هفت صبح| هند و اتحادیه اروپا پس از مذاکراتی که نزدیک به دو دهه ادامه یافت، اکنون نهایی شدن «مادر همه توافقها» را بهطور رسمی اعلام کردند؛ توافقی که قرار است نقشه تجارت جهانی را از نو ترسیم کند و یکی از بزرگترین بلوکهای اقتصادی جهان را به بازار عظیم هند گره بزند. نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در دهلینو با «اورسولا فوندرلاین» رئیس کمیسیون اروپا و «آنتونیو کوستا» رئیس شورای اروپا دیدار کرد تا امضای تاریخی این سند را نهایی کنند. مقامات دو طرف این توافق را «نقطه عطفی برای قرن جدید» توصیف کردهاند. حضور فوندرلاین و کوستا به عنوان مهمانان ویژه رژه «روز جمهوری هند» نیز نشاندهنده جایگاه ویژه اروپا در سیاست خارجی جدید دهلی است؛ سیاستی که تلاش میکند هند را از یک قدرت منطقهای به یک بازیگر محوری در توازن اقتصاد جهانی تبدیل کند.
تاریخچهای از روابط هند و اتحادیه اروپا
روابط هند با اروپای متحد به سال ۱۹۶۲ بازمیگردد؛ زمانی که دهلینو با «جامعه اقتصادی اروپا»، هسته اولیه اتحادیه اروپا، روابط رسمی برقرار کرد. طی شش دهه، این روابط از همکاریهای محدود تجاری فراتر رفت و به گسترهای وسیع از فناوری، انرژی پاک، امنیت، زنجیره تأمین جهانی، فضا و هوش مصنوعی کشیده شد. امروز اروپا بزرگترین شریک تجاری هند در حوزه کالا است و تجارت دو طرف در سال ۲۰۲۴ به ۱۲۰ میلیارد یورو رسید.
نقطه عطف این روابط، ارتقای آن به «شراکت استراتژیک» در سال ۲۰۰۴ بود که بیستمین سال خود را در ۲۰۲۴ جشن گرفت. طی دو سال گذشته، «شورای تجارت و فناوری هند - اتحادیه اروپا» با توافقهایی در حوزه نیمههادیها، پژوهشهای نسل ششم ارتباطی، هوش مصنوعی و امنیت داده روابط را وارد سطحی جدید کرد. همکاری امنیتی نیز از جمله رزمایشهای دریایی مشترک، نشان میدهد این شراکت تنها اقتصادی نیست، بلکه ابعادی ژئوپلیتیک نیز دارد. در همین راستا، در آغاز سال ۲۰۲۵، آلمان و هند نیز مجموعهای از توافقنامههای فناورانه و معدنی را امضا کردند تا هم اتکای هند به روسیه کاهش یابد و هم اروپا از تنشهای انرژی و امنیتی دور شود.
سخنان رهبران پیش از اجلاس
فوندرلاین دستیابی به چنین توافقی را «سطحی بیسابقه از دسترسی اروپا به بازار محافظتشده هند» دانست و تأکید کرد که اروپا در بخشهای صنعتی، کشاورزی و غذایی «مزیت رقابتی محسوسی» به دست میآورد. او همچنین گفت: «هند و اروپا انتخاب کردهاند که در جهانی شکافتهشده، راه گفتوگو و شراکت را نشان دهند.» آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، هند را «شریکی کلیدی» برای حفاظت از نظم بینالمللی مبتنی بر قواعد توصیف کرد. مودی نیز حضور رهبران اروپایی را «نشانه قدرتگیری شراکت هند–اروپا» دانست و گفت این همکاری شتاب بیشتری خواهد گرفت.
انتقاد آمریکا؛ واشنگتن نگران دهلی-بروکسل
اما این توافق همه را خشنود نکرده است. در آمریکا، وزیر خزانهداری، اسکات بسنت، اتحادیه اروپا را به «تأمین مالی جنگ علیه خود» متهم کرده و گفته این توافق، تلاش واشنگتن برای فشار برهند به دلیل خرید نفت روسیه را تضعیف میکند. او ادعا کرده که اروپا در حالی توافق تجاری با هند میبندد که نفت روسیه در هند پالایش و سپس به اروپا صادر میشود. این واکنش نشان میدهد که هند، در میانه رقابت فزاینده آمریکا و اروپا برسر نفوذ در آسیا، اکنون به نقطه ثقل نظم نوین اقتصادی تبدیل شده است.
چرا هند و اروپا به یکدیگر نزدیکتر شدهاند؟
بیسواجیت دار، استاد برجسته اقتصاد در دهلینو، میگوید آشفتگی تجارت جهانی، از جنگ روسیه و اوکراین تا سیاست تعرفهای آمریکا، نشان داد که دو طرف نیازمند شریکی با ثبات، قابل پیشبینی و غیرسیاسی هستند. او میگوید: «قواعد تجارت جهانی در هوا معلق ماندهاند. در چنین شرایطی، هند و اروپا مجبور شدند برای حفظ و گسترش تجارت، دوباره به یکدیگر برگردند.» دار تأکید میکند که اتحادیه اروپا نسبت به آمریکا رویکرد «بردبارانهتر» و «کمتر تنبیهی» نسبت به روابط دهلی با مسکو دارد. اروپا از هند میخواهد اتکایش به روسیه را کاهش دهد اما میپذیرد که این فرایند زمانبر خواهد بود. در مقابل، سیاستهای تنبیهی آمریکا، از تعرفهها تا تحریمها، ریسک تجارت با واشنگتن را افزایش داده است.
• جزئیات توافق: بازار دو میلیارد نفری و انقلابی در تعرفهها
توافق جدید هند و اتحادیه اروپا یکی از گستردهترین پیمانهای تجارت آزاد در جهان است. براساس اعلام رسمی:
• تعرفه ۹۷ درصد صادرات اروپایی به هند کاهش یا حذف میشود.
• صادرات اروپا به هند تا ۲۰۳۲ دو برابر خواهد شد.
• تعرفه خودروهای اروپایی از ۱۱۰ درصد به ۱۰ درصد کاهش مییابد.
• تعرفه قطعات خودرو طی ۵ تا ۱۰ سال حذف میشود.
• تعرفه ماشینآلات، مواد شیمیایی و دارویی عمدتا صفر میشود.
• تعرفه کالاهای کشاورزی که میانگین آن ۳۶ درصد است، بهشدت کاهش مییابد.
• تعرفه شراب از ۱۵۰ درصد به ۷۵ درصد و سپس به حدود ۲۰ درصد میرسد.
• تعرفه روغن زیتون طی پنج سال به صفر میرسد.
• تعرفه محصولات غذایی فرآوریشده حذف میشود.
• همه واردات باید استانداردهای غذایی سختگیرانه اروپا را رعایت کنند.
• یک «سکو برای همکاری اقلیمی» در سال ۲۰۲۶ راهاندازی میشود.
• اتحادیه اروپا یک صندوق ۵۰۰ میلیون یورویی برای کمک به هند در تحول سبز ایجاد میکند.
• اروپا نیز تعرفهها را بر ۹۹.۵ درصد کالاهای هندی طی هفت سال کاهش میدهد.
• تعرفه کالاهای هندی مانند محصولات دریایی، چرم، جواهرات و فلزات صنعتی صفر میشود.
مجموع این موارد، یکی از جامعترین توافقهای تجاری تاریخ را شکل میدهد.
