان ایران و آمریکا درباره توافق صلح در حال انجام است. این یک تاکتیک مذاکره ایرانی و یک شگرد بلاغی ایرانی است که من آن را درک نمیکنم.»
چرا ایران تمایلی به مذاکرات مستقیم ندارد؟
الکس واتانکا، پژوهشگر ارشد مؤسسه خاورمیانه، معتقد است افزایش تردیدها در میان مقامهای ایرانی نسبت به یادداشت تفاهم، میتواند دلیل احتیاط تهران در ورود به مذاکرات مستقیم و در سطح عالی با آمریکا باشد. او به الجزیره گفت: «در دو هفته اخیر مخالفتهای بیشتری در داخل حاکمیت ایران دیدهایم. بسیاری میگویند این یادداشت تفاهم روی کاغذ جذاب به نظر میرسد، اما نتیجه عملی آن کجاست؟» واتانکا افزود: «داراییهای بلوکهشدهای که قرار بود آزاد شوند، چه شد؟ کنترل ایران بر تنگه هرمز چه شد؟ چرا اسرائیل همچنان در لبنان حضور دارد؟» به گفته او، زمان برای اجرای نقشه راه ترسیمشده در یادداشت تفاهم ۱۷ ژوئن بهسرعت در حال پایان است. او تأکید کرد که به همین دلیل، حضور نیافتن مقامهای ارشد ایرانی مانند عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، یا محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در دوحه چندان غافلگیرکننده نیست.
