پس از حذف ارز ترجیحی در ابتدای دیماه ۱۴۰۴، بازار روغن نباتی با تغییرات قابل توجهی در قیمت مواجه شد. دولت همزمان با اجرای این سیاست و آزادسازی نرخ ارز، برای جبران بخشی از فشار هزینهها بر خانوارها اقدام به توزیع کالابرگ یک میلیون تومانی کرد تا قدرت خرید در تامین کالاهای اساسی تا حدی حفظ شود؛ چرا که اصلاح سیاستهای ارزی بر قیمت برخی اقلام مهم سبد مصرفی خانوار اثر گذاشت.
آزادسازی نرخ ارز با هدف حذف رانت و کاهش زمینههای فساد در نظام توزیع انجام شد، اما در مقابل باعث شد قیمت تمامشده کالاهایی که وابستگی وارداتی دارند، بیش از گذشته به تغییرات نرخ ارز، حقوق و عوارض گمرکی و سایر هزینههای تولید وابسته شود. از آنجا که بخش قابل توجهی از روغن مصرفی کشور از طریق واردات تامین میشود، طبیعی است که این کالا پس از این تغییر سیاست اقتصادی چندین بار دچار نوسان قیمتی شود؛ آخرین مورد از این تغییرات نیز در فروردینماه اعمال شد.
مسئولان وزارت جهاد کشاورزی معتقدند افزایش قیمت روغن پس از تغییر نرخ ارز از ۱۱۲ هزار و ۵۰۰ تومان به حدود ۱۳۸ هزار تومان امری طبیعی است. از نگاه آنها، در چنین شرایطی دولت باید متناسب با این تغییرات، اعتبار کالابرگ را نیز افزایش دهد تا خانوارها در تامین نیازهای روزمره خود با مشکل جدی روبهرو نشوند.
در عین حال، کارشناسان به یک نکته دیگر نیز اشاره میکنند؛ سرانه مصرف روغن در ایران نسبت به میانگین جهانی بالاتر است و اصلاح سیاستهای ارزی میتواند در بلندمدت به کاهش مصرف و مدیریت تقاضا کمک کند.
قیمت روغن در بازار چقدر تغییر کرد؟
بررسی وضعیت بازار نشان میدهد در زمان حذف ارز ترجیحی، قیمت انواع روغن با افزایش قابل توجهی همراه شد. در آن مقطع، هر بطری روغن پخت و پز ۸۱۰ گرمی حدود ۲۱۷ هزار تومان، روغن سرخکردنی ۸۱۰ گرمی ۲۰۶ هزار تومان و حلب پنج کیلویی روغن نیمهجامد حاوی امگا حدود یک میلیون و ۶۵۵ هزار و ۸۰۰ تومان قیمت داشت.
با اعمال آخرین تغییرات قیمتی در فروردینماه، نرخ این محصولات افزایش یافت. بهطوری که اکنون هر بطری روغن آفتابگردان ۸۱۰ گرمی معمولی ۲۸۱ هزار و ۹۰۰ تومان، روغن مخلوط ۸۱۰ گرمی ۲۸۳ هزار و ۸۰ تومان و روغن سرخکردنی کمچرب ۸۱۰ گرمی ۲۹۸ هزار و ۹۴۰ تومان قیمت دارد. همچنین قیمت هر حلب پنج کیلویی روغن دارای امگا به یک میلیون و ۹۲۰ هزار و ۷۲۰ تومان رسیده است.
افزایش قیمت روغن ناشی از نوسان نرخ ارز و مولفه های تولید است
اکبر فتحی معاون برنامه ریزی و امور اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی گفت: “با توجه به آنکه بخش اعظم روغن مورد نیاز وارداتی است، از این رو قیمت تمام شده به طور مستقیم متاثر از نرخ ارز است.”
به گفته وی، در ابتدای آزادسازی نرخ ارز، ارزی که برای واردات روغن در نظر گرفته شده بود، با نرخ ۱۱۲ هزار و ۵۰۰ تومان محاسبه شد که برای تثبیت قیمت در بازار باید نرخ ارز ثابتی را تعریف کنیم که این امر همچون نرخ ارز ترجیحی دیگر است که خیلی اشکال برآن وارد میکردند که اهل فن از آن به عنوان رانت و سواستفاده یاد می کردند و این امر کاملا درست است.
فتحی ادامه داد: “وقتی قیمت ارز ثابت نیست، بدیهی است که قیمت کالاهای متاثر از آن ثابت نباشد. به عنوان مثال وقتی کالا با ۱۱۲ هزارتومان محاسبه می کنیم قیمت تمام شده کاملا با ارز ۱۳۸ هزارتومان که مبنای محاسبه است، متفاوت است.”
