هفت صبح| دیدار دو روزه دونالد ترامپ و شی جینپینگ در پکن، اگرچه با تشریفات باشکوه، قدمزدن در باغهای ژونگنانهای و سخنان گرم دیپلماتیک همراه بود اما در عمق خود تصویری از جهانی را آشکار کرد که بهسرعت در حال تغییر است؛ جهانی که در آن، آمریکا و چین دیگر فقط دو شریک اقتصادی نیستند، بلکه رقیبانی راهبردیاند که همزمان ناچارند با یکدیگر معامله کنند، رقابت کنند و از برخورد مستقیم نیز پرهیز داشته باشند.
ترامپ در پایان این نشست از «توافقهای فوقالعاده تجاری» سخن گفت و سفرش را موفقیتی بزرگ برای اقتصاد آمریکا توصیف کرد اما همزمان رسانههای دولتی چین گزارش دادند که شی جینپینگ در مذاکرات خصوصی هشدار داده هرگونه اشتباه آمریکا در مسئله تایوان میتواند دو کشور را به سمت «درگیری» سوق دهد؛ جملهای که بسیاری از تحلیلگران آن را مهمترین و تندترین پیام پکن به واشنگتن در ماههای اخیر ارزیابی کردهاند.
ترامپ که با هدف کاهش تنشهای اقتصادی و دستیابی به توافقهایی در حوزه کشاورزی، انرژی، هوانوردی و هوش مصنوعی وارد پکن شده بود، تلاش کرد فضای مذاکرات را مثبت و تاریخی نشان دهد. او پس از دیدار با شی جینپینگ اعلام کرد: «ما توافقهای تجاری فوقالعادهای انجام دادیم که برای هر دو کشور عالی است.» رئیسجمهور آمریکا همچنین مدعی شد دو طرف توانستهاند «مشکلاتی را حل کنند که دیگران از حل آن عاجز بودند.»
در مقابل، شی جینپینگ با لحنی بسیار حسابشدهتر، این سفر را «نقطه عطفی در روابط دو کشور» خواند و گفت پکن و واشنگتن در حال ساختن «ثبات راهبردی سازنده» هستند. حتی وعده ارسال بذر گل رز برای باغ رز کاخ سفید نیز در رسانههای چین بهعنوان نشانهای از فضای گرم دیدار بازتاب یافت؛ اما بسیاری از ناظران معتقدند این نمادهای دوستانه، بیش از آنکه نشانه نزدیکی واقعی باشند، بخشی از زبان دیپلماسی میان دو قدرتیاند که میکوشند رقابت خطرناک خود را مدیریت کنند.
مهمترین بخش این دیدار، بدون تردید مسئله تایوان بود؛ جزیرهای که اکنون به خطرناکترین نقطه اصطکاک میان چین و آمریکا تبدیل شده است. رسانههای رسمی چین گزارش دادند شی جینپینگ به طور مستقیم به ترامپ هشدار داده که هرگونه «اشتباه محاسباتی» واشنگتن درباره تایوان میتواند دو کشور را به سوی رویارویی سوق دهد. این هشدار در شرایطی مطرح شد که پکن در سالهای اخیر فشار نظامی و سیاسی بر تایوان را بهشدت افزایش داده و همزمان آمریکا نیز حضور نظامی خود را در منطقه اقیانوس آرام تقویت کرده است.
تحلیلگران روابط بینالملل معتقدند چین اکنون بیش از هر زمان دیگری نگران آن است که آمریکا در حال عبور تدریجی از سیاست «ابهام راهبردی» درباره تایوان باشد؛ سیاستی که دههها ستون اصلی مدیریت بحران میان دو کشور بود. از نگاه پکن، افزایش فروش تسلیحات آمریکایی به تایوان، حضور کشتیهای جنگی آمریکا در تنگه تایوان و روابط نزدیکتر واشینگتن با دولت تایپه، همگی نشانههایی از تغییر تدریجی رویکرد آمریکاست.
سکوت ترامپ درباره هشدار شی جینپینگ نیز توجه بسیاری را جلب کرد. او در برابر پرسش خبرنگاران درباره تایوان پاسخی نداد، اما مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا بعدتر تأکید کرد سیاست واشینگتن درباره تایوان «بدون تغییر» باقی مانده است. با این حال، تحلیلگران میگویند واقعیت میدانی نشان میدهد دو کشور به طور عملی وارد مرحلهای از «جنگ سرد فناورانه و نظامی» شدهاند؛ مرحلهای که در آن، رقابت فقط برسر تجارت نیست، بلکه برسر آینده نظم جهانی، کنترل فناوریهای پیشرفته، نفوذ در آسیا و حتی امنیت مسیرهای دریایی جهان جریان دارد.
در همین چارچوب، بحران خاورمیانه و تنگه هرمز نیز به یکی از محورهای اصلی گفتوگوها تبدیل شد. ترامپ پس از پایان نشست مدعی شد شی جینپینگ به او اطمینان داده چین قصد ندارد به ایران تجهیزات نظامی بدهد و در عین حال خواهان بازگشایی تنگه هرمز است. این اظهارات اهمیت زیادی دارد، زیرا چین بزرگترین خریدار نفت ایران به شمار میرود و هرگونه بستهشدن یا ناامن شدن تنگه هرمز میتواند اقتصاد چین را با شوکی عظیم روبهرو کند. پکن در سالهای اخیر تلاش کرده همزمان روابط نزدیکش با ته ران را حفظ کند و از ورود مستقیم به درگیریهای نظامی خاورمیانه پرهیز داشته باشد. به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند چین اکنون در موقعیتی حساس قرار گرفته است؛ از یک سو نمیخواهد متحدان انرژی خود را از دست بدهد و از سوی دیگر، بهشدت نگران بیثباتی در مسیرهای حیاتی تجارت جهانی است.
در بخش اقتصادی، ترامپ تلاش کرد تصویری از بازگشت همکاریهای بزرگ تجاری میان دو کشور ارائه دهد. او اعلام کرد چین با خرید ۲۰۰ فروند هواپیمای بزرگ از شرکت «بوئینگ» موافقت کرده و همچنین علاقهمند به خرید نفت و سویا از آمریکا است. اگر این توافقها نهایی شوند، میتوانند بخشی از خسارتهای ناشی از جنگ تعرفهای چند سال گذشته را جبران کنند. با این حال، واکنش سرد بازارهای مالی و کاهش سهام بوئینگ پس از سخنان ترامپ نشان داد سرمایهگذاران هنوز درباره عملی شدن این وعدهها تردید دارند. بسیاری از اقتصاددانان معتقدند روابط اقتصادی چین و آمریکا دیگر هرگز به وضعیت پیش از جنگ تجاری بازنخواهد گشت، زیرا هر دو کشور اکنون اقتصاد را به بخشی از رقابت امنیتی و ژئوپلیتیکی تبدیل کردهاند.
موضوع هوش مصنوعی نیز به یکی از حساسترین بخشهای مذاکرات بدل شد. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا اعلام کرد واشنگتن و پکن درباره ایجاد «خطوط قرمز» برای استفاده از هوش مصنوعی گفتوگو کردهاند. این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که رقابت برسر هوش مصنوعی اکنون به یکی از مهمترین میدانهای رقابت جهانی تبدیل شده است. آمریکا در سالهای اخیر صادرات تراشهها و فناوریهای پیشرفته به چین را محدود کرده تا مانع پیشرفت سریع پکن در حوزه هوش مصنوعی و صنایع نظامی شود.
در مقابل، چین میلیاردها دلار برای خودکفایی فناورانه سرمایهگذاری کرده و تلاش میکند وابستگیاش به فناوری غرب را کاهش دهد. بسیاری از کارشناسان معتقدند رقابت آینده آمریکا و چین بیش از آنکه در میدانهای جنگ سنتی رخ دهد، در آزمایشگاهها، مراکز داده، صنایع نیمهرسانا و سامانههای هوش مصنوعی تعیین خواهد شد. در نهایت، نشست پکن بیش از آنکه نشانه آشتی دو قدرت باشد، تصویری از «مدیریت رقابت» بود؛ رقابتی که هر دو طرف میدانند میتواند اقتصاد جهان را متحول کند یا حتی به بحرانی جهانی منجر شود.