معاون برنامه ریزی و امور اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی گفت: “علاوه بر افزایش نرخ ارز، حقوی گمرکی در گذشته با ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان محاسبه می شد که مقطعی با ۱۱۲ هزارتومان و اکنون با ۱۳۸ هزارتومان محاسبه می شود و از طرفی با تغییر سال، با تغییر مولفه های تولید قیمت کالاها از جمله روغن متاثر از این تغییرات است. گفتنی است تغییر قیمت ها ناگریز است چراکه ناشی از تغییر نرخ ارز و افزایش سایر مولفه های تولید است.”
اختلاف عرضه و تقاضا روغن تا پایان اردیبهشت کاهش می یابد
علیرضا شریفی دبیر انجمن روغن نباتی کشور گفت: “بنابر آمار در زمان برقراری ارز ترجیحی متوسط مصرف ماهانه روغن نباتی ۱۷۰ تا ۱۸۰ هزارتن بود که این میانگین در نیمه دوم و در آستانه نوروز و ماه رمضان افزایش و برعکس در فصول گرم سال کاهش می یابد.”
به گفته وی، با حذف ارز ترجیحی همانند انتظارات و پیش بینی های قبلی سرانه مصرف کاهش پیدا کرده است، اما آماری در این ارتباط نداریم که حذف ارز چه اثری بر مصرف گذاشته است و این امر نیازمند گذشت زمان و بررسی آماری در مدت زمان طولانی است.
شریفی با اشاره به وضعیت عرضه روغن نباتی بیان کرد: “توزیع روغن نباتی نسبت به گذشته کمتر است و این امر ارتباطی به کاهش تقاضا ندارد، بلکه تولید بدلیل کاهش واردات روغن خام نسبت به مدت مشابه سال قبل، تنزل یافته است و به عبارتی از آبان سال گذشته به بعد با کاهش واردات روغن خام مواجه بودیم که همین امر منجر به کاهش تولید شده است، اما آمار و اطلاعات نشان می دهد که اخیرا میزان کوتاژ های واردات روغن خام، قدری افزایش یافته و پیش بینی می شود از اواخر اردیبهشت اختلاف چندانی بین عرضه و تقاضا نداشته باشیم.”
این مقام مسئول درباره آخرین وضعیت قیمت روغن در بازار بیان کرد: “قیمت روغن نباتی با توجه به مولفه های نرخ ارز، سایر عوامل بهای تمام شده، تسعیر ارز در محاسبات حقوق گمرکی و مالیات بر ارزش افزوده تغییر پیدا می کند. گفتنی است امسال مبنای تاثیر نرخ ارز هزینه های گمرکی و مالیات بر ارزش افزوده از ۲۸.۵۰۰ به ۱۳۳ هزارتومان رسید، یک درصد حقوق گمرکی به ۴ درصد افزایش یافت، نرخ تخصیصی ارز روغن نباتی از ۱۱۲ هزار و ۵۰۰ تومان به بیش از ۱۴۱ هزارتومان و روغن خام از تنی ۱۳۲۰ دلار به ۱۴۳۰ تا ۱۴۴۰ دلار رسید، همچنین عوامل بهای تمام شده روغن نباتی همچون کارتن، بسته بندی، دستمزد، سربار و هزینه های تشکیلاتی و اداری افزایش قابل ملاحظه ای داشت، درحالیکه ما تنها ۱۶ درصد افزایش قیمت روغن برای مصرف کننده داشتیم.”
وی قیمت هر بطری روغن ۸۱۰ گرمی آفتابگردان معمولی را ۲۸۱ هزار و ۹۰۰ تومان، هر بطری ۸۱۰ گرمی مخلوط ۲۸۳ هزار و ۸۰ تومان، هر بطری روغن ۸۱۰ گرمی سرخ کردنی کم چرب ۲۹۸ هزار و ۹۴۰ تومان و هر حلب ۵ کیلویی دارای امگا یک میلیون و ۹۲۰ هزار و ۷۲۰ تومان اعلام کرد.
دبیر انجمن روغن نباتی با اشاره به وضعیت تولید نیز گفت: “آمارها نشان می دهد در هفته های آتی اختلاف عرضه و تقاضا بدلیل افزایش واردات کاهش یابد.”
بر اساس آمار منتشر شده، سال گذشته حدود ۲ میلیون و ۱۴۰ هزار تن روغن در کشور تولید شد که نسبت به سال قبل از آن حدود ۹ درصد افزایش داشته است.
